CNC G12.1 ve G13.1 Polar Koordinat İnterpolasyonu Kılavuzu

Giriş

Polar Koordinat İnterpolasyonu (G12.1) esnasında kesimin tam ortasında verilen bir feed hold veya tek satır (single block) durdurma kararının ardından, taretin veya canlı takımın dönen aynaya (chuck), mengene çenesine (vise jaw) veya sabitleme aparatına (clamp) son sürat çarparak parçalanması, atölyelerde karşılaşılan en yıkıcı mekanik felaketlerden biridir. Eğer Fanuc ünitesinde 8162#2 (PKUx) parametresi yanlışlıkla '0' olarak yapılandırılmışsa, durdurma anında makine koordinatlarını güncelleyemez. Program tekrar başlatıldığında ortaya çıkan koordinat kayması, canlı takımı doğrudan bağlama aparatlarına veya ayna çenelerine yönlendirir; bu hatalı yapılandırma yalnızca iş milini durdurmakla kalmaz, aynı zamanda işlenen yüksek değerli parçayı anında hurdaya (scrap) çevirir ve döngü (cycle) süresinin tamamen kaybolmasına yol açar. Ayrıca, polar interpolasyon sırasında eksenlerin fiziksel sınırlarını zorlayan kinematik dönüşümler, merkez noktası yakınındaki ilerleme fiziği ve tork dalgalanmaları yüzünden motor aşırı yüklenmelerine (overload) ve duruş süresine (downtime) davetiye çıkarır. Fanuc, Siemens ve Mitsubishi ünitelerinde G12.1 ve G13.1 komutlarını doğru programlamak, güvenlik parametrelerini kalibre etmek ve markaya özgü kısıtlamaları bilmek, maliyet tasarrufu sağlamanın ve hurda oranını sıfıra indirmenin en kritik adımıdır.

Teknik Özet

Aşağıdaki teknik özet, üç ana CNC üreticisinde polar koordinat interpolasyonunun temel spesifikasyonlarını ve özelliklerini ana hatlarıyla açıklamaktadır:

Teknik Yön	Spesifikasyon Detayları
Komut Kodu	Aktivasyon için G12.1 (G112) / Deaktivasyon için G13.1 (G113)
Modal Grup / Modallik	Modal, G Grubu 21 (Fanuc T-serisi, Siemens, Mitsubishi), G Grubu 25 (Fanuc M-serisi)
Kapsanan Markalar	Fanuc, Siemens, Mitsubishi
Kritik Parametreler	Fanuc: 5460, 5461, 5450#0 (AFC), 8162#2 (PKUx), 5450#2 (PLS); Siemens: MD24100, MD24110, MD24210; Mitsubishi: #1533 (millPax), #1761, #19104, #19105
Temel Kısıtlama	Programlanan yollar tam merkez kutbundan geçmekten kaçınmalıdır (Siemens Alarm 10911). Eksenler referans noktası dönüşünü tamamlamış olmalıdır (Mitsubishi P484). Merkez yakınındaki ilerleme (feedrate) fiziği döner sürücüleri aşırı yükleyebilir, bu da Otomatik İlerleme Sınırlaması (Automatic Feedrate Clamp - Fanuc Alarm 411) gerektirir.

Hızlı Okuma

• Merkez Kutbundan Kaçının: Asla koordinat sisteminin tam fiziksel merkezinden (kutbundan) geçen bir takım yolu programlamayın; bunu yapmak Siemens sistemlerini Alarm 10911 ile durdurur ve takımın parça üzerinde beklemesi (dwell) riskini doğurur.
• Otomatik İlerleme Sınırlamasını Etkinleştirin: Merkez noktası yakınındaki doğrusal ilerleme hızlarını otomatik olarak düşürmek ve Servo Alarm No. 411 sürücü aşırı yüklenmesini önlemek için Fanuc 5450#0 (AFC) parametresinin 1 olarak ayarlandığından emin olun.
• Park Durumu Koordinatlarını Güncelleyin: Tek satır durdurma (single block) veya feed hold sırasında mutlak ve bağıl koordinatların dinamik olarak güncellenmesini sağlamak için Fanuc 8162#2 (PKUx) parametresini 1 yapın, böylece yeniden başlatma sonrası koordinat kayması ve çarpışma riskini ortadan kaldırın.
• Önce Referans Noktası Dönüşünü Gerçekleştirin: Mitsubishi sistemlerinde cycle'ın iptal edilmesini önleyen bir P484 program hatasıyla karşılaşmamak için G12.1 komutunu çağırmadan önce tüm eksenlerin referans konum dönüşlerini tamamladığını doğrulayın.
• Takım Yarıçap Telafisini İptal Edin: Takım değişimleri sırasında P485 (Mitsubishi) veya konumsal izleme hatalarını (Siemens) tetiklemekten kaçınmak için polar interpolasyona girmeden veya çıkmadan önce daima takım radyüs telafisini (G40) ve sabit kesme hızı kontrolünü (G96) iptal edin.
• Eksen Adlarını ve Parametrelerini Doğrulayın: Alarm 0145 veya P33 hatalarını önlemek için G12.1 komutunu çağırmadan önce doğrusal eksen ayarının (Parametre 5460 veya #1533) ve döner eksen ayarının (Parametre 5461 veya #1516) doğru şekilde parametrelendirildiğinden emin olun.

Temel Kavramlar

Polar koordinat interpolasyonu, dik açılı kartezyen koordinat komutlarını senkronize edilmiş doğrusal ve döner eksen hareketlerine dönüştürür. Bu mod, programcıların standart kartezyen X ve Y koordinatlarını kullanarak torna edilmiş bir parçanın alnında altıgenler, kareler, kanallar veya kamlar gibi standart iki boyutlu profilleri kolayca programlamasını sağlar. Bir programcının veya CAM sisteminin binlerce karmaşık C ekseni dönüş derecesini ve eş zamanlı X ekseni doğrusal strokunu matematiksel olarak hesaplamasını gerektirmek yerine, kontrol ünitesi parçanın alnını düz bir sanal düzleme matematiksel olarak açar.

Fiziksel doğrusal ekseni (genellikle X ekseni) ve döner ekseni (genellikle ana mili kontrol eden C ekseni) senkronize ederek, CNC karmaşık eğrileri otomatik olarak oluşturur. Programcı sadece standart G01 doğrusal veya G02/G03 dairesel interpolasyonlarını yazar ve CNC kinematik dönüşümleri kendisi halleder. Bu sayede, fiziksel bir Y ekseni bulunmayan torna tezgahları bile alın frezeleme, düz yüzey işleme ve karmaşık konturlama operasyonlarını yürütebilir, standart torna merkezlerini çok işlevli işleme hücrelerine dönüştürür.

Komut Yapısı

Polar koordinat interpolasyonunu etkinleştirmek için CNC, kendi bloğunda belirli bir aktivasyon komutuna ve ardından standart koordinat hareketlerine ihtiyaç duyar. Aktivasyon komutu, yorumlayıcıya aktif çalışma düzlemini değiştirmesini ve sanal eksenleri eşlemeye başlamasını söyler. Mod aktifken düzlem değişiklikleri veya koordinat kaymaları matematiksel hatalara neden olacağından, doğru çalışma düzleminin (G17, G18 veya G19 gibi) tanımlanması ve mod öncesinde koordinat sıfırlama işlemlerinin tamamlanması kritik önem taşır.

Deaktivasyon işlemi ayrı bir iptal komutu verilerek gerçekleştirilir. Mod devre dışı bırakıldığında, kontrolör otomatik olarak önceki çalışma düzlemini geri yükler, kinematik dönüşümü iptal eder ve fiziksel eksenleri normal koordinat sistemlerine döndürür. Hızlı hareketler (rapid moves) veya hazır cycle'lar yürütülmeden önce modun iptal edilmemesi makinenin anında durmasıyla sonuçlanır. Parametre tabanlı konfigürasyon sistemlerinde, bu komutların koordinat alanını başarıyla eşleyebilmesi için dahil olan fiziksel eksenlerin açıkça tanımlanması gerekir.

Teşhis ve Konfigürasyon Sözdizimi:

• Fanuc Aktivasyon: G12.1 X_ C_; veya G112 X_ C_; (İptal: G13.1; veya G113;)
• Siemens Aktivasyon: Kendi bloğunda tek başına G12.1 (İptal: Kendi bloğunda tek başına G13.1)
• Mitsubishi Aktivasyon: G12.1 E=_; veya G112 E=_; (İptal: G13.1; veya G113;)

G12.1 yürütülmesini yöneten temel kontrol parametreleri ve sistem konfigürasyonları aşağıda detaylandırılmıştır:

Marka	Parametre	Açıklama	Geçerli Aralık / Ayarlar
Fanuc	Parametre 5460	Polar koordinat interpolasyonunu yürütmek için kullanılan doğrusal eksen belirleme ayarı.	1 ile maksimum kontrol edilen eksen sayısı arası
Fanuc	Parametre 5461	Polar koordinat interpolasyonunu yürütmek için kullanılan döner eksen belirleme ayarı.	1 ile maksimum kontrol edilen eksen sayısı arası
Fanuc	Parametre 5450#0 (AFC)	Merkez noktası yakınında otomatik ilerleme hızı override ve sınırlama (clamp) işlemi.	0: Devre Dışı, 1: Etkin
Fanuc	Parametre 8162#2 (PKUx)	Blok durdurma/feed hold durumunda koordinat kaymasını önlemek için park durumunda koordinat güncellemesi.	0: Güncellenmez, 1: Mutlak ve bağıl güncellenir
Fanuc	Parametre 5450#2 (PLS)	Polar koordinat interpolasyonu kaydırma (shift) fonksiyonu (eksantrik iş parçası orijinine izin verir).	0: Orijin eksen merkezine sabitlenmiş, 1: Kaydırılabilir orijin etkin
Siemens	MD24100 $MC_TRAFO_TYPE_1	Kinematik dönüşüm türünü yapılandırır (örneğin TRANSMIT).	Konfigürasyon indeksi
Siemens	MD24110 $MC_TRAFO_AXES_IN_1[8]	Dönüşüm 1 için giriş eksenlerinin konfigürasyonu.	Eksen indeksi
Siemens	MD24210 $MC_TRAFO_AXES_IN_2[8]	Dönüşüm 2 için giriş eksenlerinin konfigürasyonu (G12.1 tarafından referans alınır).	Eksen indeksi
Mitsubishi	#1533 millPax	Polar koordinat interpolasyon düzlemi için doğrusal eksen adını tanımlar.	X, Y, Z (veya boş)
Mitsubishi	#1761 cfgPR11/bit0	millPax doğrusal eksenine dayalı düzlem seçimi yöntemi.	0: Düzlemin 1. ekseni millPax'tır, 1: Düzlemin 2. ekseni millPax'tır
Mitsubishi	#19104	Dairesel interpolasyon sırasında merkez yakınında C ekseni yön değiştirme anahtarlamasını kontrol eder.	0: C ekseni kısa yolu, 1: Önceki yönü korumaya zorla
Mitsubishi	#19105	Yön değiştirme mantığı için iş parçası merkezi olarak kabul edilen radyal sıfır aralığını tanımlar.	Sayısal mesafe

Marka Uygulamaları

Fanuc

Fanuc sistemlerinde, polar koordinat interpolasyonu sırasında fiziksel soğutma ve eksen kontrolü, bit seviyesindeki parametreler ve gerçek zamanlı Teşhis (Diagnostic - DGN) kayıtçıları aracılığıyla yönetilir. Kontrolör, gereken doğrusal eksen stroklarını ve döner mil hızlarını sürekli olarak izler. G12.1 kartezyen koordinatları doğrusal ve döner hareketlere dönüştürürken, 5460 ve 5461 parametreleri hangi fiziksel eksenlerin sanal düzleme eşleneceğini belirler.

Mod aktifken sistem, kesici iş mili merkez hattına yaklaşırken ilerleme hızlarını aktif olarak sınırlamak için 5450#0 (AFC) parametresine güvenir. Programcılar, parametrelerde yapılandırılan G-kodu sistemine (A, B veya C) bağlı olarak torna sistemlerinde modu etkinleştirmek için G12.1 veya G112 komutlarını birbirinin yerine kullanabilir ve G13.1 veya G113 kullanarak devre dışı bırakabilirler.

Konfigürasyon / Alarm / Opsiyon	Teknik Spesifikasyonlar ve Operasyonel Davranışlar
Parametre 5460	Polar koordinat interpolasyonu için kullanılan doğrusal eksen numarasını belirler (aralık 1 ile maksimum kontrol edilen eksen sayısı arası).
Parametre 5461	Polar koordinat interpolasyonu için kullanılan döner eksen numarasını belirler (aralık 1 ile maksimum kontrol edilen eksen sayısı arası).
Parametre 5450#0 (AFC)	0: Merkez yakınında ilerleme hızı override ve sınırlaması uygulanmaz. 1: Servo Alarm 411'i önlemek için otomatik ilerleme hızı override sınırlamasını etkinleştirir.
Parametre 8162#2 (PKUx)	0: Park durumunda mutlak ve bağıl koordinatlar güncellenmez. 1: Blok durdurma/feed hold sırasında mutlak ve bağıl koordinatlar dinamik olarak güncellenir.
Parametre 5450#2 (PLS)	0: Polar koordinat orijini, döner eksen merkezine kilitlenir. 1: Orijin kaydırma işlevi etkinleştirilerek orijinin yer değiştirmesine izin verilir.
Alarm 0145 (PS0145)	5460 veya 5461 parametrelerindeki eksen numarası ayarları, geçerli kontrollü eksen aralığının dışındadır.
Alarm 0146 (PS0146)	G12.1 modu aktifken yasaklanmış G-kodu (G00, G27, G28, G30, G52, G53, G92 veya G81-G89 hazır döngüleri) komut edilmiştir.
Servo Alarm No. 411	Döner eksen ilerleme hızı bileşeni, merkeze yakın yerlerde parametre 5462'de yapılandırılan maksimum izin verilen ilerleme hızını aşar.

Uyarı: 8162#2 (PKUx) parametresinin 0 olarak kalmasına izin verilmesi, kesim ortasındaki tek satır durdurmaları veya feed hold işlemleri sırasında koordinat güncellemelerini devre dışı bırakır. Program tekrar başlatıldığında ortaya çıkan koordinat kayması, canlı takımı doğrudan dönen aynaya (chuck), mengene çenesine (vise jaw) veya sabitleme aparatına (clamp) sürerek parçayı anında hurdaya ayırır ve taret mekanizmasına kalıcı hasar verir.

Siemens

Siemens SINUMERIK kontrolleri, kartezyen takım yollarını fiziksel doğrusal ve döner eksenlere eşlemek için gelişmiş bir yazılım modelli TRANSMIT kinematik arka planı uygular. Standart bir ISO yorumlayıcı makrosu çalıştırmak yerine, Siemens kontrolü G12.1 komutlarını doğrudan temel kinematik matrise yönlendirir. Bu yapılandırma, kinematik dönüşüm türünü tanımlamak için MD24100 gibi makine verilerini kullanır.

Aktivasyon komutu olan G12.1, herhangi bir argüman veya diğer komutlar olmaksızın kendi NC bloğunda tamamen tek başına programlanmalıdır. Mod, bağımsız bir G13.1 komutu kullanılarak devre dışı bırakılır. G12.1 interpolasyonu aktifken, radyüs yuvarlama ve sürekli yol modları geçici olarak kesintiye uğrar ve kontrolör önceden aktif olan çalışma düzlemini (G17, G18 veya G19) hemen devre dışı bırakır ve mod iptal edildiğinde bu düzlemi otomatik olarak geri yükler.

Konfigürasyon / Alarm / Opsiyon	Teknik Spesifikasyonlar ve Operasyonel Davranışlar
MD24100 $MC_TRAFO_TYPE_1	1. dönüşüm bloğu için kinematik dönüşüm tipini tanımlar (TRANSMIT kurulumu).
MD24110 $MC_TRAFO_AXES_IN_1[8]	1. kinematik dönüşüm veri bloğuna eşlenen giriş ekseni indeksini tanımlar.
MD24210 $MC_TRAFO_AXES_IN_2[8]	2. kinematik dönüşüm veri bloğuna eşlenen giriş ekseni indeksini tanımlar (G12.1 tarafından çağrılır).
Alarm 12730	TRANSMIT makine verileri (MD24100, MD24110 veya MD24210) yanlış veya eksik yapılandırılmıştır.
Alarm 10911	Programlanan takım yolu, dönüşümün tam fiziksel merkezinden (kutbundan) geçmeye çalışmaktadır.
ISO Diyalekt Modu	G12.1, 2. dönüşüm makine veri kaydına bağlanması gereken 1. TRANSMIT veri bloğunu kullanmaya kesin olarak kilitlenmiştir.
Durum Disiplini	Takım değişimlerinden önce takım yarıçap telafisi (G40) açıkça iptal edilmelidir. DRF (el çarkı) ofsetleri silinmelidir.

Uyarı: Teknisyenler, G12.1'i çalıştırmadan önce aktif DRF el çarkı ofsetlerinin tamamen silindiğini doğrulamalıdır. Aktif ofsetlerin bırakılması kinematik arka planı bozarak ciddi takım sapmalarına yol açar ve iş parçası ile sert bir çarpışma riski oluşturur.

Mitsubishi

Mitsubishi M-Serisi sistemler, kartezyen koordinatları döner-doğrusal senkronizasyona çevirmek için G12.1'i kullanır ve hem standart hem de genişletilmiş eksenleri destekler. Doğrusal eks #1533 parametresinde tanımlanır ve varsayılan döner eksen #1516 parametresinde ayarlanır. G12.1, polar koordinat interpolasyonunu yalnızca G-kodu listeleri 6 veya 7 altında çalışırken gerçekleştirir; G-kodu listeleri 2 ila 5 arasında ise tamamen farklı bir Frezeleme İnterpolasyonu fonksiyonu olarak hareket eder.

Mod, G12.1 E=_; (veya G112) kullanılarak etkinleştirilir ve G13.1; (veya G113) ile iptal edilir. E= adresi, CS gibi iki karakterli genişletilmiş bir eksen adı olabilen döner ekseni belirtir. Ek olarak, merkez geçişindeki sıfır aralığı davranışı #19104 ve #19105 parametreleri ile dinamik olarak kontrol edilir.

Konfigürasyon / Alarm / Opsiyon	Teknik Spesifikasyonlar ve Operasyonel Davranışlar
Parametre #1533 millPax	Polar koordinat interpolasyon düzlemi için kullanılan doğrusal eksen adını (X, Y veya Z) tanımlar.
Parametre #1761 cfgPR11/bit0	Düzlem seçim yöntemi: 0: Düzlemin 1. ekseni millPax'tır, 1: Düzlemin 2. ekseni millPax'tır.
Parametre #19104	0: C ekseni merkez yakınında hızlı kısa yol yapar. 1: Yüzey kalitesi için önceki yönün korunmasını zorunlu kılar.
Parametre #19105	#19104 mantığını tetiklemek için iş parçası merkezi olarak kabul edilen radyal sıfır aralığını tanımlar.
Parametre #1516 mill_ax	G12.1 bloğunda E= adresi atlandığında varsayılan döner eksen adıdır.
Parametre #1601	Çok milli torna konfigürasyonları için Genişletilmiş Eksenleri (örneğin "CS") yapılandırır.
Alarm P33	G12.1/G13.1 blokta tek başına değildir veya E adresi geçerli bir eksen adı olmaksızın komut edilmiştir.
Alarm P481	G12.1 modu aktifken yasaklanmış G-kodu (G43, G44 veya devre dışı bırakılmışsa G95) çağrılmıştır.
Alarm P484	Komut verilen eksen, G12.1 çağrısından önce referans konumuna dönüşünü (G28) tamamlamamıştır.
Alarm P485	Polar mod sırasında düzlem değişimi (G17-G19) veya G12.1 çağrısı sırasında aktif G96/yarıçap telafisi durumu.

Uyarı: Mitsubishi polar koordinat bloğu içinde duraklatılmış bir programı ortasında yeniden başlatmaya çalışmak kesinlikle yasaktır. Kontrolör karmaşık matematiksel dönüşümü yeniden kuramaz, bu da programın iptal edilmesine ve iş parçasının hurdaya çıkmasına neden olur.

Marka Karşılaştırmaları

Aşağıdaki tablo, Fanuc, Siemens ve Mitsubishi kontrolleri arasında polar koordinat interpolasyonu için sözdizimi, yetenekler ve konfigürasyonların ayrıntılı bir karşılaştırmasını sunmaktadır:

Karşılaştırma Konusu	Fanuc	Siemens	Mitsubishi
Sözdizimi	G12.1 X_ C_; veya G112 X_ C_;	G12.1 (blokta tek başına olmalıdır)	G12.1 E=_; veya G112 E=_;
Orijin Esnekliği	5450#2 (PLS) parametresi kullanılarak kaydırılabilir orijin	Döner eksen merkezine kilitlenmiş	Döner eksen merkezine kilitlenmiş
Merkez Yönetimi	5462/5463 parametreleri aracılığıyla hız override sınırlaması (AFC) Servo Alarm 411'i önler	Takım yolu tam merkezden (kutuptan) geçerse Alarm 10911 hatası fırlatır	C ekseni kısa yolunu seçmek veya yönü korumak için sıfır aralığını (#19104/19105) değerlendirir
Aktif Diyalekt Davranışı	T/M serisi sisteme bağlı olarak Modal Grup 21/25	ISO diyalekt modu sadece 2. dönüşüm veri kaydına kilitlidir	Sadece liste 6–7'de polar moddur; liste 2–5'te Frezeleme İnterpolasyonu olarak görev yapar
Genişletilmiş Eksenler	Standart eksen adları	Yapılandırılmış TRANSMIT eksenleri	İki karakterli genişletilmiş eksen adlarını destekler (örneğin E=CS)

Teknik Analiz

Kontrol yazılımı mimarilerinin analitik bir incelemesi, Fanuc, Siemens ve Mitsubishi arasındaki tasarım felsefelerindeki temel farklılıkları ortaya koymaktadır. Fanuc, son derece koruyucu ve donanım odaklı bir teşhis yaklaşımını benimser. 5462 ve 5463 parametreleri tarafından yönetilen özel bir "Otomatik İlerleme Sınırlaması ve Override" (AFC) sistemi tasarlayarak Fanuc kontrolörü takım yolunu önceden analiz eder. Takım dönme merkezine yaklaşırken gerekli C ekseni hızının fiziksel motor limitlerini aşacağını tespit ederse, doğrusal ilerleme hızını otomatik olarak düşürür ve Servo Alarm No. 411 hatasının kesimi kesintiye uğratmasını önler. Dahası Fanuc, 5450#2 parametresi aracılığıyla benzersiz "Polar Koordinat Kaydırma" (PLS) işlevini sunar. Bu, programcının sanal düzlemin kartezyen orijinini parçanın alnındaki eksantrik bir konuma kaydırmasına olanak tanır ki bu yetenek orijini döner eksenin fiziksel merkezine kilitleyen Siemens ve Mitsubishi sistemlerinde tamamen yoktur.

Buna karşılık Siemens, G12.1 komutunu TRANSMIT sistemi aracılığıyla doğrudan kendi temel kinematik matrisine entegre eder. Standart bir ISO yorumlayıcı makrosu çalıştırmak yerine, Siemens kontrolü koordinat yollarını eşlemek için MD24100 gibi sistem parametrelerini kullanır. Siemens katı bir önleyici doğrulama uygular: sistem parametreleri fiziksel eksenlerle mükemmel şekilde eşleşmiyorsa, dönüşümü Alarm 12730 ile anında bloke eder. Ancak Siemens'in merkez çizgisi geçişinde kritik bir zayıflığı vardır: eğer takım yolu tam olarak fiziksel merkezden (kutup) geçiyorsa, kontrol Alarm 10911 fırlatır ve anında NC yorumlayıcısını durdurur. Bu, makineyi kesim ortasında durdurarak duruş süresine (downtime) yol açar ve iş parçası yüzey kalitesini bozar. Siemens ayrıca, SRAM bellek kaybını önlemek için NCU modülünün güç altındayken değiştirilmesini gerektiren katı bir 60 saniyelik batarya sıcak değişim (hot-swap) penceresi uygular.

Mitsubishi ise donanım teşhislerini parametre tabanlı merkez geçiş mantığıyla birleştirerek orta düzeyde bir esneklik sunar. #19104 ve #19105 parametreleri tarafından yönetilen gelişmiş sıfır geçiş algoritması, takımın merkeze olan mesafesini dinamik olarak değerlendirir. Ardından mükemmel bir yüzey kalitesi elde etmek için C ekseninde hızlı bir kısa yol yapılmasına veya önceki dönüş yönünün sıkı bir şekilde korunmasına karar verir. Ek olarak, Mitsubishi aktif G-kodu sistemine karşı oldukça hassastır: #1037 (cmdtyp) parametresi G12.1'in Polar İnterpolasyon (liste 6-7) mu yoksa Frezeleme İnterpolasyonu (liste 2-5) mu olarak hareket edeceğini belirler. Mitsubishi ayrıca #1601 parametresinde yapılandırılan ve E= adresiyle aktarılan 2 karakterli Genişletilmiş Eksenleri (CS gibi) destekleyerek diğer markalara kıyasla üstün çok milli konfigürasyon desteği sağlar.

Program Örnekleri

Fanuc Polar Koordinat İnterpolasyonu Örneği

; Fanuc: Polar Koordinat İnterpolasyonu Aktivasyonu
G18 G98 ; XZ düzlemini ve dakika başına ilerleme modunu tanımla
G54 G00 X100.0 C0.0 Z10.0 ; Başlangıç konumuna hızlı yaklaşma
G12.1 ; Polar koordinat interpolasyon modunu etkinleştir (sanal XY düzlemi aktif)
G01 G42 X80.0 C10.0 F200.0 ; Takım radyüs telafisi ile profil başlangıcına ilerle
G01 X50.0 C20.0 ; Sanal kartezyen koordinat sisteminde doğrusal kesim
G03 X30.0 C10.0 R15.0 ; Parça alnında dairesel interpolasyon
G01 G40 X100.0 C0.0 ; Takım telafisini iptal et ve uzaklaş
G13.1 ; Polar koordinat interpolasyon modunu iptal et

Kuru Çalıştırma (Dry Run) Yürütme ve Doğrulama:

Kuru çalıştırma doğrulaması sırasında, Fanuc kontrolörü önce XZ düzlemini ve standart dakika başına ilerleme modunu kurmak için G18 G98'i çalıştırır. Fiziksel X ve C eksenlerini hızlıca X100.0 ve C0.0 konumlarına getirir. G12.1 komutunu okuduğunda yorumlayıcı fiziksel koordinat güncellemelerini durdurur ve fiziksel X ve C eksenlerini sanal bir kartezyen XY düzlemine eşler. Bir sonraki blok olan G01 G42 X80.0 C10.0, takım yarıçap telafisini devreye sokar ve takımı altıgen profilin başlangıç noktasına doğru besler. G03 bloğu, C ekseni mil rotasyonu ve senkronize X ekseni strokunu kullanarak dairesel interpolasyon gerçekleştirir. G01 G40 ardından telafiyi iptal ederek takımı geri çeker ve G13.1 polar interpolasyonu iptal ederek sistemi standart torna koordinatlarına döndürür.

Siemens TRANSMIT G12.1 İnterpolasyon Örneği

; Siemens: TRANSMIT G12.1 İnterpolasyon Sırası
N100 G00 X60. C0. Z50. ; İlk emniyetli konuma hızlı yaklaşma
N105 G17 ; Frezeleme operasyonları için XY düzlemini seç
N200 G12.1 ; TRANSMIT polar koordinat dönüşümünü etkinleştir (tek başına blok)
N201 G42 G01 X20. F1000. ; Takım telafisi ile başlangıç noktasına ilerle
N202 Y10. ; Sanal Y ekseninde hareket et (interpolasyonlu C ekseni rotasyonu)
N203 G03 X10. Y20. R14. ; İş parçası alnında dairesel ark
N204 G01 G40 X60. Y0. ; Geri çekil ve takım yarıçap telafisini iptal et
N206 G13.1 ; Polar koordinat dönüşümünü devre dışı bırak (tek başına blok)

Kuru Çalıştırma Yürütme ve Doğrulama:

Sinumerik kontrolöründe yapılan bir kuru çalıştırmada, N100 bloğu fiziksel X ve C eksenlerini emniyet koordinatlarına hızlıca taşır. N105, G17 düzlemini aktif hale getirir. N200'deki tek başına komut olan G12.1, sanal Y eksenini fiziksel ayna C eksenine eşleyerek temel TRANSMIT kinematik matrisini başlatır. N201'de kontrolör takım yarıçap telafisini (G42) ve doğrusal interpolasyonu devreye sokar. N202 bloğu, sanal Y eksenindeki hareketi sürekli iş mili dönüşüne çevirerek takımı sürer. N203, senkronize doğrusal X ekseni stroku ve C ekseni dönüşünü kullanarak dairesel bir ark (G03) yürütür. N204 telafiyi iptal eder ve N206 TRANSMIT modunu sonlandırarak kontrolü standart torna koordinat programlamasına döndürür.

Mitsubishi Polar Koordinat Modu Örneği

; Mitsubishi: İş Mili Seçimli Polar Koordinat Modu
G17 G94 ; XY düzlemini ve dakika başına ilerleme modunu kur
G00 X80.0 C0.0 Z5.0 ; Takımı başlangıç koordinatlarına konumlandır
G12.1 E=CS ; Genişletilmiş döner eksen CS için polar interpolasyonu etkinleştir
G01 G42 X50.0 C15.0 F150.0 ; Takım telafisi ile başlangıç noktasına doğrusal kesim
G01 X30.0 C30.0 ; Dönen kam mili üzerinde düz yüzey işle
G03 X10.0 C20.0 R10.0 ; İş parçası profili etrafında dairesel interpolasyon
G01 G40 X80.0 C0.0 ; Takım telafisini iptal et ve geri çek
G13.1 ; Polar koordinat interpolasyon modunu iptal et

Kuru Çalıştırma Yürütme ve Doğrulama:

Kuru çalıştırma doğrulaması sırasında, Mitsubishi kontrolörü düzlem ve ilerleme hızı modunu ayarlamak için ilk G17 G94 bloğunu okur, ardından eksenleri hızlı konumlandırır. G12.1 E=CS bloğu, (#1601 parametresinde yapılandırılan) iki karakterli genişletilmiş döner eksen 'CS' için polar interpolasyon algoritmasını başlatır. Aktif interpolasyon durumunda, G01 G42 bloğu takım yarıçap telafisini ve doğrusal ilerlemeyi devreye sokar. G03 bloğu, doğrusal X hareketlerini C ekseni iş mili rotasyonuyla senkronize ederek dairesel kesim gerçekleştirir. G01 G40 telafiyi iptal edip takımı geri çektiğinde, G13.1 polar modu sonlandırarak iş milini ve doğrusal eksenleri güvenli bir şekilde standart G-kodu listesi 6 veya 7 operasyonuna döndürür.

Hata Analizi

Aşağıdaki teşhis matrisi, polar koordinat interpolasyonu sırasında karşılaşılan yaygın alarmları, tetiklenme koşullarını, operatör belirtilerini ve kök nedenleri/düzeltici çözümleri eşlemektedir:

Marka	Alarm Kodu	Tetiklenme Koşulu	Operatör Belirtisi	Kök Neden / Çözüm
Fanuc	Alarm 0145 (PS0145)	5460/5461 parametrelerindeki eksen numaraları geçerli kontrol edilen aralığın dışındadır.	CNC ekranında "ILLEGAL USE OF G12.1/G13.1" görüntülenir; yürütme anında durur.	Kök Neden: Eksen parametresi yapılandırılmamış veya geçersiz bir eksen numarasına işaret ediyor. Çözüm: Eksen ayarlarını 5460 (doğrusal) ve 5461 (döner) parametrelerinde geçerli eksen numaralarını gösterecek şekilde düzeltin.
Fanuc	Alarm 0146 (PS0146)	G12.1 aktifken yasaklanmış G-kodu (G00, G28, G81-G89, G53) komut edilmiştir.	CNC ekranında "ILLEGAL USE OF G-CODE" görüntülenir; makine kesim ortasında durur.	Kök Neden: G-kodu bloğu hızlı ilerleme, referansa dönüş, koordinat kaydırma veya hazır cycle içeriyor. Çözüm: Yasaklanmış G-kodlarını kaldırın veya önce G13.1 ile modu iptal edin.
Fanuc	Servo Alarm No. 411	Takım yolu merkeze çok yakınken, döner eksen ilerleme hızı bileşeni maksimum izin verilen ilerleme hızını (parametre 5462) aşar.	Servo sürücü aşırı yüklenir; eksen hareketi donar; panelde "SERVO ALARM 411" belirir.	Kök Neden: Eksen, merkez yakınında üstel olarak daha hızlı dönmelidir. İş mili maksimum RPM limitine ulaşır. Çözüm: AFC'yi etkinleştirin (parametre 5450#0 = 1) veya iş parçası merkezine yakın yerlerde ilerleme hızını düşürün.
Siemens	Alarm 12730	TRANSMIT için makine verileri (MD24100, MD24110, MD24210) yanlış ayarlanmıştır.	"no valid transformation machine data parameterized" görüntülenir; NC start engellenir.	Kök Neden: NCK konfigürasyonunda eksen eşleme uyumsuzluğu. Çözüm: Sistem parametrelerindeki TRAFO tipini ve giriş eksenleri konfigürasyonlarını düzeltin.
Siemens	Alarm 10911	Programlanan takım yolu eğrisi doğrudan dönüşüm merkezinden (iş parçası merkezinden) geçmeye çalışmaktadır.	"transformation prohibits to traverse the pole" görüntülenir; anında yorumlayıcı durdurması gerçekleşir.	Kök Neden: Takım yolu tam olarak merkez noktasından (sıfır koordinatından) geçiyor. Çözüm: Koordinat sistemini kaydırın veya yolu merkezden hafifçe uzaklaştırın.
Mitsubishi	P33	G12.1/G13.1 blokta tek başına değildir veya E adresi geçerli bir eksen adı olmaksızın komut edilmiştir.	"Program Error" görüntülenir; yürütme durur.	Kök Neden: G12.1/G13.1 komutu diğer komutlarla aynı bloğa yazılmıştır veya E adresi geçersizdir. Çözüm: G12.1'i kendi satırında programlayın ve E adresi için eksen adını doğrulayın.
Mitsubishi	P481	Aktif polar mod sırasında yasaklanmış G-kodu (örneğin devre dışı bırakılmışsa G43, G44, G95) çağrılmıştır.	"Program Error" görüntülenir; döngü iptal edilir.	Kök Neden: Polar modda takım boyu telafisi veya senkronize ilerleme etkinleştirilmiştir. Çözüm: G12.1'i çağırmadan önce takım boyu telafisini devre dışı bırakın (G49) ve dakika başına ilerlemeyi (G94) kullanın.
Mitsubishi	P484	Komut verilen eksen referans konumuna dönüşünü (G28) tamamlamamıştır.	"Program Error" görüntülenir; eksen hareketi bloke edilir.	Kök Neden: Sıfırlanmamış eksenlerle cycle başlatılmıştır. Çözüm: G12.1'i çağırmadan önce doğrusal ve döner eksenler için referans noktası dönüşü (G28) gerçekleştirin.
Mitsubishi	P485	Polar mod sırasında düzlem değişimi (G17-G19) veya G12.1 çağrısı sırasında aktif G96/yarıçap telafisi durumu.	"Program Error" görüntülenir; döngü durur.	Kök Neden: Polar aktivasyon sırasında aktif G96 sabit kesme hızı veya aktif G41/G42 durumu mevcuttur. Çözüm: G12.1'i çağırmadan önce G96'yı ve takım telafisini iptal edin.

Uygulama Notu

Polar interpolasyon içeren hassas operasyonlarda taret ve canlı takım çarpışmalarını önlemek, hurda oranlarını düşürmek ve plansız duruş sürelerini (downtime) engellemek için parametre seviyesinde proaktif kontroller zorunludur. Kesim esnasında durdurma yapıldığında koordinat kaymasını önlemek için Fanuc kontrollerinde **8162#2 (PKUx) parametresi kesinlikle 1 yapılmalıdır**; aksi takdirde, program kaldığı yerden devam ederken canlı takım mengene veya ayna çenelerine çarparak tareti kullanılmaz hale getirecektir. Bu durum, yalnızca binlerce liralık bir canlı takım hasarına yol açmakla kalmaz, üretimi günlerce kilitleyerek plansız duruş sürelerini zirveye çıkarır. Aynı şekilde, Mitsubishi torna merkezlerinde polar modu çağırmadan önce constant surface speed (G96) kontrolünün iptal edilmemesi, anında **P485 alarm kodu** vererek döngüyü keser ve takımın parça içinde kilitlenip patlamasına neden olur. Siemens TRANSMIT altyapısında ise delik veya profil işleme sırasında kesici yolun tam merkez kutbuna (X0 C0) temas etmesi, **Alarm 10911** ile eksen interpolasyonunu anında dondurur; bu ani duruş parça üzerinde iz bırakarak yüksek değerli yarı mamulleri hurdaya (scrap) ayırmanıza yol açar. Güvenli bir üretim ve maksimum maliyet tasarrufu için, operasyon öncesinde tüm eksenlerin referans noktasına dönüş (G28) işlemlerinin tamamlandığı Mitsubishi ünitelerinde P484 alarm riskine karşı doğrulanmalı ve her iki markada da polar interpolasyon alanına girmeden önce takım radyüs telafisi (G40) açıkça iptal edilmelidir.

Ayrıca, polar koordinat modu aktifken G83 Derin Delik Kademeli Delme Çevrimi, G84 Rijit Kılavuz Çekme veya delik büyütme gibi G85 Bara Çevrimleri gibi hazır delik işleme döngülerinin çalıştırılmaya çalışılması anında sistem alarmına yol açacaktır. Yorumlayıcı, sanal kartezyen koordinat sistemi içindeki çok eksenli hazır hareket koordinatlarını ve senkronize mil hareketlerini işleyemez ve anında program durdurması gerçekleştirir. Operatörler, herhangi bir hazır döngü veya hızlı hareket çalıştırmadan önce G13.1 kullanarak polar koordinat interpolasyonunu açıkça iptal etmelidir.

İlişkili Komut Ağı

• G112 / G113 (Fanuc/Mitsubishi Alternatif Polar İnterpolasyonu): Bu komutlar, parametre ayarlarına bağlı olarak torna sistemlerinde G12.1 ve G13.1 için birbirinin yerine geçebilen alternatif kodlar olarak görev yapar.
• G17 / G18 / G19 (Düzlem Seçimi): Doğru koordinat dönüşümünü kurmak için G12.1 çağrısından önce bu komutlarla aktif çalışma düzlemi tanımlanmalıdır.
• G40 / G41 / G42 (Takım Radyüs Telafisi): Alın frezeleme sırasında takım yarıçapını telafi eden bu kodlar, izleme hatalarını önlemek için takım değişimi yapılmadan veya polar mod iptal edilmeden önce mutlaka devre dışı bırakılmalıdır.
• G07.1 (Silindirik İnterpolasyon): G12.1 alın interpolasyonunun yakın bir modal muadili olarak çalışan bu komut, sanal kartezyen düzlemi bir iş parçasının silindirik yüzeyine eşler.
• G96 (Sabit Çevresel Hız Kontrolü): Yorumlayıcı çakışmalarını ve alarm durmalarını önlemek için G12.1'i çağırmadan önce bu iş mili kontrol modu açıkça iptal edilmelidir.

Sonuç

Üretimde karlılığı artırmak ve hurda oranını en aza indirmek, eksen senkronizasyonunun ve parametrelerin hatasız yönetilmesine bağlıdır. Tezgah devreye alınırken otomatik ilerleme sınırlamalarının (AFC) aktif edilmesi, koordinat park güncellemelerinin doğrulanması ve her program bitiminde G13.1 bağımsız iptal komutunun disiplinli bir şekilde kullanılması, yüksek hızlı çarpışmaları ve donanım hasarlarını tamamen engeller. Atölye genelinde parça sıfırlama, referans noktası dönüşleri ve modal iptal prosedürlerinin standart hale getirilmesi, hem pahalı karbür takımları korur hem de işletmenize sürdürülebilir bir maliyet tasarrufu sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Fanuc CNC tornada G12.1 esnasında merkez noktasına yaklaşırken Servo Alarm No. 411 hatası alarak takım kırılmasını önlemek için ne yapılmalıdır?

Takım iş parçasının merkezine yaklaştıkça, programlanan ilerleme hızını korumak için C ekseninin dönüş hızı üstel olarak artar. Bu aşırı hızlanma motorun fiziksel limitlerini aşarak Servo Alarm 411'i tetikler ve takımın parça içinde kırılarak hurdaya (scrap) çıkmasına yol açar. Bu riski bertaraf etmek için Fanuc 5450#0 (AFC) parametresini 1 konumuna getirin. Eylem: Tezgah parametre sayfasına giderek 5450 nolu parametrenin 0. bitini (AFC) kontrol edin, aktif değilse '1' olarak ayarlayıp kaydedin.

Siemens TRANSMIT (G12.1) döngüsünde Alarm 10911 hatası nedeniyle tezgahın kilitlenmesini engellemenin pratik yolu nedir?

Siemens sistemleri G12.1 komutunu doğrudan TRANSMIT kinematik matrisine yönlendirir. Eğer programlanan takım yolu tam olarak dönme merkezinden (X0 C0 kutbundan) geçiyorsa, doğrusal eksen hızı teorik olarak sonsuza yaklaşır ve kontrolör Alarm 10911 vererek interpolasyonu durdurur. Bu duraklama parça üzerinde iz bırakarak yüzey kalitesini bozar. Eylem: Parça sıfır noktasını (G54 veya G55) merkezden çok küçük bir miktarda (örneğin X ekseninde 0.05 mm) kaydırın veya programda merkezden geçen düz çizgileri ufak bir yay hareketiyle modifiye edin.

Mitsubishi torna ünitesinde polar koordinat modunu (G12.1) başlatırken P485 alarmı almamak ve duruş süresini sıfırlamak için hangi ayarlar yapılmalıdır?

Mitsubishi ünitelerinde polar koordinat interpolasyonu modal durum geçişlerine karşı aşırı hassastır. G12.1 komutu çağrıldığında constant surface speed control (G96) veya takım yarıçap telafisi (G41/G42) modal olarak aktif durumdaysa kontrolör anında P485 alarmı fırlatır ve operasyonu iptal eder. Bu durum kesim ortasında duruşa yol açarak parça ve takım kaybına sebep olur. Eylem: Programınızda G12.1 komutunu yazmadan hemen önceki satıra mutlaka G97 (sabit devir) ve G40 (telsiz telafi iptali) komutlarını ekleyerek geçmiş modları temizleyin.