G33 ve G32 Komutları: CNC Fener Mili Senkronizasyonu ve Diş Açma

Giriş

G32 veya G33 komutlarıyla diş açma işlemleri yürütülürken, fener mili (spindle) ile eksen servo sürücüleri arasındaki fiziksel senkronizasyonun kopması en yaygın mekanik hasar ve plansız duruş süresi (downtime) kaynağıdır. Pozisyon kodlayıcıdan (position coder) dönüşsel geri besleme (rotational feedback) alınamaması, diş açma döngüsünün çalışmayı reddetmesinin arkasındaki ana sebeptir. Eğer fener milini kodlayıcıya bağlayan zamanlama kayışı (timing belt) kopmuşsa, mil kaması yerinden çıkmışsa, kaplin gevşekse veya sinyal kablosu konnektörü yuvasından çıkmışsa, kontrol ünitesi senkronizasyon için gereken palsleri alamaz. Bu fiziksel bağlantıların başarısız olması durumunda, CNC ünitesi senkronizasyon kilidi olmadan eksen ilerlemesini komut etmeye devam eder; bu da takım taşıyıcı tareti (rotary turret) uyumsuz bir hızla doğrudan aynaya (chuck), mengene çenesine (vise jaw) veya iş parçası pabuçlarına (clamp) çarpar. Senkronize bir diş kesimi yerine operatör, kör edici bir kıvılcım patlamasının ardından şiddetli bir sürtünme sesi ve kesici ucu parçalayan, fener mili enkoderini tahrip eden ve yüksek hassasiyetli bir metal iş parçasını saniyeler içinde pahalı bir hurdaya (scrap) dönüştüren feci bir sert çarpışmaya (hard collision) tanıklık eder. Bu yıkıcı arızaları önlemek ve ciddi üretim maliyeti tasarrufu (maliyet tasarrufu) sağlamak amacıyla, üretime başlamadan önce standart bir door-switch-and-limit-switch-inspection gerçekleştirilmesi ve enkoder mekanik bağlantılarının kontrol edilmesi operasyonel bir zorunluluktur.

Teknik Özet

Özellik	Spesifikasyon
Komut Kodları	G32, G33 (Sabit Hatveli Diş Açma)
Modal Grubu	Grup 01 Modal Komut
Uyumlu Markalar	Fanuc, Siemens, Mitsubishi
Kritik Parametreler	Fanuc 3721/3722, Siemens MD32000, Mitsubishi #1260
Temel Kısıtlama	Fener mili geri besleme senkronizasyonu tamamen pozisyon kodlayıcı işlevselliğine dayanır; override değerleri göz ardı edilir.

Hızlı Okuma

• Fanuc 3721 ve 3722 parametrelerini kesinlikle 0 olarak ayarlayarak, 1:1 fener mili-kodlayıcı oranı garantisiyle G33 ve G32 diş açma işlemlerini yürütün.
• Eksen ivmelenme ve yavaşlama gecikmelerini absorbe etmek için, gerçek diş boyunun dışında kalan gerekli yaklaşma ($\delta_1$) ve geri çekilme ($\delta_2$) mesafelerini hesaplayın.
• Look-ahead tam duruşlarının (exact stop) son hızı sıfıra düşürmesini önlemek amacıyla, çoklu blok diş zincirleme (thread chaining) sırasında Sürekli yol modunun (Siemens'te G64) aktif olduğundan emin olun.
• Sonraki bloklarda aralık dışı Q-adresi komutlarını önlemek için başlangıç kaydırma açılarını strictly sürekli diş açmanın ilk bloğunda izole edin.
• Rijit pozisyon kontrollü senkronizasyon kurulamadığında G63 komutuna geçiş yapın ve fiziksel bir compensating chuck (telafi mandreni) kullanın.
• Servo gecikmesi (servo lag) hatveyi bozacağından, diş açma başladıktan sonra asla fener mili hızını (RPM) değiştirmeyin veya Sabit Kesme Hızını (CSS/G96) etkinleştirmeyin.

Temel Kavramlar

G33 veya G32 kullanmanın pratik programlama etkisi, fener milinin (spindle) gerçek dönüş değeri ile doğrusal eksen set değeri arasında rijit, pozisyon kontrollü bir interpolasyon kurulmasıdır. Bu durumda CNC kontrolörü, fener mili enkoderinin geri besleme palsleri ile kılavuz eksenin servo sürücü komutları arasında doğrudan matematiksel bir kaplin kurar. Bu komutların yürütülmesi sırasında, makine kontrol panelindeki ilerleme hızı override (feedrate override) anahtarı tamamen devre dışı bırakılır ve geçersiz kılınır; yani kesici takım malzemeye girdikten sonra operatör doğrusal ilerleme hızını manuel olarak yavaşlatamaz.

Programcılar ve operatörler, kesimin başlangıcındaki ve sonundaki uzamsal sınırlamaları titizlikle takip etmelidir. Takım, diş hatvesine uyum sağlamak için belirli bir hıza ivmelenmek zorunda olduğundan, diş çıkışındaki fatura veya omuz gibi dar alanlar takımın frenleme rampası için çok az yer bırakır. Mekanik sistemin ataletinden dolayı yavaşlama mesafesi yanlış hesaplanırsa, tool cutting edge (takım kesici ucu) ile iş parçası arasında sert bir çarpışma (hard collision) meydana gelme riski son derece yüksektir ve bu durum kaçınılmaz olarak bir hurda parçaya (scrap part) yol açar. Otomatik torna merkezlerinde senkronizasyon kaybını en aza indirmek için teknisyenler, standart bir door-switch-and-limit-switch-inspection kullanarak bileşenleri düzenli olarak kontrol etmelidir.

Sürekli diş zincirleme (continuous thread chaining), çoklu blok konik, alın veya değişken hatveli dişlerin üretilmesini sağlar, ancak CNC'nin interpolasyon motoruna aşırı yük getirir. Look-ahead hız kontrolüne yapılacak herhangi bir kasıtsız müdahale çevrimi felç edecektir. Eğer bir programcı ardışık bloklar arasına bir tam duruş (G09) eklerse veya koordinat rotasyonunun (ROT) ardışık bloklar arasındaki diş hatvesini değiştirmesine izin verirse, kontrolör senkronizasyonu anında durdurur. Ana CPU ile servo sürücüler arasındaki bu kritik iletişim sinyallerini korumak için modern makineler, fssb-fiber-optic-troubleshooting aracılığıyla bakımı yapılabilen yüksek hızlı fiber optik ağlara güvenir.

Komut Yapısı

G33 ve G32'nin programlama komut yapısı, eksen hareket adresleri ile diş hatvesi (lead) parametreleri arasındaki doğrudan korelasyona dayanır. CNC yorumlayıcısı, bir hatve adresiyle (F veya E gibi) birlikte hedef koordinatları (X, Z, U veya W gibi) tanımlayarak, takımın fener milinin tek bir dönüşüne göre tam yörüngesini haritalandırır. Kontrolör, her bir pasonun başlangıcını senkronize etmek için fiziksel enkoderin Z-fazı palsini bekler, böylece aynı diş kanalında birden fazla tekrarlayan diş kesimi yapılabilmesini sağlar.

Kritik bir programlama kısıtlaması, hatve değeri parametrelerinin farklı şerit formatlarında (tape formats) nasıl ayrıştırıldığı ile ilgilidir. Eski girdi formatlarını kullanan torna kontrollerinde, E adresi devir başına mesafe yerine inç başına tam diş sayısını (TPI) belirtirken, metrik sistemler milimetre/devir hatvesi için F adresini kullanır. Bu programatik girdileri yapılandırırken, operatörler hareket ofsetlerini aynı blokta birleştirmekten kaçınmalıdır; çünkü detay odaklı program içi koordinat modifikasyonları en iyi şekilde standart g10-g11-in-program-offset-parameter-modification teknikleri kullanılarak yönetilir.

Genel Komut Sözdizimi:

• Fanuc Standart Sözdizimi: G32 IP_ F_ ; veya G33 IP_ F_ ; (IP mutlak veya artımlı koordinatları temsil eder, F diş hatvesidir)
• Fanuc Series 15 Formatı: G32 IP_ E_ Q_ ; (E inç başına diş sayısını belirtir, Q başlangıç açısını belirtir)
• Siemens Yerleşik Modu: G33 X... Z... F... SF=... DITS=... DITE=... (SF başlangıç açısını tanımlar, DITS/DITE giriş/çıkış boylarıdır)
• Siemens Alternatif Modu: G33 X... Z... I/J/K... (I/J/K belirli eksenler için hatveyi belirtir)
• Siemens ISO Modu: G32 X(U)... Z(W)... F... Q... (Q başlangıç noktası ofset açısını belirtir)
• Mitsubishi Sözdizimi: G33 Z/W_ X/U_ E_ Q_ L_ ; (E hassas hatveleri belirtir, Q başlangıç açısıdır, L kılavuz eksen numarasını tanımlar)

Adres	Marka	Açıklama / Fonksiyon	Değer Aralığı
X / Z (U / W)	Tüm Markalar	Diş bitiş noktasının mutlak veya artımlı koordinatları.	Koordinat sınırları
F	Tüm Markalar	Fener mili devri başına normal diş hatvesi (hatve).	0.001 ila 2000.000 mm
E	Fanuc / Mitsubishi	İnç başına diş sayısı (TPI) veya hassas diş hatvesi.	0.001 ila 99.999 mm/dev
Q	Fanuc / Siemens / Mitsubishi	Diş açma başlangıç noktası kaydırma açısı (çok ağızlı dişler).	0.000 ila 360.000 derece
SF	Siemens	Başlangıç noktası ofseti mutlak açı pozisyonu (yerleşik Siemens G33).	0.000 ila 359.999 derece
DITS	Siemens	Takım ivmelenmesini yönetmek için açıkça tanımlanmış giriş rampası uzunluğu.	Pozitif ölçü (mm)
DITE	Siemens	Takım yavaşlamasını yönetmek için açıkça tanımlanmış çıkış rampası uzunluğu.	Pozitif ölçü (mm)
L	Mitsubishi	Çok eksenli kontrollerde kılavuz eksen tanımlama numarası.	Geçerli eksen dizini

Marka Uygulamaları

Fanuc Uygulamaları

Fanuc sistemlerinde, donanım senkronizasyonunu sağlamak için diş açma operasyonu hassas parametre hizalaması gerektirir. Fener mili ile pozisyon kodlayıcı (position coder) arasında rijit bir 1:1 mekanik kilit kurmak için fener mili dişli oranı parametreleri 3721 ve 3722 strictly 0 olarak yapılandırılmalıdır. Ek olarak, ağır yük altında hatve doğruluğunu korumak amacıyla üstel hızlanma/yavaşlamanın alt sınır ilerleme hızı (exponential acceleration/deceleration lower limit feedrate) 1627 parametresi tarafından yönetilir.

Sabit hatveli diş açma için kullanılan temel G-kodu, G-kodu Sistemi A için G32 iken, G-kodu Sistemleri B veya C aktif olduğunda G33 komut edilir. Eski konfigürasyonlarda programcılar döngüyü şu şekilde belirtir: G32 Z-30.0 E10 Q1000 ; bu komut 1.000 derecelik başlangıç kaydırma açısıyla inç başına 10 diş keser.

Kategori	Öğe / Kod	Detaylar ve Spesifikasyonlar
Parametre	Parameter No. 0001 (Bit 1 - FCV)	Şerit formatı yapılandırması. Series 15 formatı için 1 olarak ayarlanır (G32'yi etkinleştirir).
Parametre	Parameter No. 5109 (Bit 2 - TAE)	Series 15 formatında E'nin inç dişleri mi (0) yoksa diş hatvesini mi (1) belirteceğini belirler.
Parametre	Parameter No. 1627 / 0528 (THDFL)	Diş açma için üstel ivmelenme/yavaşlamanın alt sınır hızı (6 ila 15000 mm/dak).
Parametre	Parameter No. 3721 & 3722	Fener mili ve pozisyon kodlayıcı arasındaki dişli oranı (1:1 dişli oranı için strictly 0 olmalıdır).
Alarm Kodu	PS0529	THREADING COMMAND IMPOSSIBLE: Keyfi hızlı diş açmada geçersiz komutlar belirtildi.
Alarm Kodu	PS0530	EXCESS VELOCITY IN THREADING: Eksen ilerleme hızı maksimum kesme ilerleme hızını aşıyor.
Alarm Kodu	PS0532	RE-MACHINING OF THREAD CUTTING IMPOSSIBLE: Diş kanalı ölçülmedi veya ayna görüntüleme (mirror imaging) aktif.
Alarm Kodu	050	CHF/CNR NOT ALLOWED IN THRD BLK: Diş açma bloğunun içinde pah kırma veya köşe radyüsü.
Sürümler	T Serisi vs M Serisi	T Serisi G32 (Sistem A) veya G33 (Sistem B/C) kullanır. M Serisi yalnızca G33 kullanır.
Sürümler	Series 15 Şerit Formatı	E adresi mutlak komutlara kilitlenmiştir ve hatve belirtemez; bunun yerine F kullanılmalıdır.

Programcılar, çift tarette aktif ayna görüntüleme (G68) varken asla bir diş yeniden işleme (thread re-machining) bloğu yürütmeye çalışmamalıdır; aksi takdirde Fanuc kontrolü anında alarm PS0532 verecek ve otomatik çevrimi durdurarak takım kırılmasına yol açacaktır.

Siemens Uygulamaları

Siemens Sinumerik kontrolleri, diş açma sırasında ilerleme hızı override (feedrate override) anahtarının tamamen devre dışı bırakıldığı pozisyon kontrollü bir interpolasyon kurar. Sistem, eksen motorunun aşırı yüklenmesini önlemek için MD32000 kullanarak hız limitlerini yönetir. Ek olarak, yüksek hızlı çevrim çalışmaları sırasında teknolojik alarmları bastırmak için MD11410 makine verisi yapılandırılır.

Yerleşik Siemens modunda (G290), diş açma G33 kullanılarak programlanır. ISO Dialect Modu A'da (G291) ise strictly G32 komut edilir: G33 Z-100 K4 SF=180 bu komut 4 mm hatve ve 180 derece başlangıç ofseti ile bir diş keser.

Kategori	Öğe / Kod	Detaylar ve Spesifikasyonlar
Parametre	MD32000 $MA_MAX_AX_VELO	Diş açma ilerleme hızını sınırlayan maksimum izin verilen eksen hızı.
Parametre	MD11410 $MN_SUPPRESS_ALARM_MASK	Alarm bastırma yapılandırma maskesi (Bit 10 veya Bit 12).
Alarm Kodu	Alarm 10601	Diş açma sırasında blok bitiş noktasında sıfır hız (tam duruş veya M kodundan kaynaklanır).
Alarm Kodu	Alarm 22270 / 22271	Maximum speed axis exceeded: Maksimum eksen hızı aşıldı (hesaplanan hız MD32000'i aşıyor).
Alarm Kodu	Alarm 10607	Thread with frame not executable: Frame ile diş yürütülemez (aktif ROT frame'i boyu ve hatveyi değiştirir).
Alarm Kodu	Alarm 22272	Predefined thread pitch için blok boyu çok kısa.
Sürümler	ISO Dialect Modları A vs B/C	ISO Dialect Modu A, G32 kullanmalıdır. ISO Dialect Modları B/C ve yerleşik Siemens modu G33 kullanır.
Sürümler	Yerleşik Mod (G290)	DITS (giriş) ve DITE (çıkış) komutları aracılığıyla açık hızlanma rampalarını destekler.

Sürekli diş açılan G33 blokları sırasında continuous-path mode G64'ün aktif olduğundan daima emin olun; aksi takdirde, lookahead tam duruşları blok sonu hızını sıfıra düşürerek Alarm 10601'i tetikler ve tareti durdurur.

Mitsubishi Uygulamaları

Mitsubishi kontrolleri, yüksek hat hassasiyeti sağlayarak fener mili enkoderi ile sıkı bir şekilde entegre olur. Programcılar, senkronizasyon davranışını belirlemek için parametre #1260'ı kullanarak fener mili Z-fazı başlangıç zamanlamasını yapılandırır. Takip gecikmeleri ve servo gecikmesi (servo lag), #2010 fwd_g feed forward gain (ileri besleme kazancı) parametresinin dikkatlice ayarlanmasıyla bastırılır.

Diş açma, G-kodu listesi parametre konfigürasyonuna bağlı olarak G33 veya G32 aracılığıyla komut edilir. Tipik bir program bloğu şöyledir: G33 Z-50.0 E10.0 Q90.0 L1 ; bu komut hassas bir E hatvesi, 90.0 derecelik kaydırma açısı belirtir ve 1 numaralı kılavuz ekseni tanımlar.

Kategori	Öğe / Kod	Detaylar ve Spesifikasyonlar
Parametre	Parameter #1260 set32/bit4	Diş açma başlangıç zamanlaması (0 = fener mili Z fazından sonra başlar, 1 = anında başlar).
Parametre	Parameter #2010 fwd_g	Takip gecikmelerini bastırmak için diş açmaya özel ileri besleme kazancı (feed forward gain).
Parametre	Parameter #1270 ext06/bit6	Sürekli diş açmada 2. bloktan sonra Z-fazı beklemesi.
Parametre	Parameter #1247 set19/bit1	Kuru çalıştırma (dry run) davranışını belirler (1 = kuru çalıştırma manuel ilerleme hızında çalışır).
Alarm Kodu	P35	Commanded value out of range: Q adresi 360.000 dereceyi aşıyor.
Alarm Kodu	P93	Program hatası: L komutu ile tanımlanan kılavuz eksen mevcut değil veya hareket etmiyor.
Alarm Kodu	M01 0107	Operasyon hatası: Hesaplanan ilerleme hızı makinenin maksimum clamp hızından daha hızlı.
Alarm Kodu	M01 1113	Operasyon hatası: Diş açma bloğu sırasında sabit kesme hızı (CSS) komutu verildi.
Sürümler	G-Kodu Liste Sistemleri	G32, G Code List 2 altında kullanılır. G33 ise G Code Lists 3, 4, 5, 6 ve 7 altında kullanılır.
Sürümler	Kuru Çalıştırma Modları	Parametre #1247 ile açıkça kontrol edilir, kuru çalıştırma (dry run) modlarını manuel ilerleme hızlarına geçirir.

İleri besleme kazancı (feed forward gain) #2010 fwd_g parametresini ayarlarken son derece dikkatli olun; bu kazancı çok agresif ayarlamak, servo sisteminde ciddi mekanik rezonans ve titreşimlere yol açarak diş sıyırmasına (thread stripping) neden olur.

Marka Karşılaştırmaları

Konu	Fanuc	Siemens	Mitsubishi
Birincil Diş G-Kodu Seçimi	Sistem A, B veya C yapılandırmasına strictly bağlı modal seçim değişimi (G32 vs G33).	Aktif ISO Dialect (Mod A/B/C) veya Yerleşik Moda bağlı olarak mod tabanlı seçim değişimi (G32 vs G33).	Parametre güdümlü G-kodu seçimi: G Code List 2 için G32; G Code Lists 3, 4, 5, 6 ve 7 için G33.
Fener Mili 1:1 Senkronizasyon & Z-fazı	Donanım seviyesinde zorunluluk: Mekanik 1:1 dişli oranı için 3721/3722 parametreleri strictly 0 olmalıdır.	İvmelenme/hatve dinamikleri limitleri aşılırsa Alarm 22280 ile hazırlık aşamasında preemptive olarak durur.	Fener mili Z-fazı başlangıç zamanlaması parametre #1260 set32/bit4 ile özelleştirilebilir (0 = Z-fazını bekle, 1 = anında başla).
Dinamik İvmelenme & Kazanç Kontrolü	Hatve doğruluğunu korumak için ayrı üstel THDFL alt limit FL hızı ayarlama parametresi 1627.	Dinamik giriş (DITS) ve çıkış (DITE) rampa komutları program bloğu içinde açıkça yapılandırılabilir.	Servo takip gecikmesini (servo tracking delay) bastırmak için parametre üzerinden ayarlanan feed forward gain #2010 fwd_g.
Sürekli Diş Fazı Zincirleme	Koordinat ayna görüntüleme (mirror imaging) aktifse diş kanallarının yeniden işlenmesi alarm PS0532 ile durur.	Çoklu blok hız zincirleme, mikro tekleme (micro-stutters) durumlarını bastırmak için aktif Sürekli yol modu (G64) gerektirir.	Sürekli diş açma açısı kaydırma adresi Q strictly ilk blokla sınırlıdır; sonraki bloklar fazı devralır.
Sabit Kesme Hızı (CSS) Etkileşimi	E adresi Sistem A altında mutlak komutlara kilitlenmiştir ve hatve belirtemez.	Maske MD11410 kullanarak yerleşik mod altında belirli teknolojik alarmları bastırır.	Devri Kilitle (Lock RPM): Hatve bozulmasını önlemek için çevrim başlangıcındaki dinamik G96 CSS fener mili hızı ayarlamalarını yoksayar.

Teknik Analiz

Fanuc, diş açma mimarisinde son derece belirgin davranışlar sergiler. İlk olarak Fanuc, diş açma için temel G-kodu tanımlamasını (G32 veya G33), makine imalatçısının varsayılan olarak hangi G-kodu sistemini (A, B veya C) ayarladığına bağlı olarak dinamik olarak değiştirir ve programcıları sözdizimlerini (syntax) torna tezgahının özel parametre yapılandırmasına uyarlamaya zorlar. İkinci olarak Fanuc, diş açmaya yönelik üstel ivmelenme ve yavaşlama ayarlamalarını standart doğrusal ilerlemelerden açıkça ayırır ve entegratörleri ağır yük altında hatve doğruluğunu korumak için özel alt limit FL hızları (parametre 1627 gibi) kurmaya zorlar. Son olarak Fanuc, donanım düzeyinde katı bir pozisyon kodlayıcı (position coder) zorunluluğu entegre eder; mekanik 1:1 oranı baypas edilirse, CNC herhangi bir sözdizimi alarmı vermeden hatalı bir diş açacaktır ve bu durum teknisyenleri G-kodu metnindeki kusurları aramak yerine fiziksel kaplini ve dişli oranı parametrelerini teşhis etmeye zorlar.

Siemens Sinumerik, diş açma mimarisini diğer markalardan üç benzersiz davranışla en net şekilde ayırır. İlk olarak Siemens, eşsiz bir çapraz diyalekt birlikte çalışabilirliği (cross-dialect interoperability) sunar; kontrolör, karmaşık makro dönüşümlerine gerek kalmadan hem ISO standart G32 komutlarını (başlangıç açıları için Q kullanarak) hem de yerleşik G33 komutlarını (başlangıç açıları için SF kullanarak) tamamen aynı dahili interpolasyon motoru üzerinden sorunsuz bir şekilde işler. İkinci olarak Siemens, DITS (giriş) ve DITE (çıkış) komutları aracılığıyla dinamik ivmelenme rampaları üzerinde hassas, granüler kontrol sunar. Bu, programcılara parça programı içindeki frenleme yolunu yapay olarak sıkıştırma gücü vererek, döner taret veya ayna faturası gibi fiziksel engellere son derece yakın alanlarda güvenli bir şekilde diş açılmasına olanak tanır. Son olarak Siemens, blok hazırlama sırasında proaktif bir teknolojik simülasyon adımı entegre eder; fiziksel ivmelenme yolu talep edilen diş hatve dinamiklerine ulaşmak için matematiksel olarak çok kısaysa, sistem takım iş parçasına dokunmadan önce preemptive olarak durur ve özel bir öngörücü alarm kodu (Alarm 22280) üretir.

Mitsubishi sistemleri, diş açma işlemleriyle ilgili olarak fener mili enkoderi ile entegrasyon konusunda diğer CNC markalarından ayrılan birçok belirgin davranış sergiler. İlk olarak Mitsubishi, fener mili Z-fazı senkronizasyonu üzerinde derin parametre kontrollü yönetim sunar; parametre #1260 set32/bit4 aracılığıyla programcılar, makinenin kesme ilerlemesini başlatmadan önce fener milinin fiziksel Z-fazının geçmesini strictly bekleyip beklemeyeceğini veya Z-fazı konumuna bakılmaksızın komut yürütülür yürütülmez diş kesme işlemini zorla başlatıp başlatmayacağını açıkça dikte edebilirler. İkinci olarak, hatvenin veya şeklin birden fazla blok boyunca dinamik olarak değiştiği sürekli diş açma (continuous thread cutting) sırasında Mitsubishi, diş açma başlangıç kaydırma açısının (Q adresi) yalnızca ilk blokta komut edilmesine izin vererek senkronizasyon kurallarını titizlikle uygular; sonraki sürekli bloklar, takım yolunda mikro tekleme (micro-stutters) oluşmasını önlemek amacıyla bu fazı sorunsuz bir şekilde devralır. Son olarak Mitsubishi, diş açma ile Sabit Kesme Hızı (CSS) arasındaki etkileşimi benzersiz bir şekilde yönetir; bir G33 çevrimi başladığında G96 aktifse, CNC dinamik yüzey hızı ayarlamalarını kasıtlı olarak görmezden gelir ve fener mili devrini (RPM) çevrimin başlangıcında yakalanan tam değere kalıcı olarak kilitler, bu da konik dişler sırasında X ekseni çapı değiştikçe diş hatvesinin bozulmasını (thread pitch distortion) temelden önler.

Program Örnekleri

Fanuc Örneği

; Fanuc Diş Açma Örneği
G32 Z-50.0 F2.0 ;     ; Düz diş açma, Z-bitiş koordinatı -50.0mm, hatve 2.0mm
G33 W-20.0 F0.15 ;    ; Artımlı diş açma, W-bitiş koordinatı -20.0mm, hatve 0.15mm
G32 Z-30.0 E10 Q1000 ; ; Çok ağızlı diş için 1.000 derece başlangıç kaydırma açısıyla inç başına 10 diş

kuru çalıştırma: Bu kod bölümü bir Fanuc kontrolünde yürütüldüğünde, ön işlemci ilk olarak G32 Z-50.0 F2.0 ile karşılaşır, bu da doğrusal eksenlerin fener mili dönüşüyle senkronize olmasını sağlar ve takım taşıyıcı taretini devir başına 2.0 mm sabit hatveyle Z-50.0 koordinatına besler. Ardından, G33 bloğu devir başına 0.15 mm hatveyle -20.0 mm'lik artımlı bir Z ekseni hareketi komut eder. Son olarak, legacy Series 15 G32 komutu, kontrolöre inç başına 10 diş (E10) kesmesini ve çok ağızlı bir diş dizisi için takımın başlangıç Z-fazı giriş noktasını kaydıran 1.000 derecelik bir başlangıç kaydırma açısı (Q1000) uygulamasını söyler.

Siemens Örneği

; Siemens Diş Açma Örneği
G291 ;                              ; ISO Dialect Moduna geçiş
G32 W-68. F5.0 ;                     ; ISO Modu G32 diş açma, artımlı W-68mm, hatve 5.0mm
G290 ;                              ; Yerleşik Siemens Moduna geri geçiş
G33 Z-100 K4 SF=180 ;               ; Yerleşik G33, Z-bitiş -100mm, Z hatvesi (K) 4mm, başlangıç açısı 180 derece
G33 X0 Z-25 K1.5 DITS=2 DITE=2 ;    ; Konik diş, hatve 1.5mm, 2mm hızlanma/frenleme rampaları

kuru çalıştırma: Siemens kontrolörü, yorumlayıcıyı ISO Dialect moduna geçirmek için G291'i ayrıştırarak yürütmeye başlar ve Z eksenini 5.0 mm hatveyle artımlı olarak -68 mm beslemek için G32'yi çalıştırır. Ardından G290 aracılığıyla yerleşik moda geri döner. İlk yerleşik G33 bloğu, giriş başlangıç açısını 180 derece (SF=180) kaydırırken takımı 4 mm hatveyle (K4 ile tanımlanır) Z-100 koordinatına besler. Sonraki blok, X0 Z-25 koordinatında sonlanan ve 1.5 mm hatveye sahip konik bir diş komut eder; DITS=2 ve DITE=2 kullanarak 2.0 mm uzunluğunda hızlanma ve yavaşlama boşluklarını fiziksel olarak oluşturur ve engellerin yakınında güvenli takım konumlandırması sağlar.

Mitsubishi Örneği

; Mitsubishi Diş Açma Örneği
G33 Z-50.0 E10.0 Q90.0 L1 ;  ; Hassas hatve E10.0, kaydırma açısı 90 derece, eksen 1 ile diş açma
G32 X40.0 Z-30.0 F2.0 ;     ; ISO Modu Liste 2: X40.0 Z-30.0 koordinatına konik diş, hatve 2.0mm
G33 W-20.0 X30.0 F1.5 ;     ; Konik sürekli diş, artımlı W-20.0mm, bitiş X30.0, hatve 1.5mm

kuru çalıştırma: Bir Mitsubishi kontrolünde, ilk blok G33 komutunu verir, tanımlanan 1 numaralı kılavuz ekseni (L1) 10.0 mm/dev hassas hatveyle (E10.0) Z-50.0 koordinatına besler ve giriş senkronizasyon fazını 90.0 derece (Q90.0) kaydırır. İkinci blok, 2.0 mm hatveyle X40.0 Z-30.0 koordinatında biten bir G32 konik diş komut eder. Üçüncü blok, fener mili enkoder fazına doğrudan kilitlenen senkronizasyonla taret arabasını W-20.0 ve X30.0 koordinatlarına kaydırarak artımlı bir konik diş açma dizisi başlatır.

Hata Analizi

Marka	Alarm Kodu	Tetiklenme Koşulu	Operatör Belirtisi	Kök Neden / Çözüm
Fanuc	PS0529	Keyfi hızlı diş açmada geçersiz komutlar (manuel referans noktasına dönüş gibi) belirtildi veya sürekli diş açmada koniklik açısı bir önceki bloktan daha küçük.	CNC çevrim ortasında durur ve ekranda PS0529 THREADING COMMAND IMPOSSIBLE görüntüler.	Diş açma dizisinden yasaklı kodları (referans noktasına dönüş gibi) kaldırın veya ardışık koniklik açılarının arttığından veya eşit kaldığından emin olun.
Fanuc	PS0530	Keyfi hızlı diş açma döngüsü sırasında eksen ilerleme hızı maksimum izin verilen kesme ilerleme hızını aşıyor.	Fener mili dönmeye devam eder ancak tüm eksen hareketleri durur ve PS0530 alarmı verilir.	İlerleme hızını maksimum kesme limitinin altına getirmek için fener mili hızını (RPM) düşürün veya daha küçük bir diş hatvesi seçin.
Fanuc	PS0532	Diş kanalı ölçülmedi, ölçülen veriler diş açma yolunun dışına düşüyor veya ayna görüntüleme aktif.	Yürütme durur ve PS0532 RE-MACHINING OF THREAD CUTTING IMPOSSIBLE hatası verilir.	Koordinat ayna görüntülemeyi kapatın (G69) veya fiziksel diş kanalı sensörünün doğru boyutları ölçtüğünü doğrulayın.
Fanuc	050	İsteğe bağlı pah kırma (C) veya köşe radyüsü (R) komutları yanlışlıkla diş açma bloğunun içine yerleştirildi.	Program yürütme durur ve Alarm 050 CHF/CNR NOT ALLOWED IN THRD BLK verilir.	G32 veya G33 hareket satırlarındaki tüm C (pah) veya R (radyüs) özniteliklerini kaldırarak bunları ayrı bloklarda programlayın.
Siemens	Alarm 10601	Tam duruş veya yardımcı M kodu nedeniyle ardışık G33 blokları sırasında blok bitiş hızı sıfıra düşüyor.	Fener mili dönmeye devam eder, ancak aktif kanal donar ve Alarm 10601 verir.	Ardışık diş blokları arasından tam duruş komutlarını (G09) veya yardımcı M kodlarını kaldırarak G64 sürekli modunun aktif olmasını sağlayın.
Siemens	Alarm 22270 / 22271	Hesaplanan diş ekseni hızı (fener mili devri ve hatveden türetilen) maksimum izin verilen eksen hızını aşıyor.	CNC, eksen hareketinden önce programı keser ve Alarm 22270 MAXIMUM SPEED AXIS EXCEEDED gösterir.	İlerleme hızını düşürmek için fener mili hızını (RPM) azaltın veya MD32000 $MA_MAX_AX_VELO makine parametresindeki maksimum eksen hızı limitini artırın.
Siemens	Alarm 10607	Aktif rotasyon frame'i (ROT), G33/G34/G35 bloğu sırasında diş boyunu ve hatvesini değiştiriyor.	Kanal anında durur ve Alarm 10607 THREAD WITH FRAME NOT EXECUTABLE yanıp söner.	G33 diş açma çevrimlerini yürütmeden önce aktif koordinat rotasyonlarını (ROT veya AROT kullanarak) iptal edin.
Siemens	Alarm 22272	Programlanan blok boyu, talep edilen diş hatvesini barındırmak için fiziksel olarak çok kısa.	Kontrol ünitesi program ayrıştırmayı durdurur ve Alarm 22272 BLOCK LENGTH TOO SHORT hatası verir.	Fiziksel yolun en az bir tam diş hatvesini barındırabilmesini sağlamak için programlanan Z veya X hareket boyunu artırın.
Mitsubishi	P35	Q adresi (diş açma başlangıç kaydırma açısı) için 360.000 dereceyi aşan bir değer komut edildi.	Makine P35 COMMANDED VALUE OUT OF RANGE program hatası tetikler ve blok yürütmeyi keser.	Kaydırma açısının 0.000 ile 360.000 derece arasında kalmasını sağlamak için G33/G32 bloğu içindeki Q adresi parametresini düzeltin.
Mitsubishi	P93	L komutu ile tanımlanan kılavuz eksen mevcut değil veya tanımlanan kılavuz eksen blokta hareket etmiyor.	CNC çevrim başlangıcını durdurur ve P93 PROGRAM ERROR hatası verir.	L adresi ile tanımlanan eksenin doğru olduğunu ve blokta hareket komutu aldığını doğrulayın.
Mitsubishi	M01 0107	Kılavuz/kılavuz olmayan eksenin hesaplanan ilerleme hızı, makinenin maksimum clamp hızından daha hızlı.	Kontrolör eksen ilerleme sürücülerini kilitler ve M01 0107 operasyon hatası görüntüler.	Eksen ilerleme hızının clamp hız limitini aşmasını önlemek için programlanan hatveyi (F/E) düşürün veya fener mili devrini (RPM) azaltın.
Mitsubishi	M01 1113	Diş açma bloğu sırasında başka bir parça sisteminden fener miline sabit kesme hızı (CSS) komutu verildi.	Makine senkronizasyonu iptal eder ve M01 1113 operasyon hatası verir.	Diş açma sırasında fener mili G96 CSS hız kontrollerinin kilitlendiğinden ve paralel parça sistemleri tarafından komut edilmediğinden emin olun.

Uygulama Notu

Fener mili (spindle) ile eksen servoları arasındaki kararsız mekanik senkronizasyon kaybı, diş hatvesinin bozulmasına (thread pitch distortion) ve iş milinin kalıcı hasar görmesine yol açar. Eğer operatör fener mili enkoder muhafazası etrafında biriken sıvı göllenmesini görmezden gelirse, kesme sıvısı veya soğutma sıvısı (coolant) sızdırmazlığı bozulmuş pozisyon kodlayıcıya (position coder) sızarak optik geri besleme diskini tahrip eder. Bu durum, G32 veya G33 diş açma bloğunun ortasında senkronizasyon pals treninin aniden kesilmesine neden olur. Geri besleme kesildiğinde fener mili hala yüksek hızda dönerken eksen hareketi aniden durur ve taret taşıyıcısı geri çekilemeyerek diş açma katerini doğrudan dönen aynaya (chuck) veya iş parçası pabucuna (clamp) sokarak feci bir sert çarpışmaya (hard collision) sebebiyet verir. Bu durum, havacılık veya otomotiv sektöründeki kritik bir iş parçasını saniyeler içinde hurdaya (scrap) çevirir ve günlerce sürecek plansız duruş sürelerine (downtime) yol açarak binlerce liralık üretim maliyeti kaybına neden olur. Bakım personeli ve operatörler, bu senkronizasyon hatasını asla manuel olarak sıfırlayıp (reset) döngüyü sürdürmeye çalışmamalıdır; bu ısrar sadece daha büyük takım kırılmalarına ve ayna hasarlarına yol açar. Bunun yerine teknisyenler, enkoder kaplinini fiziksel olarak izole etmeli, pozisyon kodlayıcı tahrik kayışını incelemeli ve sinyal kablolarında kesik, yıpranma veya EMC gürültüsü olup olmadığını kontrol etmelidir. Bu testlerin düzenli yapılması, CNC atölyelerinde cable-connector-communication-faults ve fssb-fiber-optic-troubleshooting kapsamında duruş süresini ve hurda parça oranını sıfırlamak için standart bir prosedürdür.

İlişkili Komut Ağı

• G34 (Değişken Hatveli Diş Açma): Özel bağlantı elemanları için devir başına hatveyi artırarak veya azaltarak diş hatvesini ardışık bloklarda dinamik olarak değiştirir.
• G63 (Telafi Mandreni ile Kılavuz Çekme): Kılavuz kırılmasını önlemek için sapmaları sönümleyen yüzer bir kılavuz tutucuya (floating tap holder) dayanan senkronize olmayan bir kılavuz çekme çevrimi sağlar.
• G76 (Çoklu Diş Açma Çevrimi): Kesme derinliklerini, pahları ve yolları tek bir makro komut bloğunda toplayarak çok pasolu diş açma işlemlerini otomatikleştirir.
• G92 (Tek Pasolu Diş Açma Çevrimi): Düz veya konik dişler için programlamayı basitleştiren basit, dikdörtgen dört hareketli bir diş açma bloğu oluşturur.
• G331 / G332 (Rijit Kılavuz Çekme / Geri Çekme): Yüzer bir mandren (floating chuck) kullanmadan deliklere kılavuz çekmek için son derece hassas, pozisyon kontrollü bir delme mili beslemesi oluşturur.

Sonuç

G33 ve G32 komutlarıyla gerçekleştirilen sabit hatveli diş açma operasyonlarında başarı sağlamak; mutlak mekanik-elektronik senkronizasyon, hassas uzamsal clearances (boşluklar) ve disiplinli parametre yönetimi gerektirir. Üretimde plansız duruş sürelerini (downtime) tamamen ortadan kaldırmak ve hurda oranını en aza indirmek için, entegratörler ve operatörler Fanuc üzerinde 3721 ve 3722 parametrelerinde kesin olarak 1:1 dişli oranı (0 değeri) yapılandırmasını zorunlu kılmalı, pozisyon kodlayıcı mekanik kaplinlerini düzenli olarak denetlemeli ve servo gecikmesini (servo lag) sönümlemek için ivmelenme rampalarını önceden hesaplamalıdır. Çoklu blok diş zincirleme (continuous thread chaining) işlemlerini doğru yönetmek, başlangıç kaydırma açılarını (Q adresi) yalnızca ilk blokta sınırlamak ve Siemens MD32000 veya Mitsubishi #2010 fwd_g gibi kritik parametreleri doğru kalibre etmek, karmaşık CNC otomasyonlarında taret çarpışmalarını, takım kırılmalarını ve hurda parça üretimini önleyerek maksimum düzeyde maliyet tasarrufu sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

G32 veya G33 diş açma döngüsü sırasında fener mili pozisyon kodlayıcı kayışı koptuğunda makineyi sert çarpmalardan nasıl koruruz?

Pozisyon kodlayıcı zamanlama kayışı (timing belt) koptuğunda, CNC kontrolör fener milinin dönüşsel geri beslemesini alamaz ve diş hatvesinin bozulmasını engellemek için eksen hareketini durdurur. Eğer parametreler yanlış yapılandırılmışsa, eksen kontrolsüzce ilerlemeye devam ederek tareti aynaya (chuck) çarpar ve iş parçasını hurdaya (scrap) ayırır. Pratik Eylem: Fanuc 3721 ve 3722 parametrelerinin strictly 0 (1:1 mekanik kilit) konumunda olduğunu doğrulayın ve her vardiya öncesinde kodlayıcı kayışının gerginliğini kontrol edin.

Mitsubishi kontrollerinde G33 diş açma yaparken M01 0107 operasyon hatası alıyorsak ne yapmalıyız?

Hesaplanan diş kesme ilerleme hızı (fener mili devri x diş hatvesi) makinenin maksimum kelepçeleme (clamp) hızını aştığında, Mitsubishi kontrol ünitesi anında M01 0107 alarmı vererek eksen hareketlerini kilitler. Bu koruma, takımın mil fazını kaçırarak diş sıyırmasını (thread stripping) veya kesici ucun ayna aynasına bindirerek kırılmasını engeller. Pratik Eylem: Programlanan fener mili devrini (RPM) düşürün veya daha küçük bir hatve (F/E adresi) tanımlayarak ilerleme hızını makinenin eksen sınırları dahiline getirin.

Siemens G33 diş açma operasyonlarında taretin iş parçası omuzlarına çarpmasını DITS ve DITE ile nasıl engelleriz?

Servo motorların ivmelenme ve yavaşlama gecikmeleri (servo lag), dişin başlangıç ve bitiş bölgelerinde yanlış hatvelere neden olur. Siemens kontrollerinde DITS (run-in) ve DITE (run-out) komutları, bu hızlanma ve frenleme rampalarını parça programı içinde sıkıştırarak takımın omuz veya punta gibi dar alanlardaki engellere hızla bindirmesini önler. Pratik Eylem: Dar diş sonlandırma omuzlarının yakınında çalışırken, program satırına açıkça DITS=2 DITE=2 gibi milimetrik koruma mesafeleri ekleyerek takımın boşta ivmelenmesini sağlayın.