G18 G-Kodu Kılavuzu: CNC Torna Tezgahlarında ZX Düzlemi Seçimi

Giriş

Döner ayna (chuck) çenelerine, punta gövdesine (tailstock) veya pnömatik bağlama aparatlarına doğrudan çarpan bir torna tareti, sadece iş miline (spindle) ve takımlara kalıcı hasar vermekle kalmaz, aynı zamanda yüksek değerli iş parçalarını anında hurdaya (scrap) ayırır ve pahalı üretim duruş sürelerine (downtime) yol açar. G18 ZX çalışma düzleminin yanlış yapılandırılması veya koordinat kaydırma işlemlerindeki bir offset hatası, torna taretini kontur dışı bir rotaya sürükleyen en yaygın çarpışma nedenlerinden biridir. Bu tür bir geometrik hizalama hatası meydana geldiğinde, spindle eksenindeki ani duruş ve hasar, üreticilere binlerce dolarlık parça hurda maliyeti ve kayıp çevrim süresi olarak geri döner. Programcıların ve operatörlerin, seri üretime başlamadan önce torna kontrol ünitesinde aktif olan G-code çalışma düzlemini doğrulamaları, bu maliyetli duruşları ve parça kayıplarını önlemek için kritik öneme sahiptir.

Bir programcının çok eksenli torna merkezlerinde kontur profillerini çağırmadan önce aktif çalışma düzlemini doğrulamaması durumunda, kontrol sistemi varsayılan frezeleme yapılandırmalarına geri döner. Bu durum, radyüs ve takım ucu telafi vektörlerinin hatalı hesaplanmasına yol açarak metal üzerinde işlenmemiş malzeme veya derin oyuklar bırakır. Üretim öncesinde varsayılan başlangıç parametrelerinin doğrulanması ve elektronik güvenlik sınırlarının belirlenmesi, torna tezgahını korumak ve hassas geometrik toleransları korumak adına zorunlu operasyonel adımlardır.

Teknik Özet

Teknik Yön	Spesifikasyon Detayları
Komut Kodu	G18 (ZX Düzlem Seçimi)
Modal Grubu	Grup 02 (Fanuc, Mitsubishi Torna Listesi 3) / Grup 06 (Siemens SINUMERIK, Mitsubishi MC Listesi 1)
Kapsanan Markalar	Fanuc, Siemens, Mitsubishi
Kritik Parametreler	Fanuc: No. 3402, 1022, 5101#0 (FXY); Siemens: MD20150, MD10604; Mitsubishi: #1025, #1080
Ana Kısıt	Takım ucu veya kesici radyüs telafisi (G41/G42) aktifken düzlem değişiklikleri (G17/G18/G19) kesinlikle yasaktır.

Hızlı Okuma

• Geçiş Yapmadan Önce Telafiyi İptal Edin: Alarm PS0037 veya Program Hatası P411'i önlemek amacıyla düzlemleri değiştirmeden önce takım ucu radyüs telafisini (G41/G42) devre dışı bırakmak için her zaman bir G40 komutu programlayın.
• Güvenlik Mesafesi Alanlarını Tanımlayın: Fiziksel turret temasını önlemek için CNC kontrol ekranındaki Chuck Barrier ve Tailstock Barrier ekranlarında elektronik güvenlik zarflarını yapılandırın ve etkinleştirin.
• Diş Çekme Ekseni Parametrelerini Doğrulayın: Manuel plane değiştirmeye gerek kalmadan uygun eksen boyunca delik delme ve diş çekme işlemlerini gerçekleştirmek için Fanuc Parametre 5101 Bit 0 (FXY) veya Siemens _AXN=1 cycle parametresini ayarlayın.
• Koordinat Sözdizimini Belirleyin: G90'ın bir torna cycle komutu olarak davrandığı Fanuc Torna G-code Sistem A altında, mutlak hareketleri X ve Z, artışlı hareketleri ise U ve W aracılığıyla programlayın.
• Yorumlayıcı Derleyicilerini İzole Edin: Üst düzey sistem parametrelerine erişirken yerel Sinumerik modları ile harici ISO Dialect programları arasında geçiş yapmak için Siemens G290 ve G291 komutlarını kullanın.
• Eksen Adı Geçişini Etkinleştirin: Program yürütme sırasında aktif G18 düzlemindeki yatay ve dikey eksenleri dinamik olarak eşleştirmek ve değiştirmek için Mitsubishi kontrol ünitelerinde G111 komutunu çalıştırın.

Temel Kavramlar

G18 seçimi, torna yapılandırmalarında ve torna tezgahlarında ortogonal Z/X çalışma düzlemini kurar. G18 altında, Z iş parçası geometrisinin uzun, boyuna eksenini temsil eder, X enine kızağı veya çap eksenini temsil eder ve Y ekseni dikey takım veya delme ekseni için ayrılmıştır. Pratik programlama etkisi, takım ucu radyüs telafisi (G41/G42), dairesel enterpolasyon (G02/G03) ve karmaşık canned cycle işlemleri için uygun iki boyutlu düzlemi oluşturmasıdır. Programcı, çok eksenli torna merkezlerinde kontur profillerini çağırmadan önce aktif çalışma düzlemini doğrulamayı başaramazsa, kontrol ünitesi varsayılan olarak standart frezeleme yapılandırmalarına geçecek; bu da radyüs ve takım boyu telafisi vektörlerinin yanlış hesaplanmasına neden olarak parça üzerinde işlenmemiş malzeme veya derin çentikler bırakacaktır.

Dairesel enterpolasyon (circular interpolation) komutları G02 ve G03, aktif düzlemdeki geometriyi tanımlamak için yay merkezi modifikasyon adreslerine dayanır. G18 aktif olduğunda, bu merkez modifikasyon adresleri X ekseni için I, Z ekseni için K olarak eşleşir. CNC, mevcut başlangıç noktasından yay yarıçapını hesaplamak için bu koordinatları kullanır. Yanlış modifikasyon adreslerinin programlanması veya koordinat sistemlerinin karıştırılması yorumlayıcı hatalarını tetikleyecek, kesimin ortasında makineyi durduracak ve yüksek değerli parçalar üzerinde izler bırakacaktır.

Komut Yapısı

G18 komutu, başka bir düzlem seçim kodu (XY için G17 veya YZ için G19 gibi) tarafından geçersiz kılınana kadar aktif kalan modal bir talimattır. Yorumlayıcıda matematiksel hataları önlemek için komut, herhangi bir hareket komutu veya offset çağrısı yürütülmeden önce tek başına bir blokta bildirilmelidir. Yatay apsis ekseni Z ile, dikey ordinat ekseni X ile ve dikey takım ekseni Y ile eşleşir.

Koordinat yeniden eşleme veya paralel eksenler (U, V veya W gibi) yapılandırıldığında, komut yapısı ikincil parametreleri içerebilir. Bu parametreler düzlem eşleme için kullanılacak fiziksel eksenleri belirler. Dinamik yeniden eşlemeyi destekleyen kontrollerde, eksen adreslerinin doğrudan G18 bloğunda belirtilmesi, sonraki komutlar için koordinat sistemi yerleşimini yeniden tanımlar.

Sözdizimi Özellikleri:

• Fanuc: G18 ;
• Siemens: G18
• Mitsubishi: G18 ; veya G18 Xp Zp ;

Sistem Parametreleri Tablosu:

Marka	Parametre Adı	Sistem Açıklaması	Değer Aralığı
Fanuc	Parameter No. 3402	Sistem başlangıcında veya reset durumunda aktif olan varsayılan düzlemi yapılandırır.	0: G17, 1: G18, 2: G19
Fanuc	Parameter No. 1022	Paralel koordinat sistemlerini (U, V, W) eşleştirmek için paralel eksen tanımlarını ayarlar.	Eksen tanımlayıcılarını temsil eden pozitif tamsayılar
Fanuc	Parameter No. 5101 Bit 0 (FXY)	Delme ekseni davranışını belirler. Delme eksenini düzleme göre dinamik olarak değiştirir.	İkili (0 veya 1)
Fanuc	Parameter No. 5209 Bit 0 (RTX)	Yan yüzey rijit diş çekme (G88) sırasında delme eksenini kontrol eder.	İkili (0 veya 1)
Siemens	MD20150 ($MC_GCODE_RESET_VALUES[5])	G-grup 6'nın sıfırlama durumunu tanımlayan kanala özgü makine verisi.	1: G17, 2: G18
Siemens	MD10604 ($MN_WALIM_GEOAX_CHANGE_MODE)	Geometri ekseni değişimi sırasında çalışma alanı sınırlamasını kontrol eder.	0: Devre dışı bırak, 1: Koru
Siemens	MD18800 ($MN_MM_EXTERN_LANGUAGE)	Harici NC programlarının (ISO Dialect) derlenmesini etkinleştirir.	0 veya 1
Siemens	MD20734 ($MC_EXTERN_FUNCTION_MASK) Bit 3	Harici yorumlayıcı davranışını kontrol eder (tarayıcı hata bypass'ı).	İkili (0 veya 1)
Mitsubishi	Parameter #1025 I_plane	Sistem açılışında veya kanal sıfırlamasında varsayılan aktif düzlem seçimini kontrol eder.	0 ila 2 (2, G18'dir)
Mitsubishi	Parameter #1080 Dril_Z	1 olarak ayarlanırsa koordinat rotasyon diş çekme işlemini G17 ile sınırlandırır.	İkili (0 veya 1)
Mitsubishi	Parameters #1026 to #1028	Düzlem eşleme için birincil fiziksel geometri eksenlerini yapılandırır.	Eksen tanımlayıcıları
Mitsubishi	Parameters #1029 to #1031	Dinamik ikame için paralel eksenleri (genellikle U, V, W) ayarlar.	Eksen tanımlayıcıları

Marka Uygulamaları

Fanuc

Fanuc torna sistemlerinde G18 çalıştırmak, takım yolu hatalarını önlemek için varsayılan başlatma durumlarının ayarlanmasını ve paralel eksenlerin tanımlanmasını içerir. Güç açıldığındaki varsayılan düzlem Parameter No. 3402 aracılığıyla ayarlanır ve paralel eksen ilişkileri, artışlı hareketi koordine etmek için Parameter No. 1022 kullanılarak eşleştirilir.

G-code Sistem A kullanan bir Fanuc tornasında G18 programlamak için, mutlak hareketler X ve Z eksenlerini kullanırken, artışlı hareketler U ve W eksenlerini kullanır: G18 G90 G01 G41 X120.0 Z-80.0 F150 ; (Not: Sistem A'da G90 modal olmayan boyuna torna çevrimi gibi davranır, dolayısıyla mutlak mod G90 yerine eksen adına göre belirlenir).

• Sistem Parametreleri: Parameter No. 5101 Bit 0 (FXY) delme eksenini kontrol eder (0: Z delme ekseni olarak kalır, 1: G18'de dinamik olarak Y eksenine geçer); Parameter No. 5209 Bit 0 (RTX) yan yüzey rijit diş çekme eksenlerini belirtir.
• Sistem Alarmları: G41/G42 aktifken düzlem değiştirilirse Alarm PS0037 tetiklenir; torna canned cycle işlemlerinde G18 düzlemi dışındaki bir eksen programlanırsa Alarm PS0330 sistemi durdurur; pah kırma eksenleri aktif düzlem koordinatlarıyla eşleşmiyorsa Alarm PS0055 etkinleşir; G71/G72 Tip II çevrimlerinde finiş şekilleri Z ekseni boyunca monoton değilse Alarm PS0064 yürütmeyi durdurur.
• Versiyon Farklılıkları: Torna G-code Sistem A, mutlak/artışlı modal kodları olan G90/G91'i ortadan kaldırır; eski Series 15 formatındaki G84.2 rijit diş çekme, diş çekme eksenini tamamen aktif düzlem seçimine göre seçer (G18, Y eksenini seçer), oysa Series 16 ekseni düzleme bağlı olmadan doğrudan belirtmek için G88 kullanır; Tip II cep kaba işleme geri çekilme hareketi, blok sınırlarında doğrudan X ekseni boyunca hemen başlar.

Uyarı: Takım ucu telafisi aktifken düzlemler arasında geçiş yapmaya çalışmak sistemin anında durmasına neden olur. G18 komutunu çalıştırmadan önce her zaman G40 ile telafiyi iptal edin.

Siemens

Siemens SINUMERIK kontrolleri, çalışma alanı güvenliğini korumak için G18'i kanala özgü sıfırlama değerleri ve geometri ekseni geçiş ayarları ile entegre eder. Aktif G-code sıfırlama durumu MD20150 aracılığıyla yapılandırılır ve koordinat geçişleri sırasında çalışma alanı sınırlamaları MD10604 tarafından yönetilir.

Siemens kontrollerinde G18 programlamak için, mutlak koordinatlar Z ve X aracılığıyla belirtilir ve dikey takım boyu ilerleme derinliği Y eksenine eşlenir: G18 G90 G01 G41 Z100.0 X50.0 Y-5.0 F150 ;.

• Sistem Parametreleri: MD18800 harici NC dillerinin (ISO Dialect) derlenmesini etkinleştirir; MD20734 Bit 3 harici tarayıcı hata bypass'ını kontrol eder (0: sözdizimi hatasında alarm ver, 1: tarayıcı hatalarını bypass et ve doğrudan Siemens yerel çeviricisine ilet).
• Sistem Alarmları: Programlanan yol ilerleme hızı sıfıra eşit veya daha küçükse Alarm 14800 tetiklenir; bir ISO programı çağrısı sırasında harici dil seçeneği MD18800 aktif değilse Alarm 61800 oluşur; standart torna çevrimleri çağrılırken G41/G42 aktifse Alarm 61815 meydana gelir.
• Versiyon Farklılıkları: SINUMERIK 802D sl, geometri ekseni çalışma alanı sınırlama parametresi MD10604'ü salt okunur olarak kilitler; geniş ekran HMI dokunmatik ABC tuşları 840D sl üzerinde desteklenir ancak eski kompakt panellerde bulunmaz; çok köşeli torna komutu G51.2, 840D sl kontrollerinde tamamen desteklenirken 802D sl modelinde mevcut değildir.

Uyarı: Programcılar, turretin çarpmasına neden olabilecek ani telafi vektör hareketlerini önlemek için takımı G18 konturlarından geri çekmeden önce takım radyüs telafisini (G40) iptal etmelidir.

Mitsubishi

Mitsubishi sistemleri, torna ve frezeleme sistemlerinde güvenli koordinat geçişlerini sağlamak için G18 başlangıç varsayılanlarını ve eksen eşlemesini kontrol eder. Başlangıç varsayılan düzlemi Parameter #1025 tarafından kontrol edilir ve koordinat rotasyon diş çekme sınırları Parameter #1080 tarafından yönetilir.

Mitsubishi programları, varsayılan temel geometri eksenlerini seçmek için G18 komutunu verir: G18 X0 Z0;. Programcılar ayrıca çevrim yürütme sırasında eksen atamalarını dinamik olarak değiştirmek için G111 XY; komutunu verebilirler.

• Sistem Parametreleri: Parameter #1026 ila #1028 temel eksenler I, J, K'yi tanımlar; Parameter #1029 ila #1031 paralel eksenler U, V, W'yi tanımlar; Parameter #1148 güç açılışındaki yüksek hassasiyetli kontrol modu durumunu yönetir.
• Sistem Alarmları: #1080 Dril_Z değeri 1 olarak ayarlandığında G18 veya G19 üzerinde koordinat rotasyonu altında diş çekme çevrimi yürütülürse Program Hatası P111 oluşur; aktif telafi altında G111 eksen değiştirme komutu verilirse Program Hatası P411 yürütmeyi durdurur; geometrik hesaplamalar sırasında çakışan düzlemler çağrılırsa Program Hatası P396 tetiklenir.
• Versiyon Farklılıkları: G10 L50 aracılığıyla programlanabilir parametre girişleri modern M8 Serisinde kilitlenmiştir; M800V/M80V kontrollerine S/W sürümü C3 güncellemeleriyle G187 diş frezeleme ve G53.1 takım ekseni yönü kontrolü eklenmiştir; G18, torna sistemlerinde modal Grup 02'ye, işleme merkezi formatlarında ise aktif formatlara göre Grup 06'ya aittir.

Uyarı: Takım ucu radyüs telafisi aktifken G111 eksen değiştirmeyi komut etmeyin. Eksen adlarını değiştirmeden önce telafiyi iptal etmek için G40 programlayın.

Marka Karşılaştırmaları

Karşılaştırma Yönü	Fanuc	Siemens	Mitsubishi
İnterpolasyon Düzlemi	Z-X ortogonal düzlemi. (Z 1./apsis, X 2./ordinat, Y dikey takım eksenidir).	Z-X düzlemi. (Z 1. geometri/apsis, X 2. geometri/ordinat, Y 3. geometri/dikey takım eksenidir).	Z-X düzlemi. (K/Z yatay/apsis, I/X dikey/ordinat, Y dikey takım eksenidir).
Koordinat Modu	Torna G-code Sistem A: Mutlak için X/Z, artışlı için U/W. G90/G91 desteklenmez (G90 boyuna torna çevrimidir).	Standart G90 (mutlak) ve G91 (artışlı) modal durumları.	Standart G90 (mutlak) ve G91 (artışlı) modal durumları.
Delik Çevrimi Mantığı	G17 düzlemine fiziksel geçiş gerektirir veya aktif delme eksenini değiştirmek için 5101/5209 parametrelerini kullanır.	G18 aktif kalır; doğrudan Z ekseni boyunca delmek için _AXN=1 çevrim parametresi kullanılır.	G17 düzlemine fiziksel geçiş gerektirir veya delik işleme ekseni sınırı için parametre #1080 yapılandırmasını kullanır.
Eksen Yeniden Eşleme / Geçiş	Statik parametre tabanlı eşleme (Parameter No. 1022).	Statik parametre tabanlı eşleme (TRANSMIT/TRACYL kinematiği).	G-code komutu G111 (Eksen Adı Değiştirme) aracılığıyla dinamik çalışma zamanı remapping.
Yorumlayıcı Seçimi	Tek yerel Fanuc yorumlayıcı.	Çift dilli: G290 (yerel) ve G291 (ISO Dialect) komutları ile geçiş yapılır.	cmdtyp parametreleri ile yapılandırılan çoklu format G-code listesi formatları.

Teknik Analiz

Üç belirgin davranış, Fanuc'un G18 operasyonlarını Siemens ve Mitsubishi kontrollerinden açıkça ayırır. İlk olarak, Fanuc'un standart torna-spesifik G-code Sistem A adres yapısı, mutlak/artışlı modal G-code'ları (G90/G91) ortadan kaldırır. Mutlak koordinatlar X ve Z adresleri kullanılarak programlanırken, artışlı değerler U ve W kullanır. G-code Sistem A altında, G90 komutu vermek mutlak modu ayarlamak yerine aslında bir boyuna torna çevrimini başlatır. Bu durum, hem frezeleme hem de torna koordinat yollarında standart G90/G91 modal durumlarını koruyan Siemens ve Mitsubishi ile tam bir tezat oluşturur.

İkinci olarak, Fanuc torna sistemleri benzersiz bir çoklu tekrarlı çevrim cep kesme mantığı (G71 Tip II) kullanır. Kaba işleme çevriminde cep kesimi sırasında Fanuc, başlangıç noktasına en yakın cebi ilk olarak keser, oysa diğer sistemler farklı hesaplama algoritmaları kullanabilir. Ayrıca, G18 altında G71 kaba işleme sırasında, eğer takım pah kırma için yalnızca ilk eksen (Z) boyunca hareket ederse, Fanuc blok sınırında doğrudan ikinci eksen (X) boyunca geri çekilmesini hemen başlatır. Bu koruyucu yol geri kazanım felsefesi, eski program profillerini fazla kesmeden (overcutting) korumak için tasarlanmıştır; bu, Siemens veya Mitsubishi yorumlayıcılarında bulunmayan bir donanım-yazılım köprüsüdür.

Üçüncü olarak, Mitsubishi kontrolleri, programcının G18 ZX'i temsil eden fiziksel geometri eksenlerini çalışma anında dinamik olarak değiştirmesine olanak tanıyan son derece esnek bir G111 Eksen Adı Değiştirme (Axis Name Switch) komutuna sahiptir. Fanuc kontrolleri ise tam tersine, katı parametre yapılandırmalarına (Parameter No. 1022 gibi) dayanır ve G-code komutları aracılığıyla çalışma zamanında yeniden eşlemeyi desteklemez.

Ayrıca Siemens, G290 (yerel mod) ve G291 (ISO Dialect modu) aracılığıyla oldukça gelişmiş bir çift dilli geçiş mimarisi uygulamaktadır. Diğer kontroller G18 düzlem eşlemesini tek bir yorumlayıcı içinde statik bir arka plan hesaplaması olarak ele alırken, Siemens, ISO G-code yapılarını kesinlikle G291 modu içinde izole eder. Bu durum, eski programların sorunsuz çalışmasını sağlarken, aynı dosyada doğrudan yerel moda (G290) geçerek harici ISO-yalnızca kontrol kurulumlarına ihtiyaç duymadan üst düzey sistem parametrelerini (örneğin $TC_DP1 gibi takım kesme kenarı değişkenleri veya koordinat çerçevesi dönüşümleri) programlamak için benzersiz bir yetenek sunar. Ek olarak, Siemens, _AXN takım ekseni delme parametresini sunar. Fanuc ve Mitsubishi kontrolleri, programcının standart alın delme ve diş çekme çevrimlerini eşlemek için G18'den G17'ye fiziksel bir düzlem geçişi yapmasını gerektirirken, Siemens torna programcısının G18'i aktif tutmasına ve düzlem değiştirme hatalarından tamamen kaçınarak aktif delme geometri eksenini _AXN=1 ile belirlemesine olanak tanır. Siemens ayrıca, standart ShopMill ve ShopTurn grafiksel programlama çevrimlerinde, kullanıcı düzlem seçim parametresini (PL) G17'den G18'e değiştirdiğinde arayüzün dinamik olarak yeniden uyarlandığı dinamik Çevrim Parametresi HMI uyarlama özelliğine sahiptir. Yatay ve dikey referans noktaları çalışma anında otomatik olarak ZO ve XO olarak adlandırılır (G18 düzleminin aktif eksenleriyle eşleşir) ve takım ekseni derinlik parametresi Y1 (G18'in dikey ilerleme ekseniyle eşleşir) olarak yeniden adlandırılır. HMI parametrelerinin çalışma anındaki bu dinamik grafiksel ve sözlü yeniden uyarlanması, Siemens SINUMERIK'e özgü son derece özelleştirilmiş bir teknoloji-geometri entegrasyonunu temsil eder.

Program Örnekleri

Fanuc Örneği

%
O0001 (FANUC G18 ÖRNEĞİ) ;
G18 ; Z-X düzlemini seç
G00 U0 W0 ; Hızlı konumlandırma (artışlı koordinatlar)
G41 X120.0 Z-80.0 F150 ; Sol yönlü takım ucu radyüs telafisini etkinleştir
G01 Z-120.0 ; Doğrusal torna ilerlemesi
G40 X150.0 Z-120.0 ; Takım telafisini iptal et ve takımı geri çek
M30 ;
%

kuru çalıştırma (dry run): Kontrol ünitesi G18 düzlem seçimini etkinleştirir. Takım, artışlı koordinatlar U ve W kullanılarak başlangıç pozisyonuna hareket eder. Takım ucu radyüs telafisi G41 altında başlatılır ve takım yolu sola doğru kaydırılır. Makine, doğrusal olarak Z-120.0 derinliğine ilerler. Taret güvenli bir takım değiştirme koordinatına geri çekilmeden önce takım telafisini iptal etmek için bir G40 komutu yürütülür.

Siemens Örneği

N10 G18 T5 D1 ; Z/X düzlemini seç, takım 5 ve offset D1'i etkinleştir
N20 G90 G01 G41 Z100.0 X50.0 Y-5.0 F150 ; Kesici telafisi ile mutlak hareket
N30 Z-50.0 ; Z ekseni boyunca işle
N40 G40 G00 X100.0 ; Telafiyi iptal et ve geri çek
N50 M30 ;

kuru çalıştırma: SINUMERIK kontrol ünitesi, ZX düzlem seçimi için G18'i seçer ve kesme kenarı offsetlerini uygular. Y ekseni, dikey takım boyu uygulama ekseni olarak ayarlanır. G90 mutlak mod altında takım, kesici radyüs telafisi aktifken Z100.0 X50.0 Y-5.0 koordinatına ilerler. Takım, Z ekseni boyunca Z-50.0 değerine kadar kesme yapar. Güvenli bir şekilde geri çekilmek için G40 offseti iptal eder ve eksen hızlıca X100.0 noktasına hareket eder.

Mitsubishi Örneği

%
O0003 (MITSUBISHI G18 ÖRNEĞİ) ;
G18 ; Varsayılan ZX düzlemini seç
G00 X0 Z0 ; Eksenleri sıfıra hızlı hareket ettir
G111 XY ; ZX koordinatlarını temsil eden fiziksel eksenleri dinamik olarak değiştir
G01 X-20.0 Z-30.0 F100 ; Dinamik olarak değiştirilen eksenler boyunca ilerleme
G111 ; Eksen adı anahtarını temizle ve varsayılan parametrelere dön
M30 ;
%

kuru çalıştırma: G18 varsayılan Z-X düzlemini etkinleştirir. Eksenler hızlıca X0 Z0 konumuna yerleşir. Kontrol ünitesi, sonraki komutları alternatif eksenlerle eşleştirmek üzere fiziksel koordinat adlarını değiştirmek için bir G111 komutu yürütür. Yeniden eşleştirilen düzlem boyunca doğrusal bir enterpolasyon pasosu tamamlanır, ardından eksen eşlemesini sistem varsayılanlarına sıfırlamak için parametresiz G111 komutu verilir.

Hata Analizi

Marka	Alarm Kodu	Tetiklenme Koşulu	Operatör Belirtisi	Kök Neden / Çözüm
Fanuc	Alarm PS0037	Takım ucu telafisi (G41/G42) aktifken düzlem seçimi komutu (G17/G18/G19) programlanmıştır.	Çevrim yürütmesi anında durur, ekranda "CAN NOT CHANGE PLANE IN G41/G42" görüntülenir.	Aktif takım yolu telafisi sırasında düzlem değiştirilmeye çalışılmıştır. Bir düzlem değiştirme komutu vermeden önce telafiyi iptal etmek için G40 programlayın.
Fanuc	Alarm PS0064	G71/G72 Tip II kaba torna çevrimleri sırasında kontur ilk eksen boyunca (G18'de Z ekseni) monoton değildir.	Makine ön çalıştırma derleme aşamasında durur ve "THE FINISHING SHAPE IS NOT A MONOTONOUS CHANGE" görüntüler.	Programlanan cep profili Z ekseni boyunca yön değiştirerek monotonluk kurallarını ihlal etmektedir. Geometri profilinin tek bir yönde hareket ettiğinden emin olun.
Siemens	Alarm 61815	Standart torna çevrimleri (CYCLE374T) çağrılmadan önce takım yarıçap telafisi (G41/G42) aktiftir.	Program yürütmesi çevrim bloğunda durur, kontrol panelinde "G40 not active" görüntülenir.	Torna çevrimleri ham koordinatlar gerektirir. Çevrimi çağırmadan hemen önce takım ucu telafisini iptal etmek için G40 ekleyin.
Siemens	Alarm 14800	Programlanan yol ilerlemesi F0 olarak çözümlenmiştir ve sabit ilerleme hızı işlevi devre dışıdır.	Eksen hareketi durur, "Channel %1 Set %2 programmed path velocity is less than or equal to zero" görüntülenir.	Geçerli bir ilerleme komutu olmadan doğrusal/dairesel enterpolasyon çağrılmıştır. Harekete başlamadan önce pozitif bir F değeri (örneğin F150) programlayın.
Mitsubishi	Program Hatası P111	G18/G19 aktifken ve delik işleme parametresi #1080, 1 olarak ayarlanmışken koordinat rotasyonu sırasında diş çekme çevrimi yürütülmüştür.	Makine program yürütmesini anında durdurur ve "TAPPING AXIS LIMIT" veya Program Hatası P111 görüntüler.	#1080 etkinleştirildiğinde Mitsubishi, G18 üzerinde diş çekme rotasyonlarını sınırlandırır. Koordinat rotasyonunu devre dışı bırakın veya G17 düzleme geçin.
Mitsubishi	Program Hatası P411	Takım ucu radyüs telafisi aktif olarak uygulanırken Eksen Adı Değiştirme (G111) yürütülmeye çalışılmıştır.	Yürütme anında Program Hatası P411 ile durur.	Aktif telafi altında eksenleri yeniden eşlemek güvensizdir. G111'i çağırmadan önce telafiyi iptal etmek için bir G40 komutu programlayın.

Uygulama Notu

G54 iş koordinat sisteminin veya güvenlik mesafesinin (safety clearance) yanlış yapılandırılması durumunda, torna taretinin G00 hızlı ilerleme ile döner aynaya (chuck), punta gövdesine veya pnömatik aparatlara çarpması kaçınılmazdır. Fanuc kontrol sistemlerindeki Parameter No. 3402 veya Siemens ünitelerindeki MD20150 makine verisinin yanlış ayarlanması, torna sisteminin başlangıçta yanlış bir düzlemde (örneğin torna yerine milling düzleminde) açılmasına ve dolayısıyla kesici telafilerinin hatalı hesaplanarak takımın parçaya dalmasına neden olur. Bu tür hataları önlemek ve hurda oranını sıfıra indirmek için, kontrol ekranı üzerinden Chuck Barrier (Ayna Bariyeri) ve Tailstock Barrier (Punta Bariyeri) gibi sanal elektronik güvenlik sınırları mutlaka etkinleştirilmelidir. Taretin referans noktası bu sınırları ihlal ettiği anda hareket anında durdurulur ve bir eksen aşırı hareket alarmı tetiklenir, böylece hem iş mili korunur hem de iş parçasının hurdaya çıkması engellenerek ciddi bir maliyet tasarrufu sağlanır. Ayrıca, Siemens ünitelerinde MD20734 Bit 3 parametresinin 1 yapılması (scanner bypass) durumunda, tanımlanamayan ISO kodları sessizce atlanarak Siemens çeviricisine gönderilir; bu durum kritik offset iptallerinin gözden kaçmasına ve iş mili çarpışmalarına yol açarak üretim hattında beklenmedik duruş süreleri (downtime) yaratabilir. Bu parametrelerin üretime geçilmeden önce doğrulanması, torna tezgahlarında planlanmamış duruşların en yaygın kaynağını ortadan kaldırır.

İlişkili Komut Ağı

• G17 (XY Düzlem Seçimi): İnterpolasyon ve telafi vektörlerini G18'in Z/X kurulumundan uzaklaştırarak X/Y ortogonal düzlemini kurar.
• G19 (YZ Düzlem Seçimi): Çok eksenli torna merkezlerinde alın frezeleme veya çapraz delme çevrimleri için yaygın olarak kullanılan Y/Z ortogonal düzlemini kurar.
• G09 (Exact Stop - Modal Olmayan): G18 profillerinde köşe yuvarlamayı önlemek için sonraki bloğa başlamadan önce kontrolü yavaşlamaya ve bloğun sonundaki konumu kontrol etmeye zorlar.
• G16 (Kutupsal Koordinat Komutu): Aktif G18 düzleminde Kartezyen koordinatlar yerine yarıçap ve açı ile konumların belirtilmesini sağlayarak kutupsal koordinat programlamasını etkinleştirir.

Sonuç

Seri üretim hatlarında parça hurda oranlarını azaltmak ve plansız tezgah duruş sürelerini önlemek için, program başında mutlaka uygun düzlem seçim kodunun (G18) modal olarak etkinleştirildiğinden emin olunmalıdır. Fanuc sistemlerinde Parameter No. 3402, Siemens'te MD20150 ve Mitsubishi'de Parameter #1025 gibi sistem parametrelerinin torna tezgahlarında varsayılan olarak G18 plane seçili olacak şekilde yapılandırılması, başlangıçtan kaynaklanan koordinat hatalarını tamamen ortadan kaldırır. Düzlem değişiklikleri ve takım geri çekme hareketleri öncesinde G40 kodu ile takım radyüs telafisinin (G41/G42) düzenli olarak iptal edilmesi, taretin ani ve kontrol dışı hareketler yapmasını önleyerek hem takım ömrünü korur hem de işletmeler için yüksek iş mili onarım maliyetlerinden tasarruf sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

G18 düzleminde kesici takım burun yarıçap telafisi (G41/G42) neden Alarm PS0037 hatası verir?

Aktif bir takım yolu telafisi (G41/G42) devredeyken G18 düzlem seçimi komutunun yürütülmesi güvenlik sebebiyle engellenmiştir ve sistem Alarm PS0037 hatası verir. Pratik eylem: Düzlem değiştirme komutunu vermeden önce, telafiyi iptal etmek amacıyla mutlaka bir G40 komut satırı programlayın.

Torna tezgahında varsayılan açılış düzlemini G18 olarak ayarlayarak hurda riskini nasıl önlerim?

Tezgah her açıldığında varsayılan olarak G17 (XY) düzleminin aktif olması, torna çevrimlerinde telafi yönlerinin hatalı hesaplanmasına ve takımın dalarak iş parçasını hurdaya ayırmasına neden olur. Fanuc sistemlerinde Parameter No. 3402 değerini 1 (G18), Siemens'te ise MD20150 makine verisini 2 yaparak torna tezgahını varsayılan olarak G18 plane ile başlatabilirsiniz. Pratik eylem: Tezgah parametre ekranına gidin, ilgili varsayılan düzlem parametresini G18 olacak şekilde güncelleyin ve tezgahı yeniden başlatın.

Torna G18 düzleminde delik delme (G81-G89) yaparken takımın yanlış eksene gitmesini nasıl engellerim?

G18 düzlemi etkinken delik delme çevriminin hangi eksende derinlik vereceği parametre ayarları ile belirlenir. Fanuc ünitelerinde Parameter No. 5101 Bit 0 (FXY) değeri 0 ise derinlik Z ekseninde kalırken, 1 yapılması durumunda Y eksenine kayarak delik koordinatlarının sapmasına yol açabilir. Pratik eylem: Delik delme ekseninizin boyuna Z ekseni olmasını istiyorsanız FXY parametresini 0 konumuna getirin veya Siemens kontrol ünitelerinde _AXN=1 çevrim parametresini kullanın.