G19 G-Kodu Kılavuzu: CNC Torna Programlamada YZ Düzlem Seçimi

Giriş

Çok eksenli bir torna merkezinde, ağır bir kaba talaş pasosu sırasında takım taretinin aniden yoldan saparak dönen aynaya (chuck) veya pnömatik bağlama aparatlarına sert bir şekilde çarpması, aktif G19 YZ düzlemi seçiminin doğrulanmamasının doğrudan ve yıkıcı fiziksel sonucudur. G19 düzleminin bildirilmemesi veya koordinat hesaplama hataları, kontrol sisteminin yanlış eksende telafi uygulamasına yol açar; bu durum sadece takımların ve iş milinin (spindle) kırılmasıyla kalmaz, aynı zamanda iş parçasını anında hurdaya (scrap) ayırır ve pahalı plansız duruş sürelerine (downtime) neden olur. CNC programcıları ve operatörleri, seri üretime başlamadan önce torna kontrol ekranı üzerinden Chuck ve Tailstock Barrier (Ayna ve Punta Bariyeri) gibi sanal güvenlik sınırlarını tanımlamalı ve ilk parça kesiminden önce mutlaka havada kuru çalıştırma (dry run) gerçekleştirmelidir.

G19 düzlem seçimi, dairesel enterpolasyon, takım radyüs telafisi ve çevrim konumlandırmaları için iki boyutlu sanal bir koordinat alanı oluştururken, dik olan X eksenini kesme derinliği ve takım boyu telafisi için ayırır. G19'un açıkça belirtilmediği durumlarda, çok eksenli kontrol üniteleri varsayılan düzlemleri baz alarak telafi vektörlerini yanlış eksenlerde hesaplar ve takımın kontur dışına çıkmasına neden olur. Yan yüzey profil işleme, çapraz delik delme ve yanal cep açma işlemleri öncesinde başlangıç parametrelerinin doğrulanması ve aktif offsetlerin koordine edilmesi, bu tür hatalı takım hareketlerini ve parça hurda riskini önlemek için zorunlu hazırlık adımlarıdır.

Teknik Özet

Teknik Yön	Spesifikasyon Detayları
Komut Kodu	G19 (YZ Düzlem Seçimi)
Modal Grubu	Grup 02 (Fanuc, Mitsubishi Torna Listesi 3) / Grup 06 (Siemens SINUMERIK, Mitsubishi MC Listesi 1)
Kapsanan Markalar	Fanuc, Siemens, Mitsubishi
Kritik Parametreler	Fanuc: No. 5101#0 (FXY), No. 5209#0 (RTX), No. 5040#3 (TCT); Siemens: MD20150, MD18800; Mitsubishi: #1025, #8114
Ana Kısıt	Kesici takım ucu veya radyüs telafisi (G41/G42) aktifken düzlem değişiklikleri (G17/G18/G19) kesinlikle yasaktır.

Hızlı Okuma

• Geçiş Yapmadan Önce Telafiyi İptal Edin: Alarm PS0037 veya Program Hatası P396'yı önlemek için, düzlemi G19 olarak değiştirmeden önce kesici takım ucu radyüs telafisini (G41/G42) iptal etmek amacıyla her zaman bir G40 komutu programlayın.
• Sanal Güvenlik Bariyerleri Tanımlayın: Takım taretinin yörüngeden sapması durumunda eksen hareketini otomatik olarak durdurmak için kontrol ekranında Ayna Bariyerleri (Chuck Barriers) ve Punta Bariyerleri (Tailstock Barriers) (G22/G23) ayarlayın.
• Delme Ekseni Parametrelerini Hizalayın: G19 seçildiğinde aktif delme eksenini dik olan Xp eksenine dinamik olarak kaydırmak için Fanuc Parametre No. 5101 Bit 0 (FXY=1) veya Siemens _AXN=1 değerini yapılandırın.
• Torna Koordinat Sözdizimini Anlayın: Modal G90/G91 kodlarını desteklemeyen ve G90'ı bir boyuna torna çevrimi olarak yeniden amaçlandıran Fanuc G-kodu Sistem A altında mutlak Y/Z koordinatlarını ve artışlı V/W adımlarını kullanın.
• Harici Dil Analizini Etkinleştirin: Tarayıcı hatası (scanner error) almadan harici ISO Dialect program yorumlamasını etkinleştirmek için Siemens makine verisi MD18800'ü 1 ve MD20734 Bit 3'ü 1 olarak yapılandırın.
• Eksen Çakışması Önceliğini Yönetin: Mitsubishi'nin, hem temel hem de paralel eksenler aynı G19 düzlem seçimi bloğunda programlandığında, temel geometri eksenlerine paralel eksenlere göre (örneğin V ekseninden önce Y eksenine) öncelik verdiğini unutmayın.

Temel Kavramlar

G19 düzlem seçimi; dairesel enterpolasyon, takım radyüs telafisi hesaplamaları ve çevrim konumlandırmaları için iki boyutlu sanal bir düzlem (Yp-Zp) oluştururken, dik konumdaki X eksenini kesme derinliği ve boy telafisi ayarları için saklar. Bu işlemin pratik programlama etkisi; çok eksenli torna merkezlerinde manuel, çok eksenli trigonometrik dönüşümlere gerek kalmadan gelişmiş yanal profil işleme, çapraz frezeleme ve alın işlemeyi mümkün kılmasıdır. G19 aktifken, programcılar ve operatörler koordinat hizalamasını ve aktif takım boyu telafisi offsetlerini yakından takip etmelidir. Takım ucu radyüs telafisi yaklaşma mesafelerine karşı oldukça hassas olduğundan, kesici telafisi girişimini önlemek için yaklaşma ve geri çekilme koordinatlarının yeterli güvenlik mesafesiyle programlandığından emin olunmalıdır.

Mitsubishi'nin G19 düzlem seçiminin pratik programlama etkisi, çok eksenli torna merkezlerinde ve işleme merkezlerinde iki boyutlu sanal bir koordinat alanı (Yp-Zp) kurarak dik olan X eksenini ilerleme, takım boyu telafisi ve kesme derinliği ayarları için dikey takım ekseni haline getirmektir. Bu durum yanal profil işleme, çapraz delik delme, yanal cep açma ve metin kazıma çevrimleri için son derece kullanışlıdır; çünkü operatörlerin standart doğrusal ve dairesel konturları doğrudan parçanın yan yüzeyine programlamasına olanak tanır. Bununla birlikte, programcılar ve operatörler G19 düzlemine geçiş yaparken katı bir disiplin uygulamalıdır. Torna sistemleri varsayılan olarak standart G18 ZX düzlemine ayarlandığından, G19 açıkça belirtilmeden takım offsetlerinin veya koordinatlarının çalıştırılması, kontrol ünitesinin telafi vektörlerini yanlış eksenlerde hesaplamasına neden olur.

G19 düzleminin seçilmesi; torna merkezlerinde veya çok eksenli frezeleme konfigürasyonlarında genellikle yan yüzey konturlarını, çapraz delik kalıplarını ve yanal kanal özelliklerini işlemek için kullanılan ortogonal Y/Z çalışma düzlemini kurar. Bu düzlem içinde Y ve Z eksenleri birincil profilleme eksenleri olarak görev yaparken, dik olan X ekseni takım boyu telafisi ve ilerleme derinliği için ayrılır. G19 düzleminin en önemli avantajlarından biri, uzamsal koordinat döndürme çerçeveleri (ROT / AROT) ile entegrasyonudur. Eğimli yüzeylerde işleme yaparken, bir döndürme işlemi uygulamak aktif G19 düzlemini otomatik olarak döndürür; böylece operatörler standart doğrusal ve dairesel geometrileri eğimli düzlemin yüzeyinde kolayca programlayabilir, takım ise döndürülmüş yüzeye dik olarak döndürülmüş X ekseni boyunca ilerler.

Komut Yapısı

G19 komutu, YZ düzlemini aktif çalışma düzlemi olarak belirleyen modal bir hazırlık komutudur. Fanuc ve Mitsubishi torna sistemlerinde modal Grup 02'ye (veya Siemens ve işleme merkezlerinde Grup 06'ya) aittir. G19 komutu bir kez verildiğinde, G17 veya G18 ile geçersiz kılınana kadar aktif kalır. Kontrol ön işlemcisinin (preprocessor) koordinat offsetlerini doğru bir şekilde analiz etmesini sağlamak için G19, herhangi bir hareket komutundan veya takım telafisi etkinleştirmesinden önce bağımsız bir blokta programlanmalıdır.

G19 aktifken, dairesel enterpolasyon komutları G02 ve G03, sırasıyla Y ve Z ekseni boyunca merkez koordinatlarını tanımlamak için yay merkezi modifikatörleri J ve K'nin kullanılmasını gerektirir. Doğrusal profil işleme komutları için köşe pah kırma ve yuvarlama sözdiziminin aktif düzlemle uyumlu olması gerekir. Temel geometri eksenleri yerine başka eksenler kullanıldığında, operatörler paralel eksen eşleştirmelerinin (V ve W gibi) doğru yapıldığını doğrulamalıdır.

Sözdizimi Özellikleri:

• Fanuc: G19 ;
• Siemens: G19 T_ D_ ;
• Mitsubishi: G19; veya G19 Y_ Z_; veya G19 Yp_ Zp_;

Sistem Parametreleri:

Marka	Parametre Adı	Sistem Açıklaması	Değer Aralığı
Fanuc	Parametre No. 5101 Bit 0 (FXY)	Düzlem seçimi sırasında aktif delme ekseni davranışını kontrol eder. FXY = 1 ise, G19 delme eksenini X eksenine geçirir.	İkili (0 veya 1)
Fanuc	Parametre No. 5209 Bit 0 (RTX)	Yan yüzey rijit kılavuz çekme (G88) sırasında delme eksenini kontrol eder. RTX = 0 ise, delme ekseni Zp'dir.	İkili (0 veya 1)
Fanuc	Parametre No. 5040 Bit 3 (TCT)	Takım boyu telafisinin (G43/G44) kullanılabilirliğini açar/kapatır.	İkili (0 veya 1)
Fanuc	Parametre No. 5103 Bit 3 (PNA)	Delik çevriminde düzlem komutu koordinat tanımları içermediğinde Alarm PS0021'in tetiklenip tetiklenmeyeceğini belirler.	İkili (0 veya 1)
Fanuc	Parametre No. 1022	Paralel geometri eksenlerini (U, V, W) temel eksenlere (X, Y, Z) eşler.	Pozitif tam sayılar
Siemens	MD20150 ($MC_GCODE_RESET_VALUES[5])	Kanala özgü G-kodu grup 6 düzlem seçimi sıfırlama (reset) değerini tanımlar. 3 değeri G19'u seçer.	1, 2 veya 3
Siemens	MD18800 ($MN_MM_EXTERN_LANGUAGE)	Harici NC programlarının (ISO Dialect modu) derlenmesini ve yürütülmesini etkinleştirir.	0 veya 1
Siemens	MD20734 Bit 3	ISO dialect tarayıcı (scanner) hatalarını atlar ve tanımlanamayan blokları doğrudan yerel çeviriciye gönderir.	İkili (0 veya 1)
Siemens	MD20734 Bit 13	G10 iş offsetlerinin hemen mi yazılacağını yoksa ana program bloğunun yürütülmesine kadar bekleyeceğini mi belirler.	İkili (0 veya 1)
Mitsubishi	Parametre #1025 I_plane	Sistem açılışında veya reset durumunda varsayılan aktif düzlem seçimini kontrol eder. 3 değeri G19'u seçer.	0 ila 3
Mitsubishi	Parametre #8114	Başlangıç G19 frezeleme seçimi. 1 değeri, G12.1 geçişi sırasında G19'u otomatik olarak seçer.	İkili (0 veya 1)
Mitsubishi	Parametre #1026 ila #1028	Birincil düzlem eşleme için kullanılan fiziksel geometri eksenlerini tanımlar.	Eksen tanımlayıcıları
Mitsubishi	Parametre #1029 ila #1031	Dinamik değişim için düz veya paralel eksenleri (U, V, W) tanımlar.	Eksen tanımlayıcıları

Marka Uygulamaları

Fanuc

Fanuc sistemlerinde G19 çalıştırmak, eksen yeniden eşlemesini ve delme modlarını yönetmek için standart parametrelerin yapılandırılmasını içerir. Varsayılan başlangıç durumları Parametre No. 3402 kullanılarak yapılandırılırken, paralel eksen eşlemeleri eksen koordinatlarını yönetmek için Parametre No. 1022 kullanılarak tanımlanır.

G-kodu Sistem A kullanan bir Fanuc torna tezgahında G19 programlamak için mutlak hareketlerde Y ve Z, artışlı (incremental) hareketlerde ise V ve W eksenleri kullanılır: G19 G03 Y50.0 Z10.0 J-10.0 K20.0 F120 ;.

• Sistem Parametreleri: Parametre No. 5101 Bit 0 (FXY), aktif delme eksenini kontrol eder (0: Z delme ekseni olarak kalır, 1: delme eksenini dik olan Xp eksenine dinamik olarak geçirir); Parametre No. 5209 Bit 0 (RTX), yan yüzey rijit kılavuz çekme (G88) eksenlerini belirtir.
• Sistem Alarmları: G41/G42 aktifken düzlem değiştirilirse Alarm PS0037 tetiklenir; torna çevrimlerinde G19 düzleminin dışındaki bir eksen (temel X ekseni gibi) programlanırsa Alarm PS0330 sistemi durdurur; düzlem seçimi komutları koordinat parametreleri içermiyorsa Alarm PS0021 oluşur; diş çekme bloklarında pah kırma/yuvarlama belirtilirse Alarm PS0050 yürütmeyi durdurur; pah kırma/yuvarlama bloklarını doğrusal G01 hareketi takip etmiyorsa Alarm PS0051/PS0052 sistemi durdurur; eksen/modifikatör kombinasyonu geçersizse Alarm PS0306 oluşur; aktif olmayan bir düzlem eksenine pah kırma talimatı verilirse Alarm PS0055 etkinleşir.
• Versiyon Farklılıkları: Torna G-kodu Sistem A, G90/G91 kodlarını ortadan kaldırarak mutlak Y/Z ve artışlı V/W koordinatlarını kullanır ve G90'ı bir boyuna torna çevrimi olarak yeniden amaçlandırır; eski Series 15 formatındaki G84.2 rijit kılavuz çekme, kılavuz eksenini tamamen G19 düzlem seçimine göre belirler (Xp'yi seçer), oysa Series 16 formatı G88 kullanır; G-kodu Sistem A altında paralel U, V, W eksenleri düzlem tanımlama için yapılandırılamaz.

Uyarı: Aktif takım ucu radyüs telafisini (G41/G42) iptal etmeden G19 komutunu vermek, makinenin Alarm PS0037 ile anında durmasına neden olur. Düzlem değiştirme komutunu yürütmeden önce G40 programlayın.

Siemens

Siemens kontrol üniteleri, G19 düzlem sıfırlama (reset) durumlarını ve derleme seçeneklerini makine verileri (machine data) aracılığıyla yönetir. G-grubu 6 için varsayılan sıfırlama durumu MD20150 üzerinden yapılandırılırken, harici dialect uyumluluğu MD18800 kullanılarak etkinleştirilir.

Siemens sistemlerinde G19'u etkinleştirmek ve takım offsetlerini uygulamak için önce G19 T5 D1 ;, ardından hareket komutlarını programlayın: G19 G90 G01 G41 Y100.0 Z50.0 X-10.0 F150 ;.

• Sistem Parametreleri: MD20734 Bit 3, harici tarayıcı (scanner) hata atlamasını kontrol eder (0: sözdizimi hatasında alarm ver, 1: tarayıcı hatalarını atla ve doğrudan Siemens yerel çeviricisine ilet); MD20734 Bit 13, G10 iş offseti yazma zamanını değiştirir.
• Sistem Alarmları: Bir ISO program çağrısı sırasında harici dil seçeneği MD18800 aktif değilse Alarm 61800 oluşur; standart torna çevrimleri çağrılırken G41/G42 aktifse Alarm 61815 oluşur; programlanan yol hızı sıfıra eşit veya daha küçükse Alarm 14800 tetiklenir; çevrim çağrıları sırasında iş mili yönü M03/M04 eksikse Alarm 61102 tetiklenir.
• Versiyon Farklılıkları: SINUMERIK 840D sl, 802D sl kontrol ünitelerinde tamamen mevcut olmayan çok köşeli torna G-kodlarını (G51.2/G50.2) ve geniş ekran dokunmatik panelleri destekler; ShopTurn ve ShopMill grafiksel çevrimleri, G19 aktif olduğunda referans noktalarını YO/ZO and takım ekseni derinliğini X1 olarak yeniden adlandırarak dinamik olarak uyum sağlar.

Uyarı: Programcılar, ani ve beklenmedik telafi vektör hareketlerini önlemek için takımı G19 konturlarından geri çekmeden önce takım radyüs telafisini (G40) iptal etmelidir.

Mitsubishi

Mitsubishi sistemleri, G19 varsayılan durumlarını ve frezeleme konfigürasyonlarını parametre değişkenleri aracılığıyla yönetir. Güç açılışındaki varsayılan düzlem Parametre #1025 ile kontrol edilirken, frezeleme modunun başlangıç düzlem seçimi Parametre #8114 ile yönetilir.

Mitsubishi programları, enterpolasyon ve takım boyu telafisi için Y-Z düzlemini oluşturmak üzere G19 kodunu programlar: G19 G90 G00 Y120.0 Z80.0;.

• Sistem Parametreleri: Parametre #1026 ila #1028 fiziksel geometri eksenlerini tanımlar; Parametre #1029 ila #1031 paralel düz eksenleri eşler; Parametre #1148 güç açılışındaki yüksek hassasiyetli kontrol modu durumunu yönetir.
• Sistem Alarmları: Koordinatlar seçilen düzlemde yer almıyorsa veya geometrik hesaplamalar sırasında aktif düzlem değiştirilirse Program Hatası P396 tetiklenir; özel sabit çevrimlerde (G35/G36) aktif düzlemin dikey/yatay ekseni dışındaki bir eksen programlanırsa Program Hatası P32 tetiklenir; G10.9 (yarıçap/çap geçişi) başka bir hareket komutuyla aynı blokta programlanırsa Program Hatası P33 oluşur.
• Versiyon Farklılıkları: Silindirik enterpolasyon G07.1, G19 aktif olduğunda otomatik olarak Z-C (Y-Z silindirik) düzlemini seçer; G188 (cmdtyp=2) üzerinden dinamik format geçişi, G19 modal grubunu Torna Grubu 02'den Freze (MC) Grubu 06'ya dinamik olarak kaydırır.

Uyarı: Takım ucu radyüs telafisi aktifken eksen tanımlamalarını değiştirmeyin veya düzlemler arasında geçiş yapmayın; aksi takdirde Program Hatası P396 tetiklenir veya yol hataları oluşur.

Marka Karşılaştırmaları

Karşılaştırma Yönü	Fanuc	Siemens	Mitsubishi
Enterpolasyon Düzlemi	Yp-Zp ortogonal düzlemi (Y yatay/apsis, Z dikey/ordinat, X dik takım eksenidir).	Y/Z çalışma düzlemi (Y yatay/apsis, Z dikey/ordinat, X dik takım eksenidir).	Y-Z ortogonal düzlemi (Y yatay/apsis, Z dikey/ordinat, X dik takım eksenidir).
Koordinat Modu	Torna G-kodu Sistem A: Mutlak için Y/Z, artışlı için V/W kullanılır. G90/G91 desteklenmez (G90 boyuna torna çevrimidir).	Standart G90 (mutlak) ve G91 (artışlı) modal durumları geçerlidir.	Standart G90 (mutlak) ve G91 (artışlı) modal durumları geçerlidir.
Delik Delme Çevrim Mantığı	Eski Series 15 rijit kılavuz çekme G84.2, kılavuz eksenini kesinlikle düzleme göre belirler (G19, Xp'yi seçer). Modern Series 16 formatı G84/G88 kullanır.	G19'u aktif tutar; doğrudan dik eksen boyunca delmek için _AXN=1 çevrim parametresi kullanılır.	G17 düzlemine fiziksel bir geçiş veya delik delme ekseni sınırı için parametre yapılandırması gerektirir.
Eksen Yeniden Eşleme / Geçiş	Statik parametre tabanlı eşleme (Parametre No. 1022).	Statik parametre tabanlı eşleme (TRANSMIT/TRACYL kinematiği).	G-kodu komutu G111 (Eksen Adı Değiştirme) aracılığıyla dinamik çalışma zamanı yeniden eşlemesi.
Yorumlayıcı Seçimi	Tek yerel Fanuc yorumlayıcısı.	Çift dilli: G290 (yerel) ve G291 (ISO Dialect) komutlarıyla geçiş yapılır.	cmdtyp parametreleri ile yapılandırılan çoklu format G-kodu listesi formatları.

Teknik Analiz

Üç belirgin davranış, Fanuc'un düzlem ve koordinat yönetimini Siemens ve Mitsubishi kontrollerinden açıkça ayırır: Birincisi, Fanuc'un standart tornaya özgü G-kodu Sistem A adres yapısı, mutlak/artışlı modal G-kodlarını (G90/G91) tamamen ortadan kaldırır. Bunun yerine Fanuc torna sistemleri boyutları belirtmek için özel koordinat adres harflerine (mutlak için Y/Z/C, artışlı için V/W/H) dayanır. Fanuc'ta, bir torna tezgahında G90 programlamak aslında mutlak modu ayarlamak yerine boyuna bir torna çevrimi başlatır. Bu durum, hem frezeleme hem de tornalama yollarında mutlak/artışlı koordinat yorumlamasını belirlemek için standart G90/G91 modal durumlarını koruyan Siemens ve Mitsubishi ile tezat oluşturur.

İkincisi, Fanuc, Parametre FCV (No. 0001 #1) tarafından yönetilen benzersiz bir rijit kılavuz çekme format kısıtlamasına (Series 15-T formatı) sahiptir. Eski G84.2 rijit kılavuz çekme komutu altında kontrol ünitesi, G-kodu bazında alın ile yan yüzey kılavuz çekme çevrimlerini ayırt edemez. Bunun yerine kılavuz çekme ekseni doğrudan aktif düzlem seçimiyle belirlenir; G19 komutunun verilmesi dik olan Xp eksenini kılavuz ekseni olmaya zorlarken, G17 veya G18 sırasıyla Zp veya Yp eksenine kaydırır. Siemens ve Mitsubishi kontrol üniteleri, eski derleyici format geçersiz kılmalarını gerektirmeyen birleşik çevrim formatları ve ShopMill/ShopTurn ekranları kullanarak bu yapısal yorumlayıcı kısıtlamalarını aşar.

Üç belirgin davranış, Siemens SINUMERIK kontrol ünitelerini düzlem ve koordinat işlemleri açısından Fanuc ve Mitsubishi kontrollerinden ayırır: Birincisi, Siemens, G290 (yerel mod) ve G291 (ISO Dialect modu) aracılığıyla son derece esnek bir çift dilli geçiş mimarisi kullanır. Diğer kontrol üniteleri düzlem eşlemeyi tek bir yorumlayıcı içinde statik bir arka plan hesabı olarak görürken, Siemens ISO G-kodu yapılarını kesinlikle G291 modu içinde izole eder. Bu durum eski programların sorunsuz çalışmasını sağlarken, aynı dosyada doğrudan yerel moda (G290) geçerek harici ISO-yalnızca kontrol kurulumlarına ihtiyaç duymadan üst düzey sistem parametrelerini (örneğin takım kesme kenarı değişkeni $TC_DP1 veya koordinat çerçevesi dönüşümleri) programlamak için benzersiz bir yetenek sunar.

İkincisi, Siemens, _AXN takım ekseni delme parametresini sunar. Fanuc ve Mitsubishi kontrol üniteleri, programcının standart alın delme ve alın kılavuz çekme çevrimlerini eşlemek için G19 veya G18'den G17'ye fiziksel bir düzlem geçişi yapmasını gerektirirken, Siemens programcının G19'u aktif tutmasına ve yalnızca _AXN=1 ile aktif delme geometri eksenini belirlemesine izin vererek düzlem değiştirme hatalarını tamamen ortadan kaldırır.

Üçüncüsü, Siemens dinamik Çevrim Parametresi HMI uyarlamasına sahiptir. Standart ShopMill and ShopTurn grafiksel programlama çevrimlerinde, kullanıcı düzlem seçimi parametresini (PL) G19 olarak değiştirdiğinde arayüz dinamik olarak yeniden uyarlanır. Yatay ve dikey referans noktaları çalışma anında otomatik olarak YO ve ZO olarak adlandırılır (G19 düzleminin aktif eksenleriyle eşleşir) ve takım ekseni derinlik parametresi X1 (G19'un dik takım ekseniyle eşleşir) olarak yeniden adlandırılır. HMI parametrelerinin çalışma anındaki bu dinamik grafiksel ve sözlü yeniden uyarlanması, Siemens SINUMERIK'e özgü son derece özelleştirilmiş bir teknoloji-geometri entegrasyonunu temsil eder.

Üç belirgin davranış, Mitsubishi'nin G19 düzlem seçimini Fanuc ve Siemens kontrollerinden ayırır: Birincisi, Mitsubishi son derece spesifik bir Eksen Çakışması Önceliği kuralına sahiptir. Hem temel geometri eksenleri hem de paralel eksenler aynı düzlem seçimi bloğunda (G19 Y_ Z_ V_ gibi) programlandığında, Mitsubishi otomatik olarak temel eksenlere ve ardından paralel eksenlere öncelik verir. Temel ordinat ekseni Y düzleme eşlenirken, paralel V ekseni bağımsız bir eksen hareketi olarak işlenir. Bu sistematik eksen eşleme hiyerarşisi Mitsubishi'nin ön işlemcisine özgüdür.

İkincisi, Mitsubishi, Frezeleme Varsayılan Düzlem Parametrelerini (#8113 ve #8114) bünyesinde barındırır. Frezeleme modunu (G12.1) statik bir varsayılan düzleme sıkı sıkıya bağlayan Fanuc'un aksine Mitsubishi, varsayılan düzlemin özelleştirilmesine olanak tanır. #8114 Frezeleme başlangıç G19 parametresinin 1 yapılması, frezeleme modu başlatıldığı anda G19 düzlemini otomatik olarak seçerek parça programında açıkça düzlem çağırmaya gerek kalmadan tornalamadan yan yüzey frezelemeye geçişi basitleştirir.

Üçüncüsü, Mitsubishi Dinamik G-Grubu Modal Kaydırma uygular. Bir programcı G188 (cmdtyp=2) aracılığıyla İşleme Merkezi (M) sistem komutlarına çift dilli bir format geçişi gerçekleştirdiğinde, G19 komutu modal Grup 02'den modal Grup 06'ya dinamik olarak yeniden eşlenerek G19 modal durumlarının diğer aktif hazırlık fonksiyonlarıyla nasıl etkileşime girdiğini değiştirir. Fanuc ve Siemens kontrol üniteleri ise aksine, yürütme boyunca statik G-grubu modal yapılarını korurlar.

Program Örnekleri

Fanuc Örneği

%
O0002 (FANUC G19 PLANE SELECTION) ;
G19 ; Y-Z düzlemini seç
G00 V0 W0 ; Y ve Z eksenlerini başlangıç noktasına artışlı olarak hızlı konumlandır
G41 Y120.0 Z80.0 F150 ; Y-Z düzleminde sol yönlü takım ucu radyüs telafisini etkinleştir
G03 Y50.0 Z10.0 J-10.0 K20.0 F120 ; J ve K yay merkezlerini kullanarak saat yönünün tersine dairesel ark
G40 Y150.0 Z80.0 ; Takım telafisini iptal et ve takım taretini geri çek
M30 ;
%

kuru çalıştırma: Fanuc kontrol ünitesi G19 düzlem seçimini etkinleştirir. Takım, artışlı (incremental) koordinatlar V ve W kullanılarak başlangıç pozisyonuna hareket eder. Takım ucu radyüs telafisi G41 altında başlatılır ve takım yolunu Yp-Zp düzleminde sola kaydırır. Makine, J-10.0 K20.0 yay merkezleriyle Y50.0 Z10.0 koordinatına saat yönünün tersine dairesel bir ark keser. Taret güvenli bir takım değiştirme koordinatına geri çekilmeden önce takım ucu telafisini iptal etmek için G40 komutu yürütülür.

Siemens Örneği

N10 G19 T5 D1 ; Y/Z düzlemini seç, takım 5 ve D1 offsetini etkinleştir
N20 G90 G01 G41 Y100.0 Z50.0 X-10.0 F150 ; Kesici telafisiyle mutlak hareket
N30 Z0.0 ; Y/Z düzleminde Z ekseni boyunca işle
N40 G40 G00 Y150.0 ; Telafiyi iptal et ve geri çek
N50 M30 ;

kuru çalıştırma: SINUMERIK kontrol ünitesi YZ düzlem seçimi için G19'u seçer ve kesici kenar offsetlerini uygular. X ekseni dik takım boyu uygulama ekseni olarak ayarlanır. G90 mutlak mod altında takım, kesici radyüs telafisi aktifken Y100.0 Z50.0 X-10.0 koordinatına ilerler. Takım, Z ekseni boyunca Z0.0 değerine kadar kesme yapar. Güvenli bir şekilde geri çekilmek için G40 offseti iptal eder ve eksen hızlıca Y150.0 noktasına hareket eder.

Mitsubishi Örneği

%
O0004 (MITSUBISHI G19 EXAMPLE) ;
G19 ; Varsayılan YZ düzlemini seç
G00 Y120.0 Z80.0 ; Başlangıç pozisyonuna hızlı hareket
G19 G43 X5.0 H01 ; Dik X ekseni boyunca takım boyu telafisini uygula
G02 Y100.0 Z50.0 J50.0 K0.0 F150.0 ; Saat yönünde dairesel enterpolasyon
G40 G00 Y150.0 ; Takım radyüs telafisini iptal et ve geri çek
M30 ;
%

kuru çalıştırma: G19 varsayılan Y-Z düzlemini etkinleştirir. Eksenler hızlıca Y120.0 Z80.0 konumuna yerleşir. Kontrol ünitesi, H01 offsetini kullanarak dik X ekseni boyunca takım boyu telafisini yürütür. Y-Z düzleminde J50.0 K0.0 merkez modifikatörleriyle Y100.0 Z50.0 koordinatına saat yönünde dairesel bir enterpolasyon pasosu tamamlanır. Sonrasında, radyüs telafisini iptal etmek için G40 komut edilir ve takım Y150.0 noktasına geri çekilir.

Hata Analizi

Marka	Alarm Kodu	Tetiklenme Koşulu	Operatör Belirtisi	Kök Neden / Çözüm
Fanuc	Alarm PS0037	Düzlem seçimi komutu (G17/G18/G19), takım ucu telafisi (G41/G42) aktifken programlanmıştır.	Çevrim yürütmesi anında durur ve ekranda "CAN NOT CHANGE PLANE IN G41/G42" uyarısı görüntülenir.	Aktif takım yolu telafisi sırasında düzlem değiştirilmeye çalışılmıştır. Düzlem değiştirme komutu vermeden önce telafiyi iptal etmek için G40 programlayın.
Fanuc	Alarm PS0330	Aktif düzlemde yer almayan bir eksen için koordinat hareketi belirtilmiştir (örneğin G19 içindeyken temel X ekseninde hareket komutu verilmesi).	Makine çevrim yürütmesi sırasında durur ve "ILLEGAL AXIS COMMAND IS IN THE TURNING CANNED CYCLE" görüntüler.	Program, aktif Y-Z düzleminin dışındaki bir eksende hareket komut etmiştir. Programı yalnızca aktif düzlem koordinatlarını (Y ve Z) hareket ettirecek şekilde düzeltin.
Siemens	Alarm 61815	Standart çevrimler çağrılmadan önce takım radyüs telafisi (G41/G42) aktiftir.	Program yürütmesi çevrim bloğunda durur ve kontrol panelinde "G40 not active" görüntülenir.	Torna çevrimleri telafi edilmemiş ham koordinatlar gerektirir. Çevrimi çağırmadan hemen önce takım ucu telafisini iptal etmek için G40 ekleyin.
Siemens	Alarm 61800	Harici ISO dili programlaması çözümlenmiştir ancak makine parametresi MD18800 pasiftir.	Program yürütmesi durur ve "External CNC system missing" uyarısı görüntülenir.	ISO dialect yorumlaması devre dışıdır. Harici dialect desteğini etkinleştirmek için kanal makine parametresi MD18800'ü 1 yapın.
Mitsubishi	Program Hatası P396	Koordinatlar seçilen düzlemde yer almamakta veya geometrik hesaplamalar sırasında düzlem seçimi değiştirilmiştir.	Kontrol ünitesi çevrim yürütmesini anında durdurur ve Program Hatası P396 görüntüler.	Hesaplanan yol, aktif düzlemde olmayan eksenlerle kesişmektedir. Geometrik yollar boyunca aktif düzlem seçimini tutarlı tutun.
Mitsubishi	Program Hatası P32	G19 seçiliyken özel sabit çevrim komutları (G35 veya G36 gibi) içinde dik olan X ekseni koordinatlarının belirtilmesi.	Yürütme anında Program Hatası P32 format hatası ile durur.	Özel sabit çevrimler, aktif düzlem içinde yer alan koordinatları gerektirir. Programlanan koordinat eksenlerini aktif Y-Z düzlemi eksenleriyle uyumlu hale getirin.

Uygulama Notu

G19 Y-Z düzleminde yan yüzey işlemeleri yaparken, takım boyu telafi kaydında (G19 G43 X_ H_) veya parametrelerde yapılacak en ufak bir hata, yalnızca iş milini durdurmakla kalmaz; iş parçasını anında hurdaya ayırır ve tüm çevrim süresinin kaybolmasına yol açar. Özellikle Fanuc sistemlerinde FXY (Parametre No. 5101 Bit 0) parametresinin hatalı yapılandırılması, delme ekseninin dik olan X ekseni yerine boyuna Z ekseninde kalmasına sebep olur. Bu durumda takım, delik delmek yerine iş parçasına yanal olarak bindirerek iş milini büker ve üretimin aksamasına neden olur. Üretim öncesinde delme eksenini dinamik olarak değiştiren FXY parametresinin doğrulanması, bu komutta en sık karşılaşılan plansız duruş süresi kaynağını ortadan kaldırır.

Bunun yanı sıra, dairesel profil işleme sırasında kesici takım ucu telafisi (G41/G42) aktifken düzlem değiştirmeye çalışmak Alarm PS0037 hatasını tetikler ve taret hareketini kesim ortasında aniden kilitler. Ağır bir talaş kaldırma operasyonu sırasında meydana gelen bu ani duruş, iş parçası üzerinde derin dalma izleri bırakarak yüksek hassasiyetli parçayı hurdaya çevirir. Operatörler, bu maliyetli riskleri önlemek için ayna ve punta elektronik sınır korumalarını (Chuck ve Tailstock Barrier) kontrol ekranından aktif hale getirmelidir. Siemens ünitelerinde ise MD20734 Bit 3 parametresinin hatalı ayarlanması, geçersiz ISO kodlarının sessizce atlanmasına ve dolayısıyla kritik telafi iptal komutlarının gözden kaçarak taretin dönen aynaya (chuck) çarpmasına sebebiyet verebilir. Seri üretim hattındaki hurda oranını en aza indirmek ve plansız tezgah duruşlarını sıfırlamak için, programların ilk çalıştırılmasında havada kuru çalıştırma ayarlarıyla takım yollarının doğrulanması zorunludur.

İlişkili Komut Ağı

• G18 (ZX Düzlem Seçimi): İnterpolasyon ve telafi vektörlerini G19'un Y-Z kurulumundan uzaklaştırarak Z-X ortogonal düzlemini kurar.
• G17 (XY Düzlem Seçimi): Alın frezeleme veya standart cep açma çevrimleri için yaygın olarak kullanılan X-Y ortogonal düzlemini kurar.
• G16 (Kutupsal Koordinat Komutu): Aktif düzlemdeki Kartezyen koordinatlar yerine konumların yarıçap ve açı ile belirtilmesini sağlayarak kutupsal koordinat programlamasını etkinleştirir.
• G40 / G41 / G42: Aktif çalışma düzlemine göre telafi vektörlerini hesaplayan kesici takım ucu radyüs telafisi komutlarıdır.
• G80: Normal doğrusal ve dairesel enterpolasyon modlarına geri dönmek için aktif delik delme çevrimlerini iptal eder.
• G72: G19 altında kullanımı sınırlandırılmış ve düzlem hassasiyeti yüksek olan, Fanuc ve Mitsubishi kontrollerindeki boyuna kaba talaş kaldırma (alın) çevrimidir.

Sonuç

İş parçası hurda oranını en aza indirmek ve plansız duruş sürelerini önlemek, program başında G19 modal düzlem kodunun doğru şekilde tanımlanmasına bağlıdır. Fanuc'ta Parametre No. 3402, Siemens'te MD20150 ve Mitsubishi'de Parametre #1025 gibi varsayılan başlangıç düzlemi parametrelerini torna kontrol ünitesinde doğrulamak, hatalı koordinat başlangıçlarından kaynaklanan ayna çarpışmalarını engeller. Düzlem değişiklikleri ve taret geri çekmelerinden önce G40 komutuyla takım telafisinin iptal edilmesini standart bir programlama kuralı haline getirmek, yüksek maliyetli iş mili hasarlarını önler ve üretim hattının kesintisiz çalışmasını güvence altına alır.

Sıkça Sorulan Sorular

G19 düzleminde dairesel enterpolasyon (G02/G03) yaparken neden J ve K merkez tanımlayıcıları kullanılmalıdır?

G19 çalışma düzlemi seçildiğinde, enterpolasyon Y ve Z eksenlerinde gerçekleştirilir. Bu düzlemde dairesel yay merkezleri X eksenine göre değil, Y ekseni için J ve Z ekseni için K modifikatörleri ile tanımlanmak zorundadır. Yanlış modifikatör kullanımı makinenin yoldan sapmasına, iş milinin hasar görmesine ve parçanın hurdaya ayrılmasına yol açar. Pratik eylem: G19 altındaki dairesel hareketlerinizde I modifikatörünü tamamen kaldırın, yalnızca J ve K değerlerini programlayarak simülasyonda yay yollarını kontrol edin.

Torna tezgahında G19 düzlemi aktifken Alarm PS0330 (Illegal Axis Command) hatası nasıl önlenir?

Fanuc kontrol ünitelerinde G19 aktifken, düzlemin dışındaki dik eksen olan temel X ekseninde boyuna kaba talaş çevrimi (G72) gibi bir hareket komut edildiğinde Alarm PS0330 tetiklenir ve tezgah durur. Bu plansız duruş, parça üzerinde dalma izleri bırakarak hurda oranını artırır. Pratik eylem: G19 düzlemi aktifken G72 veya diğer torna çevrimlerini çalıştırmaktan kaçının; bu çevrimleri çağırmadan önce G18 düzlemine geri döndüğünüzden emin olun.

Milling (frezeleme) moduna geçerken G19 düzleminin otomatik seçilmesini sağlayarak çevrim süresini nasıl kısaltırım?

Mitsubishi CNC sistemlerinde frezeleme moduna (G12.1) her geçişte manuel olarak G19 kodunu yazmak yerine, Parametre #8114 (Milling initial G19) değerini 1 yaparak bu düzlemin otomatik seçilmesini sağlayabilirsiniz. Bu parametre ayarı, geçişler sırasındaki yazım hatalarından kaynaklanabilecek takım kırma risklerini ve duruş sürelerini ortadan kaldırarak maliyet tasarrufu sağlar. Pratik eylem: Mitsubishi parametre sayfasına girin, #8114 parametresini 1 olarak güncelleyin ve G12.1 komutunun düzlemi otomatik yüklediğini havada kuru çalıştırma ile test edin.