Fanuc Strok Limit Ayarları ve G22/G23 G-Kodu Eksen Sınırlandırma Kılavuzu

Giriş

Bir torna taretinin (turret) dönmekte olan aynaya (chuck) son hızla bindirmesi, CNC tezgahlarında binlerce dolarlık mekanik hasara yol açmasının yanı sıra, üzerinde çalışılan değerli bir iş parçasını anında hurdaya (scrap) çevirir. Otomatik modda gerçekleşen bu tür sert bindirmeler (OVERTRAVEL (HARD)), çoğunlukla hatalı bir programlama veya eksen kaçması (axis drift) nedeniyle meydana gelir. Modern imalat tesislerinde, mekanik çarpma korumaları bu maliyetli kazaları önlemede tek başına yeterli değildir; yazılım tabanlı yazılımsal sınırların (software boundaries) doğru şekilde yapılandırılması ilk savunma hattıdır. Programcılar ve operatörler, mengene çeneleri (vise jaws), aynalar veya pabuçlar (clamps) gibi fiziksel engellerin etrafında yasaklı bölgeler (forbidden zones) tanımlayarak takım tutucunun veya fener mili gövdesinin bu engellere çarpmasını engelleyebilir, böylece plansız duruş sürelerini (downtime) ortadan kaldırabilir ve yüksek maliyet tasarrufu sağlayabilirler.

Teknik Özet

Teknik Özellik	Yapılandırma Detayları
Komut Kodu	G22, G23
Modal Grup	Modal (Grup 14 veya standart sınır denetimi)
Marka	Fanuc
Kritik Parametreler	Parameter 1320 (pozitif limit) ve Parameter 1321 (negatif limit)
Ana Kısıtlama	T-serisi Ayna ve Punta Bariyeri (Chuck and Tail Stock Barrier) etkinleştirildiğinde standart depolanmış strok limitleri 2 ve 3 tamamen devre dışı kalır.

Hızlı Okuma

• Koordinat Zarfı: Parameter 1320'de mutlak pozitif sınırları, Parameter 1321'de ise negatif sınırları tanımlayın.
• Aktif Denetim: Depolanmış strok denetimini etkinleştirmek için programda G22 komutunu kullanın ve gerektiğinde sınır denetimlerini devre dışı bırakmak için G23 komutunu verin.
• İlk Güç Açılışı: Makineyi yeniden başlattığınızda depolanmış strok denetimlerinin varsayılan durumunu (AÇIK veya KAPALI) ayarlamak için Parameter 3402#7 (G23) bitini yapılandırın.
• Başlangıç Çarpışmasını Önleme: Eksen yasaklı bir alanda başlarsa güç açılışında anında alarm tetiklemek için Parameter 1301#3 (OTA) değerini 0 yapın, böylece yanlış yönde jog hareketinden kaynaklanan çarpışmaları önleyin.
• Alarmları Otomatik Temizleme: Eksen güvenli bölgeye geri jog yapıldığında soft overtravel (yazılımsal aşırı yol alma) alarmlarını otomatik olarak temizlemek için Parameter 1301#4 (OF1) bitini 1 olarak ayarlayın.
• Ayna Bariyeri Önceliği: Ayna ve punta boyutlarını modellemek için T-serisi torna tezgahlarında Parameter 8134#1 (BAR) bitini etkinleştirin; bu işlem standart depolanmış strok limitleri 2 ve 3'ü otomatik olarak devre dışı bırakır.

Temel Kavramlar

Fanuc Depolanmış Strok Limiti ayarlarının pratik programlama etkisi; makinenin kendi döküm gövdesine, fikstürlerine veya iş parçası bağlama aparatlarına çarpmasını fiziksel olarak önleyen mutlak ve son derece özelleştirilebilir yazılımsal sınırlar oluşturmasıdır. Programcılar, limit 1, 2 ve 3'ü yapılandırarak kademeli bir savunma kurabilirler. Örneğin, bilyalı millerin aşırı yol almasını önlemek için Limit 1 kalıcı olarak mutlak makine koordinat sınırlarına atanırken; Limit 2 ve 3, belirli bir bölgenin içini yasaklamak için (Parameter 1300#0 OUT) kullanılarak dinamik olarak yapılandırılabilir ve döner tabla (rotary table) veya yüksek bir iş parçasının etrafında mekanik bir "uçuşa yasak bölge" (no-fly zone) oluşturabilir.

T-serisi torna tezgahlarında operatörler, bu limitler ile makinenin iş bağlama sistemleri arasındaki benzersiz etkileşime dikkat etmelidir. Parametrelerde Ayna ve Punta Bariyeri (Chuck and Tail Stock Barrier) etkinleştirilirse, standart depolanmış strok limitleri 2 ve 3'ü açıkça geçersiz kılar ve devre dışı bırakır. Kontrol ünitesi bunun yerine ayna (chuck), ayna ayakları (chuck claws) ve puntanın fiziksel boyutlarını matematiksel olarak modellemek için 1330 ila 1348 arasındaki parametreleri kullanır. Bu durum taretin (turret) dönen aynaya dalmasını engeller; böylece felaketle sonuçlanacak bir sert aşırı yol alma (OVERTRAVEL (HARD)) bindirmesini önler ve parçanın hurdaya (scrap) çıkmasını engeller.

Komut Yapısı

Depolanmış strok limitlerinin sentaks yapısı G22 ve G23 komutlarına dayanır. Komutlar, bir çalışma alanı sınırı oluşturmak için dinamik olarak yazılabilir veya sistemde önceden tanımlanmış parametreleri etkinleştirmek için basit modal anahtarlar olarak kullanılabilir. Sınır ayarları kontrolörün teşhis (diagnostic) ekranından doğrulanabilir.

G22 koordinatlarla kullanıldığında programcı sınır kutusunu tanımlar. G22 bağımsız bir blok olarak kullanıldığında ise standart denetimi açar. G-kodu programlarını güvenle yürütmek için programcılar, limitlerin açılışta aktif olup olmadığını doğrulamalıdır; bu durum parameter 3402 yapılandırmasına bağlıdır. CNC sistem parametrelerini yapılandırma hakkında ayrıntılı bilgi için fanuc-parameters-and-pwe bölümüne bakın.

G22 X500.0 Y500.0 Z0.0 I-500.0 J-500.0 K-500.0 ; (Depolanmış strok denetimini açar ve sınır limitlerini belirler)

G22 ; (Makine parametrelerinde önceden tanımlanmış sınırları kullanarak depolanmış strok denetimini açar)

G23 ; (Depolanmış strok denetimini kapatır)

Parametre / Bit	Açıklama	Ayarlar / Değer Aralığı
Parameter 1320	Depolanmış strok limiti 1 (her eksen için pozitif yön koordinatı)	-99999999 ila 99999999 (0.001 mm)
Parameter 1321	Depolanmış strok limiti 1 (her eksen için negatif yön koordinatı)	-99999999 ila 99999999 (0.001 mm)
Parameter 1300#0 (OUT)	Depolanmış strok denetimleri 2 ve 3 için yasaklı alan	0 = iç bölge yasak, 1 = dış bölge yasak
Parameter 1300#7 (BFA)	Alarm tetikleme zamanlaması	0 = sınır aşıldıktan sonra alarm, 1 = limit aşılmadan önce alarm
Parameter 1301#3 (OTA)	Güç açılışında yasaklı alanda bulunulduğunda alarm tetikleme davranışı	0 = anında alarm, 1 = hareket edene kadar alarm yok
Parameter 1301#4 (OF1)	Eksen izin verilen aralığa geri jog yapıldığında alarm temizleme davranışı	0 = RESET öncesi alarm iptal edilmez, 1 = alarm otomatik olarak iptal edilir
Parameter 3402#7 (G23)	Güç açılışında varsayılan depolanmış strok denetim durumu	0 = G22 modu (AÇIK), 1 = G23 modu (KAPALI)
Parameter 1301#2 (NPC)	Otomatik takım ölçümü (M) veya takım kompanzasyonu (T) sırasında yoksayılır	0 = standart denetim, 1 = G37 çevrimi sırasında denetimi yoksay
Parameter 8134#1 (BAR)	Ayna ve Punta Bariyeri etkinleştirme anahtarı (yalnızca T-serisi)	0 = devre dışı, 1 = etkin
Parameters 1330 ila 1348	T-serisi torna aynası, ayna ayakları ve punta fiziksel boyutları	Makineye özel sınırlar

Marka Uygulamaları

Fanuc

Fanuc CNC sistemlerinde, depolanmış strok limitleri, güvenli makine koordinatları oluşturmak amacıyla sistem parametreleri aracılığıyla kontrol edilir. Bu limitler temel olarak, her eksen için pozitif ve negatif mutlak sınır değerlerini belirleyen Parameter 1320 ve Parameter 1321 kullanılarak yapılandırılır.

Bu yazılımsal limitleri bir G-kodu programında dinamik olarak kontrol etmek için operatörler, denetimi açmak için G22 veya denetimi kapatmak için G23 komutunu verebilirler.

Kategori	Sistem Ayarı / Kod	Açıklama ve Detaylar
Temel Parametreler	Parameter 1320 & Parameter 1321	Her eksen için pozitif ve negatif yazılımsal aşırı yol alma limit koordinatlarını tanımlar.
Başlangıç Durumu	Parameter 3402#7	Açılışta depolanmış strok limitlerinin varsayılan olarak AÇIK (G22) veya KAPALI (G23) olup olmadığını belirler.
Alarm Kodu	Alarm 520 (OVERTRAVEL (SOFT))	Makine koordinatları aktif yazılımsal sınıra dokunduğunda veya sınırı aştığında tetiklenir.
Donanımsal Alarm	OT00506 (OVERTRAVEL (HARD))	Donanımsal limit anahtarlarına makine eksenleri tarafından fiziksel olarak vurulduğunda tetiklenir.
M-Serisi ve T-Serisi Karşılaştırması	Parameter 1301#2 (NPC)	M-serisi G37 otomatik takım boyu ölçümü sırasında strok denetimini yoksayarken, T-serisi G37 takım kompanzasyonu sırasında yoksayar.

Uyarı: G23 komutunun verilmesi depolanmış strok denetimini tamamen devre dışı bırakır. Eğer G23 komutu yürütülür ve ardından G22 ile takip edilmezse, takım yazılımsal bir aşırı yol alma alarmı üretilmeden iş bağlama elemanlarına veya fikstürlere çarpabilir.

Marka Karşılaştırmaları

Özellik / Ayar	Özellik / Ayar Açıklaması	Fanuc Series 16i / 18i / 21i	Fanuc Series 0i (0i-C / 0i-D / 0i-F)	Fanuc Series 15i (Üst Segment)
Limit 1 Parametre Adresleri	Pozitif/negatif limitler için parametre yazmaçları	Parameters 1320 (pozitif) ve 1321 (negatif)	Parameters 1320 (pozitif) ve 1321 (negatif)	Parameters 5220 (pozitif) ve 5221 (negatif)
Depolanmış Strok Limiti Sayısı	Desteklenen depolanmış strok limiti setleri	4 sete kadar depolanmış strok limitini destekler (Limit 1 ila 4)	3 sete kadar depolanmış strok limitini destekler (Limit 1 ila 3 standart)	8 sete kadar depolanmış strok limitini destekler (Limit 1 ila 8 özelleştirilebilir)
Ayna ve Punta Bariyeri Entegrasyonu	Fiziksel çarpışma modeli desteği	BAR biti 8134#1 ile 1330 ila 1348 arasındaki parametreler üzerinden desteklenir	BAR biti 8134#1 ile 1330 ila 1348 arasındaki parametreler üzerinden desteklenir	Üst segment parametre gruplaması ve özel üretici arayüzü üzerinden desteklenir

Teknik Analiz

Fanuc, yazılımsal strok limiti mimarisini diğer markalardan son derece gelişmiş öngörülü durdurma hesaplamaları ve dinamik alarm yönetimi ile ayırır. İlk olarak Fanuc, servoları kapatmak için sadece bir sınırın aşılmasını beklemez; eğer Parameter 1300#7 (BFA) etkinleştirilmişse, CNC kontrolör mevcut F ilerleme hızına matematiksel olarak önceden bakar ve takımı sınırın tam olarak F / 7500 mm gerisinde veya ilerisinde dinamik olarak durdurur; bu da ne kadar hızlı hareket ederse etsin takımın yasaklı bölgeye asla fiilen temas etmemesini garanti eder. İkinci olarak Fanuc, harici PLC sinyallerini doğrudan strok limitlerine atamasına izin verir (EXLM sinyali veya +EXL1/-EXL1 girişleri aracılığıyla). Bu, makinenin harici herhangi bir G-kodu müdahalesine gerek kalmadan, yalnızca makinenin fiziksel durumuna bağlı olarak (belirli bir paletin yüklü olması veya bir kapının açık olması gibi) farklı strok limiti profilleri arasında anında geçiş yapmasını sağlar. Son olarak Fanuc, otomatik bir alarm iptal özelliği (OF1) içerir; operatörü yazılımsal bir limite çarptıktan sonra RESET tuşuna basmaya ve aktif modal G-kodlarını silmeye zorlamak yerine, eksenin güvenli alana geri jog yapılması alarmı otomatik olarak söndürür ve normal çalışmayı sorunsuz bir şekilde geri yükler.

Program Örnekleri

G22 X500.0 Y500.0 Z0.0 I-500.0 J-500.0 K-500.0 ; (Depolanmış strok denetimini etkinleştirir ve sınır koordinatlarını tanımlar)
G22 ; (Makine parametrelerinde önceden tanımlanmış sınırları kullanarak depolanmış strok denetimini etkinleştirir)
G23 ; (Depolanmış strok denetimini devre dışı bırakarak yazılımsal sınırların ötesinde tam eksen hareketine izin verir)

kuru çalıştırma (dry run)

Özel G22 depolanmış strok limitlerini kullanan programları çalıştırmadan önce bir kuru çalıştırma gerçekleştirin. Çalışma alanını iş parçalarından temizleyin ve takım taretini veya fener milini makine referans noktasına geri çekin. Sınır tanımlayan bloğu tek blok (single-block) modunda yürütün. G22 aktif hale geldikten sonra, ekseni yapılandırılmış sınıra doğru yavaşça jog yapın. Takım herhangi bir fikstüre çarpmadan önce makine Alarm 520 (OVERTRAVEL) üretmeli ve hareketi durdurmalıdır. Aktif Parameter 1301#4 (OF1) ayarı altında alarmın otomatik olarak temizlenip temizlenmediğini doğrulamak için ekseni ters yönde jog yapın.

Hata Analizi

Alarm / Hata Kodu	Tetiklenme Koşulu	Operatör Belirtisi	Kök Neden ve Çözüm
Fanuc Alarm 520 (OVERTRAVEL (SOFT))	Mevcut makine koordinatları yazılımsal depolanmış strok limiti sınırına ulaşır veya bu sınırı aşar.	Otomatik çalışma anında durur ve tüm eksenler durur. Bir yazılımsal aşırı yol alma alarmı mesajı görüntülenir.	Takım sanal zarfın dışına çıktı. Ekseni izin verilen aralığa geri jog yapın ve RESET tuşuna basın. Eğer Parameter 1301#4 (OF1) değeri 1 ve Parameter 1300#7 (BFA) değeri 0 ise, alarm RESET gerektirmeden otomatik olarak temizlenir.
Fanuc Alarm OT00506 (OVERTRAVEL (HARD))	Eksen yazılımsal limiti geçer ve donanımsal limit anahtarlarına fiziksel olarak çarpar.	Acil durdurma (E-stop) devresi kesilir ve servo gücü anında kesilir.	Limit iptali (G23) veya yanlış yapılandırılmış yazılımsal sınırlar nedeniyle donanımsal bir aşma meydana geldi. Limit açma (OT release) geçersiz kılma düğmesini kullanarak ekseni manuel olarak limit anahtarından uzaklaştırın.
Fanuc Alarm PS0327	Ölçeklendirme veya ayna koordinatları depolanmış strok limitleriyle çeliştiğinde hazır çevrimler (çoklu tekrarlayan kaba tornalama çevrimleri gibi) komut edilir.	Program bir G-kodu parametresi veya biçimlendirme hatası ekranıyla anında durur.	Aktif koordinatlar ile strok limitleri arasında matematiksel bir çelişki mevcuttur. Program boyutlarını doğrulayın, koordinat ölçeklendirme faktörlerini kontrol edin ve limitlerin hedef koordinatlarla eşleştiğinden emin olun.

Uygulama Notu

Bir torna taretinin (turret) dönmekte olan aynaya (chuck) dalarak iş parçasını hurdaya (scrap) çevirmesi ve makinede yıkıcı aşırı yol alma (overtravel) hasarına yol açması, genellikle torna ayna ve punta bariyerlerinin standart yazılımsal sınırları nasıl devre dışı bıraktığının anlaşılamamasından kaynaklanır. Özellikle, torna tezgahlarında 8134#1 (BAR) parametresi üzerinden Ayna ve Punta Bariyerinin (Chuck and Tail Stock Barrier) etkinleştirilmesi, standart depolanmış strok sınırları 2 ve 3'ü tamamen devre dışı bırakır. Bunun yerine CNC kontrolör, ayna ayaklarının (chuck claws) ve puntanın fiziksel boyutlarını matematiksel olarak modellemek için 1330 ila 1348 arasındaki parametreleri kullanır. Güvenli parametre yazma erişimi için operatörlerin bu değişiklikleri fanuc-parameters-and-pwe üzerinden yönetmesi gerekir. Benzer şekilde, tezgah yasaklı bir bölge içindeyken kapatılırsa, 1301#3 (OTA) parametresinin hatalı bir şekilde 1 olarak ayarlanmış olması, yeniden başlatma sırasında alarm tetiklenmesini engeller. Bu durum, operatörün ekseni yanlış yönde manuel olarak hareket ettirmesi (jog) halinde koruma alarmı üretilmeden tezgahın sert şekilde çarpmasına ve yüksek maliyetli duruş sürelerine (downtime) yol açan ciddi bir kaza riski oluşturur.

İlişkili Komut Ağı

• G31: Ölçüm/prob çevrimleri sırasında sıklıkla kullanılır; sistem parametrelerine bağlı olarak depolanmış strok denetim sınırlarını geçici olarak yoksayar veya bunlarla etkileşime girer.
• G37: Parameter 1301#2 (NPC) değerine bağlı olarak, aktif takım ölçme çevrimleri sırasında depolanmış strok limitlerini otomatik olarak baypas eder.
• G28: Eksenin mutlak makine sıfır noktasına geri çekilmesi sırasında yazılımsal depolanmış strok limitlerini geçici olarak geçersiz kılar.
• G10: Operatörlerin depolanmış strok sınırı parametrelerini doğrudan G-kodu akışından programlı olarak yazmasına ve değiştirmesine olanak tanır.
• G65: g65-custom-macro-b kullanarak parça boyutlarına göre strok limiti parametrelerini dinamik olarak hesaplayan ve yazan özel makro rutinlerini çağırmak için kullanılır.

Sonuç

Fanuc kontrollerinde depolanmış strok sınırlarının uygulanması, mekanik çarpışmaları önlemek ve parça hurda (scrap) oranlarını düşürmek için son derece etkili ve sıfır maliyetli bir yöntemdir. Atölyedeki tüm CNC tezgahlarında Parameter 1320 ve Parameter 1321 değerlerinin periyodik olarak denetlenmesi, sanal koruma sınırlarının fiziksel kurulumlarla her zaman uyumlu kalmasını sağlar. Bu parametrelerin, açılış davranışını kontrol eden fanuc-parameter-3402-g-code-clear gibi ayarlar ile birlikte doğru şekilde yapılandırılması, koordinat sistemlerinin her zaman güvenle başlatılmasını sağlayarak hem kurulum hem de otomatik çalışma sırasında pahalı ekipman hasarlarını ve parça kayıplarını kalıcı olarak önler.

Sıkça Sorulan Sorular

Fanuc kontrolöründe Alarm 520 (OVERTRAVEL (SOFT)) hatası alındığında eksen nasıl hareket ettirilir ve alarm manuel sıfırlama yapmadan nasıl giderilir?

Yazılımsal bir sınıra çarpıldığında sistem eksen hareketlerini kilitler. Bu durumu çözmek için tezgahı manuel jog moduna alın, ilgili ekseni limit sınırının tersi yönünde yavaşça hareket ettirin. **Pratik Eylem:** Reset tuşuna basarak modal G kodlarını silip program akışını bozmak istemiyorsanız, Parameter 1301#4 (OF1) bitini 1 yapın; böylece eksen güvenli bölgeye girdiği an alarm otomatik olarak temizlenecektir.

Tezgah açılışında takımın yasaklı bölge içinde olmasına rağmen alarm tetiklenmemesi çarpışma riskini nasıl artırır ve nasıl önlenir?

Eğer Parameter 1301#3 (OTA) değeri 1 olarak bırakılırsa, tezgah açıldığında takım yasaklı bölgede olsa dahi alarm vermez ve operatörün yanlış yöne jog yapması halinde sert bindirme gerçekleşir. **Pratik Eylem:** Bu tehlikeli durumu engellemek ve parçayı hurdaya çıkarmamak için Parameter 1301#3 değerini 0 olarak ayarlayarak, makine açıldığı anda eksenin yasaklı bölgede olduğunu bildiren bir alarm tetiklenmesini zorunlu kılın.

CNC programı içinden torna ayna (chuck) ayakları veya fikstür sınırları için strok limitleri dinamik olarak nasıl güncellenir?

Farklı parça boyları veya fikstür değişimleri olan üretimlerde strok limitlerini el ile değiştirmek plansız duruş sürelerine yol açar. Bunun yerine G10 L50 parametre yazma komutuyla sınırları program içinden otomatik güncelleyebilirsiniz. **Pratik Eylem:** İşleme başlamadan önce programın başına `G10 L50; N1320 P1 R[Koordinat]; G11;` satırlarını ekleyerek Parameter 1320 limit değerlerini dinamik olarak güncelleyin ve ardından `G22` komutu ile yeni sınırları devreye alın.