G83 Derin Delik Kademeli Delme Çevrimi: CNC Programlama Kılavuzu

Giriş

G83 derin delik kademeli delme (peck drilling) döngüsünün modal bellekte aktif kalması veya eksen konum kontrolü (in-position check) parametrelerinin hatalı yapılandırılması, takım taşıyan taret (turret) veya iş mili kafasının (spindle head) doğrudan makine mengene çenelerine (vise jaw), tabla pabuçlarına (clamps) ya da dönen ayna çenelerine (spindle chuck jaws) çarpmasına yol açar. Bu tür bir sert çarpışma (hard collision), yalnızca iş milini (spindle) durdurmakla kalmaz; karbür kesici takımı tamamen parçalayarak işlenen döküm parçayı doğrudan hurdaya ayırır, çevrim süresini kaybettirir ve plansız duruş sürelerine (downtime) neden olur. Üretime başlamadan önce geri çekilme miktarlarını yöneten parametrelerin (Fanuc'ta Parameter No. 5115, Mitsubishi'de Parameter #8013 veya Siemens'te _VRT) ve in-position check toleranslarının (Parameter 5185 gibi) doğrulanması, bu çevrimde en sık karşılaşılan plansız duruş süresi kaynağını ortadan kaldırarak parça hurda oranını (scrap rate) düşürür ve atölyedeki üretim maliyetini doğrudan optimize eder.

Teknik Özet

Teknik Detay	Özellik
Komut Kodu	G83 (Fanuc, Mitsubishi, Siemens ISO Diyalekti), CYCLE83 (Siemens Yerel)
Modal Grup	Grup 09 (Fanuc, Mitsubishi), Grup 10 (Siemens G291), Modal olarak aktif (Siemens CYCLE83)
Desteklenen Markalar	Fanuc, Siemens, Mitsubishi
Kritik Parametreler	Kademeli Kesme Derinliği (Q veya Qq), Geri Çekilme Mesafesi (Parameter No. 5115 / #8013 / _VRT), Azalma Oranı (DAM)
Temel Kısıtlama	Sonraki koordinatlardan veya koordinat dönüşümlerinden önce bir G80 veya boş bir MCALL bloğu ile iptal edilmelidir.

Hızlı Okuma

• Talaşları Güvenli Şekilde Tahliye Edin: Talaş sıkışmasını, aşırı sürtünmeyi ve termal hasarı önlemek için matkabı belirli aralıklarla delikten tamamen çıkaran G83 derin delik kademeli delme döngüsünü seçin.
• İş Parçası Hizalama: Otomatik delme döngülerini başlatmadan önce ham parçaları mengene çenesine (vise jaw), tabla pabuçlarına (clamps) veya ayna çenelerine (chuck jaws) rijit bir şekilde sabitleyin.
• Yarıçap Telafisini İptal Edin: Siemens Alarm 61815 veya eksen hizalama hatalarını önlemek için döngü yürütülmeden önce takım yarıçap telafisini (G41 veya G42) G40 ile devreden çıkarın.
• Dwell Milisaniye Tamsayılarını Doğrulayın: Ondalık yuvarlama hatalarını ve takımın sürtünerek aşınmasını önlemek için Fanuc ve Mitsubishi sistemlerinde bekleme sürelerini (dwell) milisaniye cinsinden tamsayı olarak (örneğin 1.5 saniye için P1500) programlayın.
• Modal İptali Onaylayın: Sonraki koordinatlarda istenmeyen delme hareketlerini önlemek için modal döngüleri G80 (veya Siemens üzerinde MCALL iptal bloğu) ile iptal edin.
• Tek Satır Testi Gerçekleştirin: Yüksek hızlı otomatik ilerlemeleri başlatmadan önce, kontrol ekranındaki tüm emniyet mesafelerini doğrulamak için tek satır (single-block) modunda bir kuru çalıştırma (dry run) gerçekleştirin.

Temel Kavramlar

Derin delik kademeli delme (peck drilling) işleminin mekanik süreci — derin eksenel kesimlerin periyodik olarak daha küçük ilerleme adımlarına bölünmesi ve talaş birikimini temizlemek için takımın geri çekilmesi — takım aşınmasını, termal yorulmayı ve matkap kırılmasını önlemek amacıyla Fanuc, Siemens ve Mitsubishi kontrolörlerinde evrensel olarak uygulanır. Matkap ucunu yönlendirmek ve eksen kaymasını önlemek için genellikle ilk olarak bir G81 spot drilling cycle kullanılarak punta delme işlemi gerçekleştirilir.

G83, derin eksenel kesimleri kesintili olarak daha küçük ilerleme hareketlerine bölerek ve takımı delikten tamamen çıkarıp güvenli Point R seviyesine geri çekerek matkap kanallarında talaş sıkışmasını önler. Bu sayede kesme sıvısı ve soğutucu akışkan, sıcak ve aşındırıcı talaşları uzaklaştırır ve doğrudan takım ucunu yağlar. G83 döngüsü modal olarak aktiftir; yani bir G80 canned cycle cancel komutu programlanana kadar etkin kalmaya devam eder.

Kesme sürtünmesi ve termal yorulmadaki bu çarpıcı azalma, özellikle sert ve işlendikçe sertleşen alaşımları işlerken karbür ve indexable matkapların tool life ömrünü uzatır. Talaş kaldırma (chip removal) sırasında matkap hedeflenen derinliğe ilerler, programlanmışsa dwell beklemesi yapar ve ardından talaşları tahliye etmek için emniyet mesafesi kadar kaydırılmış referans düzlemine kadar delikten tamamen geri çekilir. Kısa talaş üreten malzemeler için programcılar, boştaki hareket sürelerini kaybetmeden talaş kırmak amacıyla takımın yalnızca parametreyle belirlenen küçük bir clearance mesafesi kadar geri çekildiği G73 high-speed peck drilling cycle döngüsünü tercih edebilirler.

Komut Yapısı

Derin delik kademeli delme döngüsünün sözdizimi (syntax), seçilen kontrol sistemine ve moda bağlı olarak değişir. Fanuc ve Mitsubishi sistemlerinde G83, Grup 09 içinde çalışan modal bir komuttur. Döngü bir kez etkinleştirildikten sonra makine, başlangıç koordinatında delme döngüsünü yürütecek ve bir iptal komutu programlanana kadar sonraki tüm koordinat bloklarında bu diziyi tekrarlayacaktır. Bu sözdizimi, koordinat sapmalarını ve işleme davranışını tanımlamak için belirli harflere dayanır.

Siemens Sinumerik kontrollerinde programcı, yerel (native) mod ile ISO Diyalekti modu arasında seçim yapabilir. Yerel mod, mod şeklinde bir MCALL komutuyla öncelenmesi gereken CYCLE83 adlı parametre tabanlı bir teknoloji döngüsünü (technology cycle) kullanır. ISO Diyalekti modunda kontrolör, Grup 10 modal kayıtlarını kullanarak standart bir G83 G-code yapısı derler. Bu yapıların her biri; eksenlerin, derinliklerin, emniyet mesafelerinin ve dwell sürelerinin dikkatli bir şekilde yapılandırılmasını gerektirir.

; Fanuc Standart Frezeleme Formatı:
G98 (or G99) G83 X_ Y_ Z_ R_ Q_ D_ F_ K_ ;
; Fanuc Standart Torna Formatı (Alın Delme):
G83 X(U)_ C(H)_ Z(W)_ R_ P_ Q_ ,D_ F_ K_ M_ ;
; Siemens Yerel Modu:
MCALL CYCLE83 (RTP, RFP, SDIS, DP, DPR, FDEP, FDPR, DAM, DTB, DTS, FRF, VARI, _AXN, MDEP, _VRT, _DTD, _DIS1) ;
; Siemens ISO Diyalekti Modu:
G83 X(U)_ C(H)_ Z(W)_ R_ Q_ P_ F_ K_ M_ ;
; Mitsubishi Torna Formatı:
G83 X/U_ C/H_ Z/W_ Rr Qq Pp Ff Kk Mm ;
; Mitsubishi İşleme Merkezi Özel Formatı:
G83 Xx1 Yy1 Zz1 Rr1 Qq1 Ff1 Pp1, li1, Jj1 Dd1 Ee1 ;

Adres / Parametre	Açıklama	Sistem / Birimler
X, Y (veya U, V, C, H)	Delik merkezinin koordinatları	Fanuc, Mitsubishi, Siemens ISO (mm veya inç)
Z (veya W)	Nihai derinlik koordinatları (mutlak veya artışlı)	Fanuc, Mitsubishi, Siemens ISO (mm veya inç)
R (veya Rr)	Point R emniyet düzlemi koordinatı veya artışlı mesafe	Fanuc, Mitsubishi, Siemens ISO (mm veya inç)
Q (veya Qq)	Kademeli kesme başına artışlı kesme derinliği (kesinlikle pozitif)	Fanuc, Mitsubishi, Siemens ISO (mm veya mikron)
P (veya Pp)	Deliğin tabanında dwell bekleme süresi	Fanuc, Mitsubishi, Siemens ISO (milisaniye, ondalık nokta yok)
F (veya Ff)	Kesme feedrate değeri	Fanuc, Mitsubishi, Siemens ISO (mm/min veya inch/min)
K (veya Kk, LI, L)	Döngü tekrarlarının sayısı	Fanuc, Mitsubishi, Siemens ISO (0 ile 9999 arası tamsayı)
D (veya ,D)	Boşaltma / geri çekilme clearance miktarı	Fanuc, Mitsubishi (pozitif reel sayı)
RTP, RFP, SDIS	Geri çekilme düzlemi, referans düzlemi, emniyet mesafesi	Siemens Yerel CYCLE83 (koordinatlar/reel değerler)
DP, DPR, DTB	Mutlak derinlik, göreceli derinlik, dwell süresi	Siemens Yerel CYCLE83 (koordinatlar/saniye/devir)
DAM, VARI, _AXN	Azalma (degression) değeri, işleme tipi, takım ekseni seçimi	Siemens Yerel CYCLE83 (parametreler/tamsayılar)

Marka Uygulamaları

Fanuc

Fanuc torna ve freze sistemlerinde G83 döngüsünün modal yürütülmesi Grup 09 kayıtlarını kullanır. Döngü, standart geri çekilme emniyet mesafesi (retraction clearance) için Parameter No. 5115 parametresini kullanır.

Bir işleme merkezindeki standart delme bloğu G90 G99 G83 X300.0 Y-250.0 Z-150.0 R-100.0 Q15.0 F120.0 K1 ; şeklinde yazılır ve bu komut 15 mm kademeli kesme derinliğiyle mutlak koordinatlarda delik deler.

Kategori	Detaylar
Kritik Parametreler	Parameter No. 5101 Bit 2 (RTR), standart talaş tahliyesi (1: chip removal) ile yüksek hızlı talaş kırma (0: chip breaking) arasında geçişi sağlar. Parameter No. 5115, standart kademeli delme için varsayılan clearance mesafesi d'yi tanımlar. Parameter No. 5114, yüksek hızlı kademeli delme için varsayılan clearance mesafesi d'yi tanımlar. Parameter No. 5185, kademeli delme geri çekilmesi sırasındaki in-position check genişliğini tanımlar.
İlişkili Alarmlar	Alarm PS0206 (AXIS SWITCHING IN RIGID MODE), aktif koordinat düzlemleri veya delme eksenleri iptal edilmeden değiştirildiğinde meydana gelir. Alarm PS0200 (ILLEGAL S CODE COMMAND), spindle hızı S değeri aktif dişli dönme sınırlarını aştığında tetiklenir. Alarm PS0368 (OFFSET REMAIN AT OFFSET COMMAND), takım ofseti aktifken parametre değişikliği yapılmaya çalışıldığında tetiklenir.
Versiyon Farkları	Series 15, tekrar sayılarını L adresiyle komuta eder ve Point R mutlak koordinatları RAB Parameter No. 5102 Bit 6 üzerinden değiştirilebilir. Series 16/30i, tekrarlar için K adresini kullanır ve varsayılan olarak artışlı Point R koordinatlarını temel alır.

Uyarı: Fanuc kontrollerinde P adresine ondalık nokta yazmayın (P1.5 gibi). Preprocessor ondalık sayıyı ayrıştıramaz ve dwell süresinin göz ardı edilmesine veya 1 milisaniyelik bir duraklama olarak yorumlanmasına yol açar; bu durum tool rubbing (takımın sürtünmesi) ve hızlı kesici kenar aşınması ile sonuçlanır.

Siemens

Sinumerik kontrollerinde, teknolojik döngü CYCLE83 komutu G290 modunda çalışır. G291 ISO diyalekti modunda G83, GUD7 değişkenlerini kullanan bir Grup 10 komutu olarak çalışır.

Yerel (native) bir komut yapısı MCALL CYCLE83 (155.0, 150.0, 1.0, 5.0, , 100.0, , 20.0, 1.0, 1.0, 1.0, 0, 3, 8.0, 0.8) ; şeklinde yazılır ve talaş kırma (chip breaking) işlemini yürütür.

Kategori	Detaylar
Kritik Parametreler	VARI, talaş kırma (0: chip breaking, _VRT kadar geri çekilir) ile talaş tahliyesi (1: chip removal, RFP + SDIS seviyesine geri çekilir) arasında seçim yapılmasını sağlar. DAM, azalan kademeli kesme derinlikleri için azalma (degression) oranını tanımlar. FRF, ilk kademe delme feedrate değerini ölçeklendirir.
İlişkili Alarmlar	Alarm 61101 (Reference plane defined incorrectly), RFP, RTP ve derinlik koordinatları birbiriyle tutarsız olduğunda tetiklenir. Alarm 61815 (G40 not active), G41/G42 aktif durumdayken tetiklenir. Alarm 61800 (External CNC system missing), MD 18800 parametresi devre dışıyken G291 çağrıldığında tetiklenir. Alarm 61102 (No spindle direction programmed), M03/M04 eksik olduğunda tetiklenir.
Versiyon Farkları	Sinumerik 802D sl, ters zamanlı feedrate (G93) desteğine sahip değildir ve MD 20154 G-code sıfırlama (reset) değişkenleri barındırır. Sinumerik 840D sl ise tam G grubu ekran gösterimlerini ve G93 komutunu destekler.

Uyarı: CYCLE82 veya CYCLE83 çağrılmadan önce takım yarıçap telafisi G40 kullanılarak devre dışı bırakılmalıdır. G41 veya G42'nin aktif bırakılması Alarm 61815 hatasını tetikleyecek ve program yürütmesini durduracaktır.

Mitsubishi

Mitsubishi CNC sistemlerinde G83, tornalar için Face Deep Hole Drilling Cycle 1 (Alın Derin Delik Delme Döngüsü 1) veya frezeler için standart Peck Drilling olarak eşleştirilir. Kontrol sistemi, boşaltma clearance mesafesi için Parameter #8013 değerini okur.

Örneğin G83 X25.0 Z-14.5 R-3.0 Q5000 F200.0 M12 ; komutu, C ekseni kilidi M12 etkinken 5 mm kademeli delme derinliğiyle Z-14.5 seviyesine delik deler.

Kategori	Detaylar
Kritik Parametreler	Parameter #8013, geri çekilme clearance miktarını belirtir. Parameter #19417 (Hole dec check 2), yavaşlama kontrollerini (0: kontrol yok, 1: kesme noktası ve tabanda kontrol, 2: sv024 ile tam kontrol) yapılandırır. Parameter #1184 (clmp_D), C ekseni spindle unclamping (çözme) dwell süresini belirler.
İlişkili Alarmlar	Program Error P411 (Axis name switching G111 active), döngü aktifken G111 çalıştırılırsa tetiklenir. Program Error P652 (Sub Part System Control under high-accuracy mode), döngü aktifken G122/G144 komutu verilirse tetiklenir. Program Error P33 (Simultaneous X and Z axis in G83.2), aynı G83.2 bloğunda hem X hem de Z ekseni komuta edilirse tetiklenir.
Versiyon Farkları	A9 veya daha üzeri yazılım versiyonuna sahip M800V/M80V serisi, gelişmiş kesme azaltma özelliğini (sonraki azalmalar için Jj2, taban sınırı için Kk2) destekler. Torna sistemleri G83'ü Z ekseni delmeye eşleştirirken, Freze sistemleri bunu modal Grup 09'a eşleştirir.

Uyarı: Özel Format (Special Format) altındaki Pp1 adresinde ondalık nokta kullanılması, kontrolörün ondalık haneyi kırpmasına yol açarak 1.5 saniyelik bir dwell süresini mikroskobik 1 milisaniyelik bir duraksamaya düşürür.

Marka Karşılaştırmaları

Konu	Fanuc	Siemens	Mitsubishi
Çift Modlu Program Formatı Geçiş Derleyicisi	Canned cycle döngüleri için çift modlu geçiş derleyicisi yoktur.	G290/G291 üzerinden çalışan iki dilli derleyici, yerel CYCLE83 ile G83 canned cycle modları arasında geçiş yapar.	G188/G189 üzerinden çalışan iki dilli derleyici, G83 canned cycle tablolarını dinamik olarak yeniden tahsis eder.
Koordinat ve Tekrar Bağımsızlığı	Satır içi (inline) koordinat konumlandırma ve tekrar sayıları (K veya L).	MCALL modal çağrısı ile ayrı konum alt programları veya makrolarını kullanarak koordinatları döngüden ayırır.	Satır içi koordinat konumlandırma ve tekrar sayıları (K veya LI). Özel format satır içi eksen kontrol parametrelerine izin verir.
Parametre Düzeyinde Geri Çekilme ve Dwell Formatları	Tamsayı dwell değerleri (ms cinsinden P). Geri çekilme tipi Parameter RTR üzerinden küresel olarak ayarlanır. Clearance mesafesi Parameter 5114/5115 ile yönetilir.	Spindle devri cinsinden dwell (DTB < 0) or ondalıklı saniye. Ondalık sayılarla ilk feedrate değerini (FRF) ve azalmayı (DAM) ölçeklendirir.	Tamsayı dwell değerleri (milisaniye cinsinden Pp1, ondalıklar kırpılır). Geri çekilme clearance mesafesi Parameter #8013 ile ayarlanır. Unclamping dwell süresi Parameter #1184 ile ayarlanır.
Yavaşlama ve Emniyet Kontrolleri	Parametreler aracılığıyla küresel olarak yönetilir. Geri çekilme in-position check genişliği Parameter No. 5185 ile kontrol edilir.	Geri çekilme _VRT ve emniyet mesafesi SDIS. In-position check kontrolleri preprocessor değişkenleri tarafından yönetilir.	Parameter #19417 (Hole dec check 2), yavaşlama kontrollerini yapılandırır (0: yok, 1: kesme noktası ve tabanda, 2: sv024 ile tam kontrol).

Teknik Analiz

Canned cycle işlemlerinin karşılaştırmalı analizi; Fanuc, Siemens ve Mitsubishi derleyici (compiler) mimarileri arasında üç temel farkı ortaya koymaktadır.

Birincisi, G83 döngüsünün devreden çıkarılması (deactivation) için derleyici çevrim modeli farklılık gösterir. Fanuc, aktif canned cycle döngülerinin standart Grup 01 hareket komutları kullanılarak anında iptal edilmesine izin verir. Sonraki bir blokta G00 veya G01 gibi bir Grup 01 komutunun belirtilmesi G83'ü otomatik olarak iptal eder ve açıkça yazılan bir G80 ile aynı şekilde davranır. Buna karşılık, Siemens yerel (native) modundaki CYCLE83, MCALL ile çağrılır ve bağımsız, boş bir MCALL bloğu yürütülene kadar G00 veya G01 geçişlerini tamamen yok sayarak sonraki bloklar boyunca aktif kalır. Mitsubishi de aktif döngü belleğini temizlemek için G80 veya G188 geçişlerine ihtiyaç duyar.

İkincisi, koordinat konumlarının döngü bloklarından ayrılması (decoupling) farklılık gösterir. Siemens yerel modu, delme teknolojisi döngüsünü delik merkezlerinin koordinatlarından tamamen izole eder. MCALL CYCLE83 bloğu yalnızca delme davranışını tanımlayarak koordinatların veya delik şablonu makrolarının (HOLES2 gibi) ayrı satırlarda listelenmesine olanak tanır. Fanuc ve Mitsubishi ise koordinatları, tekrar sayılarını ve döngü parametrelerini aynı blok üzerinde satır içi (inline) olarak yazar. Mitsubishi'nin Özel Formatı, programcıların eksen in-position check genişliklerini doğrudan döngü bloğunun içine yazmalarına bile izin verir.

Üçüncüsü, parametre ve dwell formatları birbirinden ayrışır. Fanuc ve Mitsubishi, ondalık sayıların yasaklandığı veya kırpıldığı milisaniye cinsinden tamsayı dwell değerleri (adres P veya Pp1) kullanır. Mitsubishi'nin Özel Formatı ondalıkları kırpar, yani P1.5 değeri 1ms olarak derlenir. Siemens, delik tabanı dwell süresini (DTB) doğrudan reel ondalıklı saniye veya spindle devri olarak tanımlar; ayrıca feedrate faktörü (FRF) ve azalma (DAM) gibi ölçeklendirme parametrelerini reel ondalık yüzdeler olarak destekler. Fanuc ve Mitsubishi geri çekilme emniyet mesafelerini parametreler üzerinden yönetirken (Fanuc için Parameter No. 5115, Mitsubishi için #8013), Siemens emniyet mesafesi SDIS ve geri çekilme _VRT değerlerini doğrudan program içinde belirtir.

Program Örnekleri

Fanuc Çevrim Örneği

G90 G99 G83 X300.0 Y-250.0 Z-150.0 R-100.0 Q15.0 F120.0 K1 ;

Kuru Çalıştırma

Makine, XY düzleminde X300.0, Y-250.0 koordinatlarına hızlı traverse konumlandırma (G00) gerçekleştirir. Z ekseni, -100.0 seviyesindeki Point R emniyet düzlemine hızlı traverse yapar. Matkap, F120.0 ilerleme hızında Z-115.0 (R-100.0 eksi Q15.0 olarak hesaplanır) seviyesindeki ilk kademe derinliğine ilerler. Z ekseni, talaşları temizlemek ve soğutucunun girmesini sağlamak için Point R seviyesi olan -100.0 konumuna hızlı traverse ile geri çekilir. Z ekseni, -114.5 seviyesine hızlı traverse ile iner (bu seviye, önceki derinlik olan -115.0'ın 0.5 mm üzerinde olup Parameter No. 5115 tarafından tanımlanan clearance mesafesi d'dir). Z ekseni, Z-130.0 derinliğine ulaşmak üzere sonraki 15 mm'lik kademe için F120.0 hızında ilerler. Z ekseni Point R (-100.0) seviyesine hızlı traverse ile geri döner. Z ekseni -129.5 (clearance d) seviyesine hızlı traverse ile iner. Z ekseni F120.0 ilerleme hızında nihai mutlak Z-150.0 derinliğine ilerler. Döngü tamamlanır ve G99 aktif olduğu için Z ekseni Point R (-100.0) seviyesine hızlı traverse ile geri çekilir.

Siemens Teknolojik Çevrim Örneği

G290 ;
MCALL CYCLE83 (155.0, 150.0, 1.0, 5.0, , 100.0, , 20.0, 1.0, 1.0, 1.0, 0, 3, 8.0, 0.8) ;
X100.0 Y100.0 ;
MCALL ;

Kuru Çalıştırma

Program yerel Siemens moduna (G290) girer. CYCLE83 için şu parametrelerle modal çağrı MCALL etkinleştirilir: referans düzlemi RFP=150.0, geri çekilme düzlemi RTP=155.0, emniyet mesafesi SDIS=1.0, nihai derinlik DP=5.0, ilk kademe derinliği FDEP=100.0, azalma DAM=20.0, dwell DTB=1.0s, feedrate faktörü FRF=1.0, işleme tipi VARI=0 (chip breaking), takım ekseni _AXN=3 (Z ekseni), geri çekilme _VRT=8.0mm ve yol emniyet clearance mesafesi _DIS1=0.8mm. X100.0 Y100.0 koordinatına hareket edildiğinde, Z ekseni emniyet mesafesi kadar kaydırılmış referans düzlemine (RFP+SDIS = 151.0) hızlı traverse yapar. Z ekseni programlanan feedrate hızında 100.0 seviyesindeki ilk kademe derinliğine ilerler. Z ekseni, uzun ve birleşik talaşları kırmak amacıyla talaş kırma mesafesi _VRT (8.0 mm) kadar geri çekilerek Z108.0 koordinatına hareket eder. Z ekseni, 100.8 seviyesine (100.0 + _DIS1 0.8 mm) hızlı traverse ile iner. Z ekseni sonraki kademe için ilerler. Kademe derinliği DAM=20.0 kadar azaltılır, böylece ilerleme miktarı 80.0 olur ve mutlak 20.0 koordinatına ulaşılır. Z ekseni _VRT (8.0 mm) kadar geri çekilerek Z28.0 seviyesine gelir. Z ekseni 20.8 seviyesine hızlı traverse ile iner. Z ekseni 5.0 seviyesindeki nihai derinlik koordinatına ilerler. Spindle delik tabanında 1.0 saniye boyunca dwell yapar. Z ekseni geri çekilme düzlemi RTP (155.0) seviyesine hızlı traverse yapar. Boş MCALL bloğu modal döngüyü iptal eder.

Mitsubishi Torna Çevrim Örneği

G83 X25.0 Z-14.5 R-3.0 Q5000 F200.0 M12 ;

Kuru Çalıştırma

Takım tezgahı, XC düzleminde X25.0 koordinatına hızlı konumlandırma (G00) gerçekleştirir. Spindle ünitesini konumunda kilitleyen C ekseni spindle clamping komutu M12 yürütülür. Z ekseni, Point R seviyesine (alnın 3.0 mm üzeri: Z-3.0) hızlı traverse yapar. Z ekseni, F200.0 hızında Z-8.0 seviyesindeki ilk kademe derinliğine ilerler (Point R eksi Q5.0 olarak hesaplanır). Z ekseni standart talaş tahliyesi (chip removal) için Point R seviyesine (Z-3.0) hızlı traverse ile geri çekilir. Z ekseni Z-7.5 seviyesine (Parameter #8013 tarafından 0.5 mm olarak tanımlanan emniyet clearance mesafesi m) hızlı traverse ile tekrar iner. Z ekseni F200.0 ilerleme hızında nihai mutlak Z-14.5 derinliğine ilerler. Kontrolör tarafından unclamp (çözme) komutu M13 otomatik olarak çıktı verilir ve spindle, Parameter #1184 (clmp_D) parametresinde yapılandırılan süre boyunca dwell yapar. Z ekseni başlangıçtaki emniyet düzlemine hızlı traverse ile geri çekilir.

Hata Analizi

Marka	Alarm Kodu	Tetiklenme Koşulu	Operatör Belirtisi	Kök Neden / Çözüm
Fanuc	Alarm PS0206	Aktif canned cycle iptal edilmeden eksen veya düzlem değiştirilmeye çalışılması (örneğin Z ekseninden X ekseni döngüsüne geçiş).	Eksen hareketi durur, program yürütülmesi kesilir ve ekranda Alarm PS0206 görüntülenir.	Sistem durumunda G83 modal döngüsü hâlâ etkindir. Yeni eksen veya düzlem komutunu vermeden önce mutlaka bir G80 canned cycle cancel bloğu yürütün.
Fanuc	Alarm PS0200	Programlanan spindle hızı (S), dişli konfigürasyonunun maksimum dönme sınırlarını aşmıştır.	Program durur, spindle dönmez ve ekranda Alarm PS0200 görüntülenir.	Spindle hız sınırı aşılmıştır. Aktif dişli kademesindeki hız sınırlarını kontrol edin ve S değerini düşürün.
Fanuc	Alarm PS0368	Ofset değerleri kayıtlarda aktifken ofset parametresi değiştirilmeye çalışılması.	Döngü yürütülmesi durur, takım hareketi kesilir ve ekranda Alarm PS0368 görüntülenir.	Aktif ofsetler temizlenmelidir. Parametre değişikliklerine girişmeden önce ilk olarak takım ofset iptali komutu verin.
Siemens	Alarm 61101	Referans düzlemi RFP, geri çekilme düzlemi RTP ve derinlik koordinatları birbiriyle tutarsızdır.	Kontrol sistemi blok ön okumasını durdurur, döngü başlatılamaz ve ekranda Alarm 61101 görüntülenir.	Koordinatlar mantıksal olarak hatalıdır (örneğin RTP derinliğin altındadır). CYCLE83 parametre listesindeki düzlem koordinatlarını, RTP hem RFP hem de DP değerlerinin üzerinde olacak şekilde düzeltin.
Siemens	Alarm 61815	Kesici yarıçap telafisi G41 veya G42 aktifken harici G291 ISO Diyalekti modu döngüsünün çağrılması.	Preprocessor yürütmeyi durdurur, eksen hareketi kesilir ve ekranda Alarm 61815 görüntülenir.	Delme modlarında kesici telafisi geçersizdir. G83 çağrısından önce G40 ile kesici yarıçap telafisini devreden çıkarın.
Siemens	Alarm 61800	G291 ISO diyalekti modu komuta edilmiş ancak kontrolörde harici dil derleme özelliği devre dışı bırakılmıştır.	Derleyici değiştirme başarısız olur, blok derlemesi durur ve ekranda Alarm 61800 görüntülenir.	Seçenek biti veya derleme kaydı devre dışıdır. MD 18800 $MN_MM_EXTERN_LANGUAGE makine veri parametresini etkinleştirin.
Siemens	Alarm 61102	Döngü çağrısı sırasında aktif kayıtlarda spindle dönüş yönü M03 veya M04 eksiktir.	Döngü başlangıcında program yürütülmesi durur, spindle dönmez ve ekranda Alarm 61102 görüntülenir.	Spindle dönüşü başlatılmalıdır. Döngü bloğundan önce spindle yönünü (M03/M04) ve hızını (S) programlayın.
Mitsubishi	Program Error P411	Döngü aktifken Eksen Adı Değiştirme komutu (G111) çalıştırılmıştır.	Program durur, eksen hareketi kesilir ve ekranda Program Error P411 görüntülenir.	Modal döngüler aktifken eksen dönüşümü komuta edilemez. G111 komutunu vermeden önce döngüyü G80 ile iptal edin.
Mitsubishi	Program Error P33	Aynı G83.2 bloğunda hem delik delme ekseni X (veya U) hem de Z (veya W) komuta edilmiştir.	Eksen hareketi durur, program durur ve ekranda Program Error P33 görüntülenir.	G83.2 için iki eksenli delme komutu geçersizdir. Eksen hedef koordinatlarını ayrı ayrı komuta edin.
Mitsubishi	Program Error P923	G83 aktifken koordinat döndürme veya 3B koordinat dönüştürme (G68.1) çağrılmıştır.	Derleyici programı durdurur, eksen hareketleri kesilir ve ekranda Program Error P923 görüntülenir.	Canned cycle aktifken koordinat dönüşümleri başlatılamaz. G68.1 çağrısından önce G83 döngüsünü G80 ile iptal edin.
Mitsubishi	Operation Error M01 0107	Hesaplanan kesme feedrate değeri ve spindle hızı maksimum dişli limitlerini aşmıştır.	İlerleme durur, spindle durur ve ekranda Operation Error M01 0107 görüntülenir.	Fiziksel dişli hız sınırları aşılmıştır. Hızı veya feedrate değerini fiziksel dişli sınırlarına uygun olacak şekilde ayarlayın.

Uygulama Notu

G83 modal delme çevrimi etkin durumdayken preprocessor kayıtlarının manuel reset veya acil durdurma sonrasında temizlenmemesi, taretin veya iş mili kafasının beklenmedik bir eksen sapmasıyla doğrudan makine mengene çenesine (vise jaw), tabla pabuçlarına (clamps) veya döner ayna çenelerine (spindle chuck jaws) çarpmasına yol açarak takım kırılması ve iş parçasının hurdaya (scrap) ayrılması gibi ciddi maddi hasarlara neden olur. Fanuc sistemlerinde retraction için konum kontrolü etkin alan genişliğini belirleyen Parameter No. 5185 parametresinin, Point R emniyet düzlemi ile iş parçası yüzeyi arasındaki mesafeye göre çok geniş ayarlanması durumunda, matkap delikten tam olarak çıkmadan bir sonraki koordinata hızlı ilerleme (G00) komut edilir. Bu durum, kesici takımın yanal bir kuvvetle iş parçasına veya bağlama ekipmanlarına çarpmasına neden olarak eksen bilyalı millerini (ball screws) eğer ve tahrik motorlarını yüksek akım aşırı yük alarmlarıyla durdurur. Benzer şekilde, Mitsubishi kontrollerinde Parameter #19417 (Hole dec check 2) değerinin '0' (kontrol yok) olarak bırakılması, eksenin delik tabanındaki yavaşlama kontrolünü devre dışı bırakarak eksen gecikmesinden (axis lag) kaynaklanan sapmalar yaratır ve takımın geri çekilme esnasında delik tabanını çizerek parçanın bozulmasına yol açar. Siemens sistemlerinde ise program ortasında sıfır ofseti (örneğin G54) değiştirildiğinde referans düzlemi RFP ve geri çekilme düzlemi RTP koordinatlarının yeniden tanımlanmaması, uncompensated (telafi edilmemiş) koordinat kaymalarına bağlı olarak eksen ball screws hasarlarına ve Alarm 61101 (Reference plane defined incorrectly) hatasına neden olur. Atölyedeki plansız duruş sürelerini (downtime) ve parça hurda oranını minimumda tutmak için, operatörler otomatik çalışmaya geçmeden önce mutlaka G80 veya boş bir MCALL komutuyla tüm modal kayıtları temizlemeli ve yeni programları HMI koordinat ekranından takip ederek tek satır (single-block) modunda test etmelidir.

İlişkili Komut Ağı

• G80: Tüm aktif canned cycle döngülerini iptal ederek kontrolörü normal hareket enterpolasyon (motion interpolation) moduna sıfırlar.
• G73: Takımın Point R emniyet düzlemine kadar tamamen geri çekilmesi yerine, talaş kırma (chip breaking) amacıyla yalnızca küçük bir clearance mesafesi d kadar geri çekildiği yüksek hızlı kademeli delme işlemini yürütür.
• G81: Kademeli ilerleme olmaksızın standart spot delme (punta delme) veya düz delme işlemlerini gerçekleştirir.
• CYCLE830: Siemens kontrollerinde pilot delik kontrolü, yumuşak ilk kesim (soft first cut) ve azaltılmış feedrate ile boydan boya delme dahil olmak üzere gelişmiş derin delik delme özellikleri sağlar.
• G83.2: Mitsubishi torna sistemlerinde ilk ve sonraki kademeli artışların ayrı ayrı tanımlanmasına izin veren Derin Delik Delme Döngüsü 2 (Deep Hole Drilling Cycle 2) komutunu yürütür.

Sonuç

G83 derin delik kademeli delme döngüsünde parça hurda oranını (scrap rate) sıfıra indirmek ve eksen mekaniklerine yönelik çarpışma risklerini engellemek için, döngü sonlandığında preprocessor hafızasını G80 veya boş bir MCALL bloğu ile temizlemek en kritik operasyonel gerekliliktir. Seri üretime geçilmeden önce Fanuc ve Mitsubishi kontrollerinde dwell bekleme süresinin milisaniye cinsinden tamsayı (P) olarak kodlanması ve Siemens yerel modunda DTB saniye değerinin doğru tanımlanması, kesici ucun delik tabanında sürtünerek aşınmasını (tool glazing) önler. Atölye yöneticileri ve CNC programcıları, ayna çeneleri (chuck jaws), mengene (vise jaw) veya sabitleme pabuçları (clamps) gibi iş bağlama aparatlarının konumlarını simülasyon ortamında ve tek satır (single-block) kuru çalıştırma modunda mutlaka doğrulamalıdır. Bu basit parametrik ve fiziksel kontrollerin standart bir kurulum prosedürü haline getirilmesi, plansız duruş sürelerini (downtime) azaltarak üretkenliği en üst düzeye çıkarır.

Sıkça Sorulan Sorular

Fanuc CNC tornada G83 derin delik delme sırasında matkabın ayna çenelerine (chuck jaws) çarpmasını önlemek için hangi emniyet sınırları tanımlanmalıdır?

Torna üzerinde alın delme yaparken taretin kontrol dışı kaymalarını engellemek için HMI ekranından ayna (chuck barrier) ve punta (tailstock barrier) güvenlik zarflarını aktif hale getirmelisiniz. Bu fiziksel bariyer limitlerinin tanımlanması, programda hatalı bir koordinat yazılsa dahi tareti otomatik olarak feed hold konumuna geçirerek çarpışmayı durdurur. İşleme başlamadan önce kontrolörün "Bariyer Ayarları" sayfasına girerek takımların ayna çenelerine yaklaşabileceği maksimum Z limitlerini kontrol edin ve sınır değerleri güncelleyin.

Siemens CYCLE83 döngüsünde Alarm 61101 (Reference plane defined incorrectly) hatası alındığında ne yapılmalıdır?

Bu hata, geri çekilme düzlemi (RTP), referans düzlemi (RFP) ve nihai delik derinliği (DP/DPR) koordinatlarının mantıksal olarak birbiriyle çelişmesinden kaynaklanır; örneğin RTP seviyesinin RFP seviyesinin altında tanımlanması bu alarmla programı durdurur ve duruş süresini artırır. Bu çelişkiyi gidermek için döngü satırındaki ilk üç parametreyi kontrol ederek RTP'nin (örneğin Z+5.0) RFP'den (örneğin Z0) ve delik derinliğinden (örneğin Z-50.0) daha yukarıda pozitif bir değerde olduğunu doğrulayın ve koordinatları yeniden düzenleyin.

Mitsubishi M80 kontrol ünitesinde delik tabanında talaş sıkışmasını azaltmak ve takım ömrünü uzatmak için kademeli kesme azaltma (degression) ayarı nasıl yapılır?

Mitsubishi M800V/M80V serisinde yazılım versiyonu A9 ve üzeri olan sistemlerde, Özel Format parametresi aktifken (,Jj2 ve ,Kk2) adresleri kullanılarak kademeli azaltma yapılabilir. Jj2 ile her adımdaki kesme miktarının ne kadar azalacağını (örneğin J2.0 mm), Kk2 ile ise düşülebilecek minimum peck limitini (örneğin K3.0 mm) tanımlayarak takım üzerindeki eksenel yükü hafifletebilir ve talaş tahliyesini optimize edebilirsiniz. Bu özelliği devreye almak için döngü satırına azalan kademe değerlerini girin ve tezgahta Parameter #1265 (ext01/bit2) parametresinin '1' (aktif) olduğunu parametre sayfasından doğrulayın.