Mitsubishi CNC Sürücü Sistem Yapısı ve Eksen Devre Dışı Bırakma

Giriş

Çoklu yol (multi-path) torna sisteminde otomatik işleme çevrimini başlatan bir operatör, fiziksel olarak sökülmüş veya mantıksal olarak devre dışı bırakılmış bir eksene hareket komutu verildiğinde ciddi bir çarpışma riskiyle karşı karşıya kalır. Bir CNC programı, kontrol yetkisi elinden alınmış bir sürücü üzerinde taret indeksleme, fener mili startı veya doğrusal kızak hareketi talep ettiğinde, Mitsubishi kontrolörü tüm operasyonları anında durdurur. Operatörün ekranında hedef sürücünün çevrimdışı olduğunu bildiren bir 0005 Internal interlock alarm kodu yanıp söner. Bu ani acil duruş, aktif takım yolunu anında keserek kesici takımın kırılmasına, iş parçasının hurdaya ayrılmasına veya taretin aynaya ve sıkma çenelerine (clamp jaws) bindirmesine yol açar. Üretim hatlarında yüksek parça maliyetlerine neden olan ve hurda oranını (scrap rate) artıran bu plansız duruşları engellemek, işletmeler için doğrudan maliyet tasarrufu (cost-saving) sağlar.

Teknik Özet

Teknik Özellik	Detaylar
Komut Kodu	G140, G141, G142
Modal Grup / Modalite	Torna sistemi (L sistemi) program destek işlevleri
Kapsanan Markalar	Mitsubishi
Kritik Parametreler	#8201 AX. RELEASE, #1433 G140TimeOut, #1434 G140Type2, #1070 axoff, #1753 cfgPR03/bit3
Ana Kısıt	Serbest eksen değişimi komutları (G140, G141, G142) kesinlikle Torna sistemleri (L sistemi) için geçerlidir ve İşleme Merkezi sistemlerinde (M sistemi) kullanılamaz.

Hızlı Okuma

• Dinamik Değişimleri Yönetin: Mevcut parça sistemine belirli sürücüleri atamak için serbest eksen değişimi komutunu (örneğin G140 X=X2 Z=Z2 C=C2;) kullanın.
• Kontrolsüz Eksenleri Anlayın: G140 bloğunda açıkça belirtilmeyen herhangi bir eksenin, o parça sistemi için otomatik olarak kontrolsüz eksen (uncontrol axis) durumuna düşeceğini bilin.
• Eksen Yerleşimini Geri Yükleyin: Eksenleri değişim öncesi konfigürasyonuna döndürmek için G141 komutunu, temel referans yerleşimine dönmeye zorlamak için ise G142 komutunu çalıştırın.
• Fiziksel Sökme Ayarlarını Yapın: Bir ekseni (döner tabla veya fener mili ataşmanı gibi) NC sisteminden mantıksal ve fiziksel olarak ayırmak için #8201 AX. RELEASE parametresini 1 yapın.
• Zaman Aşımı Sınırlarını Ayarlayın: Bir eksenin değiştirilebilir hale gelmesi için sistemin ne kadar bekleyeceğini belirlemek amacıyla #1433 G140TimeOut parametresini (0 ila 254 saniye) programlayın; süre aşılırsa M01 1101 alarmı tetiklenir.
• Komut Sıkılığını Tanımlayın: Eksen komutlarını kesinlikle G140 bloğunda bildirilenlerle sınırlandırmak ve yetkisiz sürücü hareketlerini önlemek için #1434 G140Type2 parametresini 0 olarak yapılandırın.

Temel Kavramlar

Mitsubishi CNC sistemlerinde, sürücü sistemi yapısı ve eksen devre dışı bırakma (eksenin sökülmesi), bir işleme merkezinin döner tablasını veya ağır ataşmanlarını sık sık değiştiren karmaşık makineler için hayati esneklik sağlar. Programcılar ve operatörler her eksenin aktif durumunu dikkatle izlemelidir; çünkü bir ekseni dinamik olarak (G140 ile) veya fiziksel olarak (parametre #8201 ile) kaldırmak, o yoldaki kontrol yetkisini tamamen ortadan kaldırır. Yaygın bir arıza nedeni, programcının şu anda ayrılmış veya bir alt parça sistemine aktarılmış bir eksende taret indeksleme veya takım hareketi komut etmesidir. Bağlantısı kesilmiş bir döner eksen veya geçici olarak devre dışı bırakılmış bir fener mili yanlışlıkla aynaya veya sıkma çenesine (clamp) geçmeye zorlanırsa, kontrolör mekanik hasarları önlemek için işlemi hemen durdurur ve bir 0005 Internal interlock alarm kodu verir. Operatörler ayrıca, bir eksenin başka bir parça sisteminin kontrolünden kurtulması için sistemin ne kadar bekleyeceğini güvenli şekilde belirleyen #1433 G140TimeOut gibi zaman aşımı ayarlarına karşı son derece dikkatli olmalıdır.

Yüksek işleme hassasiyeti sağlamak için operatörler, look-ahead blok sayısı kullanarak ileri besleme profillerini koordine edebilirler. Dinamik değişiklikler gerektiğinde, sürücü yüklerini dengelemek kritik öneme sahiptir. titreşim sönümleme parametrelerini ayarlamak, bir veya daha fazla eksen söküldüğünde geri kalan aktif eksenlerdeki rezonansı ortadan kaldırmaya yardımcı olur. Benzer şekilde, değişim sırasında aktif fener millerinin durumunun kontrol edilmesi, sürücü kontrolsüz (uncontrol) durumdayken fener mili yönlendirme (spindle orientation) gibi işlevlerin komut edilmesini engeller.

Komut Yapısı

Mitsubishi torna sistemlerinde serbest eksen değişimi komut yapısı G140, G141 ve G142 komutlarına dayanır. G140, fiziksel eksenlerin dinamik değişimini tanımlayarak koordinat komutlarını belirli sürücülere yönlendirir. G141 komutu, değiştirilen eksenleri değişimden önceki konfigürasyona döndürür. G142 komutu ise tüm eksenleri zorla temel referans düzenine geri getiren bir referans yerleşimi dönüşü sağlar. Programcılar, eksen koordinasyon çakışmalarını önlemek için bu komutların bağımsız bloklar olarak yazılmasını sağlamalıdır.

G140 komut edildiğinde, hedef eksenler adres eşlemeleriyle birlikte belirtilmelidir. Örneğin, G140 X=X2 Z=Z2; programlaması X2 ve Z2 eksenlerini aktif parça sistemine atarken X1 and Z1 eksenlerini kontrolden çıkarır. Blokta açıkça bildirilmeyen herhangi bir eksen kontrolsüz eksen haline gelir. Parametre #1434 ayarlarına bağlı olarak, kontrolsüz bir eksene komut verilmesi ya engellenir ya da izin verilir; bu nedenle çevrimleri çalıştırmadan önce sözdizimi sıkılığını anlamak kritik önem taşır.

Sözdizimi

G140 X=X2 Z=Z2 C=C2 ; Serbest eksen değişimi: X2, Z2 ve C2'yi aktif hale getirir, listelenmeyen eksenleri kaldırır
; Yeni atanan eksenlerde işlemleri yürütün
G141 ; Serbest eksen değişimi dönüşü: Eksenleri değişim öncesi duruma döndürür
G142 ; Referans eksen yerleşimi dönüşü: Eksenleri zorla temel referans düzenine döndürür

kuru çalıştırma (dry run): Sözdizimi bloklarının kuru çalıştırma doğrulaması, eksen hareketi başlatılmadan önce eksen sökme sembolleri için koordinat gösterge penceresini gözlemlerken G140 komutunun tek blok (single-block) modunda çalıştırılmasını gerektirir.

Parametreler

Parametre	Açıklama	Değer Aralığı ve İşlevi
#8201 AX. RELEASE	Eksen serbest bırakma/sökme parametresi. Bir ekseni mantıksal ve fiziksel olarak ayırır.	0: Devre Dışı/Bağlı (varsayılan), 1: Etkin/Sökülmüş.
#1433 G140TimeOut	G140 zaman aşımı süresi. Değiştirilemeyen eksenler için M01 1101 alarmını tetiklemeden önceki bekleme süresidir.	0 ila 254 (saniye), 255 (zaman aşımı kontrolü yapmadan süresiz bekleme).
#1434 G140Type2	G140 komut tipi 2. Eksen değişimi sırasında belirtilmemiş eksenlere komut verilmesi konusundaki sıkılığı tanımlar.	0: Yalnızca belirtilen eksenleri komut et, 1: Hem belirtilen hem de belirtilmeyen eksenleri komut et.
#1070 axoff	Eksen devre dışı bırakma. Eksenleri sürücü konfigürasyonunda manuel olarak devre dışı bırakır.	0: Eksen aktif, 1: Eksen devre dışı.
#1753 cfgPR03/bit3	Güç KAPATILDIKTAN sonra eksen değişim durumunu koru.	0: Korma, 1: Koru (güç çevriminden sonra M01 1100 alarmına yol açar).

Marka Uygulamaları

Mitsubishi

Mitsubishi CNC kontrolörleri, dinamik eksen devre dışı bırakma ve sürücü yapılandırmasını özel eksen serbest bırakma (axis release) parametreleri ve G-kodları vasıtasıyla uygular. Bir eksen söküldüğünde (detached), Mitsubishi ekrandaki koordinat değeri gösterge sayacının hemen sağında bir eksen sökme durumu sembolü (>< veya ][) görüntüleyerek operatöre fiziksel eksenin çevrimdışı olduğunu anında ve açıkça bildirir. Serbest Eksen Değişimi kontrolü (G140) altında, değişim bloğunda açıkça belirtilmeyen herhangi bir eksen, o parça sistemi için otomatik olarak kontrolsüz eksen (uncontrolled axis) durumuna düşer ve bu da karmaşık çoklu yol torna sistemlerinde ikili komut çakışmalarını sorunsuz bir şekilde önler. Eksik sürücülere gönderilen komutları kuyruğa alan veya sessizce bastıran diğer kontrol sistemlerinin aksine Mitsubishi, devre dışı bırakılmış veya sökülmüş bir eksende herhangi bir program komutu, manuel ilerleme veya fener mili dönüşü denenirse anında bir 0005 Internal interlock alarmı tetikleyerek makineyi titizlikle korur ve mekanik güvenliğin mutlak kalmasını sağlar.

Marka Karşılaştırmaları

Mitsubishi CNC Serisi / Model	Eksen Değişimi Desteği (G140/G141/G142)	Komut Sıkılığı Kontrolü (#1434)	Eksen Sökme Durum Sembolü (>< veya ][)
M800V / M80V Serisi (L Sistemi)	Tamamen desteklenir. Aktif X, Z ve C eksenlerini parça sistemleri arasında dinamik olarak kaydırmak için kullanılır.	#1434 G140Type2 parametresi üzerinden desteklenir (0: yalnızca belirtilen eksenlere izin verilir, 1: belirtilmeyenlere izin verilir).	CRT/LCD ekrandaki koordinat göstergesinin yanında durum sembollerini görüntüler.
Eski M64 Kontrolleri (L Sistemi)	Desteklenir. Eksenlerin kontrol yetkisini yollar arasında değiştirmek için kullanılır.	Desteklenmez. Varsayılan olarak katı komut yönlendirmesine ayarlıdır (yalnızca belirtilen eksenler komut alabilir).	Ekrandaki koordinat göstergesinin yanında durum sembollerini görüntüler.
M800V / M80V Serisi (M Sistemi)	Desteklenmez. Serbest eksen değişimi komutları kesinlikle torna sistemleriyle sınırlandırılmıştır.	Uygulanamaz. Parametre #1434'ün işleme merkezi sistemlerinde hiçbir işlevi yoktur.	Eksen serbest bırakma (#8201) aktif olduğunda koordinat göstergesinin yanında durum sembollerini görüntüler.

Teknik Analiz

Mitsubishi serileri arasındaki temel fark, serbest eksen değişimi sırasında belirtilmemiş eksenlere yönlendirilen komutların ele alınmasında ve sistem tipi kısıtlamalarında yatmaktadır. Daha yeni M800V ve M80V torna sistemlerinde, parametre #1434 G140Type2, entegratöre belirtilmeyen eksenlerin hareket komutları alıp alamayacağını (değer 1) veya kesinlikle engellenmesi gerekip gerekmediğini (değer 0) seçme olanağı tanır. M64 serisi gibi eski kontrol üniteleri bu yapılandırılabilir parametreden yoksundur ve yalnızca G140 bloğunda açıkça adlandırılan eksenlerin komut alabileceği katı bir eksene özel yönlendirmeyi zorunlu kılar. G140, G141 ve G142 eksen değişimi komutları kesinlikle Torna (L) sistemlerine ayrılmıştır. İşleme Merkezi (M) sistemleri, döner tablaları veya ağır makine ataşmanlarını değiştirirken yaygın olduğu üzere, eksenleri fiziksel ve mantıksal olarak devre dışı bırakmak için tamamen #8201 AX. RELEASE ve #1070 axoff gibi statik parametrelere güvenmelidir.

Mantıksal açıdan bakıldığında, G140 aracılığıyla bir eksen söküldüğünde, ilgili yoldaki kontrol yetkisinden arındırılır. Çok eksenli bir torna, ikincil fener millerini veya kızakları kontrol etmek için bir alt parça sistemi kullanıyorsa, eş zamanlı komut çakışmalarını önlemek için değişimin doğru yapılandırılması şarttır. Operatörler, programı başlatmadan önce eksen sökme durumunu doğrulamak için CRT veya LCD ünitesini görsel durum göstergeleri açısından izlemelidir. Fener mili hareketini veya eksen ilerlemelerini komut etmeden önce doğru eşlemenin sağlanamaması, ani kilitlenme (interlock) alarmlarına yol açarak mekanik donanımı takım kırılmalarından ve bindirmelerinden korur.

Program Örnekleri

; Mitsubishi CNC Serbest Eksen Değişimi Programı
G90 G17 G21 ; Mutlak konumlandırmayı, XY düzlemini ve metrik birimleri ayarla
G00 X0 Y0 Z50. ; Eksenleri güvenli boşluk konumuna hızlı konumlandır
G140 X=X2 Z=Z2 C=C2 ; Serbest eksen değişimini bildir: aktif eksenler X2, Z2, C2
G00 X20. Z15. ; Değiştirilen koordinatlara hızlı konumlan
G01 X15. F5. ; Aktif olarak değiştirilen eksenlerde ilerleme yürüt
G141 ; Eksenleri değişim öncesi duruma döndür
G142 ; Referans eksen yerleşimi dönüşü: Temel referans düzenini zorla
G00 Z100. ; Ekseni güvenli yüksekliğe geri çek
M30 ; Program sonu ve sıfırlama

Kuru Çalıştırma Yürütme Prosedürü

Eksen değişim davranışını doğrulamak ve çarpışmaları önlemek için Mitsubishi CNC üzerinde aşağıdaki kuru çalıştırma adımlarını gerçekleştirin:

1. Makine Boşluğunu Doğrulayın: İş parçasını sökün ve kesici takımın aynadan, taretten ve mengene çenelerinden uzak olduğundan emin olun.
2. Kuru Çalıştırma Modunu Etkinleştirin: Kontrol paneli üzerindeki Kuru Çalıştırma anahtarını ON konumuna getirin.
3. Tek Bloğu (Single Block) Etkinleştirin: G-kodu programını satır satır ilerletmek için Single Block anahtarını ON konumuna getirin.
4. Kurulum Bloğunu Çalıştırın: Hazırlık G-kodlarını çalıştırmak ve eksenleri güvenli boşluğa taşımak için Cycle Start düğmesine basın.
5. Eksen Değişimini Başlatın: G140 X=X2 Z=Z2 C=C2 komutunu yürütmek için Cycle Start düğmesine basın. Devre dışı bırakılan eksenler (X1, Z1 vb.) için koordinat değeri sayacının yanında eksen sökme sembollerinin (>< veya ][) görüntülendiğini kontrol edin.
6. Değiştirilen İlerlemeyi İzleyin: G00 ve G01 hareket bloklarını çalıştırmak için Cycle Start düğmesine basın. Devre dışı bırakılan eksenler sabit kalırken yalnızca değiştirilen eksenlerin (X2, Z2) hareket ettiğini doğrulayın.
7. Eksen Değişimini Devre Dışı Bırakın: G141 komutunu çalıştırmak için Cycle Start düğmesine basın ve eksen sökme sembollerinin ekrandan temizlendiğini doğrulayın.
8. Referans Dönüşünü Doğrulayın: G142 komutunu çalıştırmak için Cycle Start düğmesine basın ve eksenlerin zorla temel referans düzenine döndüğünden emin olun.

Hata Analizi

Alarm Kodu	Tetiklenme Koşulu	Operatör Belirtisi	Kök Neden / Çözüm
Mitsubishi 0005	Sökülmüş durumdaki bir eksene hareket komutu, manuel ilerleme veya fener mili dönüş komutu verilmesi ya da mutlak pozisyon dedektör ekseninin fiziksel olarak sökülmüş olması.	CNC, eksen hareketini ve fener mili dönüşünü hemen durdurur ve ekranda 0005 Internal interlock alarm kodunu görüntüler.	Eksen sökme durumunu kontrol edin, aktif servo OFF işlevini serbest bırakın veya hareket komutu vermeden önce eksenin bağlı olduğundan emin olmak için parametre #8201 ayarlarını doğrulayın.
Mitsubishi M01 1101	Şu anda süperimpozisyon (superimposition) konumuna hareket eden bir eksen için serbest eksen değişimi G140 komutunun verilmesi veya parametre #1433 G140TimeOut içindeki zaman aşımı süresinin dolması.	Program yürütülmesi G140 bloğunda durur ve Eksen değiştirilemez (Axis unexchangeable) alarmı M01 1101'i görüntüler.	Eksenin bir süperimpozisyon sürecinde aktif olmadığından emin olun. Parametre #1433'ü kontrol edin ve zaman aşımı değerini artırın ya da zaman aşımı kontrolünü devre dışı bırakmak için 255 yapın.
Mitsubishi M01 1100	Eksenler aktif olarak değiştirilirken CNC gücünün KAPATILMASI ve ardından #1753 cfgPR03/bit3 parametresi 1 olarak ayarlanmış şekilde gücün AÇILMASI.	CNC, açılışta hemen Eksen yerleşim hatası (Axis arrangement error) alarmı M01 1100'ü görüntüler ve tüm eksenleri kilitler.	CNC gücünü KAPATIP tekrar AÇIN. Bu işlem hatayı iptal eder ve eksen yerleşimini zorla temel referans düzenine döndürür.

Uygulama Notu

Eksene komut gönderildiğinde taret çarpışmaları ve yüksek parça hurda oranı (scrap rate) ile karşılaşmamak için, çoklu yol torna sistemlerinde döner tablalar veya makine ataşmanları değiştirilirken mutlak pozisyon dedektör eksenini fiziksel olarak kaldırmak adına #8201 AX. RELEASE parametresi 1 yapılmalıdır. Sökülmüş bir eksene taret indeksleme veya fener mili dönüşü komut edildiğinde, Mitsubishi kontrol ünitesi takım çarpışmalarını önlemek için çalışmayı hemen durdurur ve 0005 alarm kodunu verir. G140 eksen değişimi sırasında bir yolun diğeri tarafından kilitlenen bir ekseni beklemesi nedeniyle erken zaman aşımları (M01 1101 alarmı) ve buna bağlı plansız duruş süreleri yaşamamak için, operatörler #1433 G140TimeOut değerini eşzamanlı parça sistemlerinin en kötü senaryodaki çevrim süresiyle uyumlu hale getirmelidir. Bu zaman aşımı süresinin doğru yönetilmesi, ani kesintileri engelleyerek üretimde kritik bir maliyet tasarrufu (cost-saving) sağlar.

İlişkili Komut Ağı

• G110 (Mixed control): G140 komutunun kardeş komutu olarak işlev gören, eksenlerin farklı parça sistemleri arasında geçici transferidir.
• G125 (Parça sistemleri arasında kontrol ekseni senkronizasyonu): Eksen değişimlerini gerçekleştirmeden önce parça sistemleri arasındaki eksen ilerlemelerini ve konumlarını senkronize eder.
• G126 (Kontrol ekseni süperimpozisyonu): Bir eksenin hareketini diğerinin üzerine bindirir; bu durum bir G140 eksen değişiminden önce iptal edilmelidir.
• mitsubishi-look-ahead-block-count: Look-ahead kuyruk tamponlamasını ve parametre konfigürasyonlarını kontrol eder.
• mitsubishi-vibration-suppression-parameters: Diğer eksenler söküldüğünde aktif eksenleri stabilize etmek için servo titreşim sönümlemeyi ayarlar.
• m19-spindle-orientation: Sürücü değişimlerinden önce veya sonra fener mili konumlandırma ve yönlendirmesini koordine eder.

Sonuç

Her bir eksenin aktif durumu üzerinde mutlak kontrol sağlamak, mekanik kilitlenme arızalarını ve feci taret çarpmalarını kalıcı olarak önler. Operatörler, otomatik çevrimleri başlatmadan önce koordinat ekranında >< veya ][ sembollerinin varlığını sistematik olarak izlemelidir. Eksen değişim parametrelerinin makinenin fiziksel konfigürasyonuyla tam olarak eşleşmesi, hurda oranını (scrap rate) düşürür ve duruş sürelerini azaltarak sürdürülebilir bir maliyet tasarrufu (cost-saving) sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Mitsubishi CNC'de döner tabla veya ataşman değişimi için eksen devre dışı bırakma (axis release) kurulumu nasıl yapılır?

Döner tabla veya makine ataşmanlarını fiziksel olarak sökmek için #8201 AX. RELEASE parametresi 1 (Detached) konumuna getirilmelidir. Ayarın ardından ekranda >< veya ][ sembolü görünür. Eksenin devre dışı kalması, otomatik çevrimde yanlış hareket komutlarının verilmesini engelleyerek parça hurda oranını (scrap rate) düşürür.

Mitsubishi torna sisteminde G140 eksen değişimi yaparken M01 1101 zaman aşımı alarmı nasıl giderilir?

M01 1101 alarmı, hedef eksenin başka bir parça sistemi tarafından kilitlenmesi veya #1433 G140TimeOut süresinin aşılmasıyla tetiklenir. Çözüm için eksenin diğer yollarda süperimpoze (G126) veya mixed control (G110) modlarında aktif olmadığını doğrulayın. Ardından, #1433 parametresindeki zaman aşımı değerini artırın veya kontrolü tamamen devre dışı bırakmak için 255 yapın.

Eksen devre dışı bırakıldığında oluşan Mitsubishi 0005 dahili interlock alarmı nasıl çözülür ve duruş süreleri nasıl önlenir?

0005 alarmı, devre dışı bırakılmış veya sökülmüş bir eksene yanlışlıkla hareket veya fener mili dönüş komutu gönderildiğinde tetiklenir. Çözüm için servo OFF işlevini serbest bırakın ve #8201 AX. RELEASE parametresini kontrol ederek ekseni sisteme geri dahil edin. Bu önlem, taret çarpışmalarını engelleyerek üretim duruş sürelerini (downtime) azaltır ve ciddi maliyet tasarrufu (cost-saving) sağlar.