Fanuc DS1512 Excess Velocity Alarmı Çözümü ve G12.1 Parametre Ayarları

Giriş

Canlı takımla yapılan işleme sırasında taretin ayna ve punta bariyeri (chuck and tailstock barrier) gibi fiziksel engellerle çarpışmasını önleyen mekanizmalar kadar, sanal X-C düzlemindeki koordinat geçişleri de hassastır. Polar koordinat enterpolasyonunda kesici takım iş parçası merkezine (kutba) yaklaştıkça, doğrusal eksenin (X ekseni) programlanan yüzey ilerleme hızını korumak için teorik olarak sonsuz hıza ulaşmaya çalışması, Fanuc ünitesinin aniden durarak DS1512 Excess Velocity alarmı vermesine yol açar. Bu duruş, taret üzerindeki yüksek yavaşlama kuvvetleriyle takımı kırarak iş parçasını doğrudan hurdaya (scrap) ayırır ve fener milinin aniden kilitlenmesiyle tüm çevrim süresini kaybettirir. Üretim maliyetini artıran ve plansız duruş süresine (downtime) yol açan bu matematiksel tekillik arızasını önlemek, parametrik sınırların ve merkez geçiş ilerlemelerinin doğru yapılandırılmasıyla mümkündür.

Teknik Özet

Sinyal / Kod	Modal Grup / Tip	Geçerli Markalar	Kritik Parametreler	Birincil Kısıt
G12.1 / G13.1 (Polar Koordinat Enterpolasyonu)	Grup 15 / Modal	Fanuc	No. 5460 (Doğrusal Eksen) No. 5461 (Döner Eksen) No. 1430 / No. 1432 (Maksimum İlerleme)	Polar moda girmeden önce takım yarıçap telafisi G40 ile iptal edilmelidir. Yalnızca G01, G02, G03 komutlarına izin verilir.

Hızlı Okuma

• Takım Radyüs Telafisini İptal Edin: İkincil sıra hatalarını ve Alarm 0145'i önlemek için G12.1 ile polar koordinat enterpolasyonunu başlatmadan önce her zaman G40 komutunu çalıştırın.
• G-Kodu Komutlarını Sınırlandırın: G12.1 modu aktifken yalnızca 01 G-kodu grubundan eksen hareket komutlarının (G01, G02 ve G03) programlandığından emin olun; G27, G28, G53 veya G68 gibi yasaklanmış kodları kullanmayın.
• Kutup Merkezi İlerleme Hızını Yönetin: Maksimum kesme hızı parametrelerinin aşılmasını önlemek için, takım yolu iş parçasının merkezine (kutup) yaklaştığında programlanan ilerleme hızını (F kodu) manuel olarak düşürün.
• Eksen Bağlama Parametrelerini Doğrulayın: Parameter No. 5460 (doğrusal eksen tanımı) ve Parameter No. 5461 (döner eksen tanımı) değerlerinin, 1'den toplam eksen sayısına kadar geçerli kontrollü eksenlere eşlendiğinden emin olun.
• Maksimum Hız Limitlerini İnceleyin: Uygun donanım ilerleme limitlerini belirlemek için Parameter No. 1430 (her eksen için maksimum kesme ilerleme hızı) ve Parameter No. 1432 (ileri beslemeli ivmelenme etkinleştirilmiş maksimum ilerleme hızı) ayarlarını denetleyin.
• Taret Modu Limitlerini Anlayın: Alarm 0366'yı önlemek için, makine parametrelerinde taret takım değiştirme yöntemi belirtilmişse G43 veya G43.1 gibi takım boyu ofset komutlarını kullanmaktan kaçının.

Temel Kavramlar

Canlı takımlı standart torna operasyonlarında polar koordinat enterpolasyonu, Kartezyen programlama koordinatlarının dinamik olarak fiziksel doğrusal (X ekseni) ve döner (C ekseni) eksen hareketlerine dönüştürüldüğü gelişmiş bir koordinat düzlemi dönüşümünü temsil eder. Sistem, karmaşık enterpolasyondan önce düzlem seçim parametreleri aracılığıyla doğrusal ekseni ve döner ekseni matematiksel olarak birbirine bağlayarak sanal bir koordinat sistemi oluşturur. Bu durum, programcıların manuel trigonometrik hesaplamalardan kaçınarak, iş parçası alnında sanki standart bir freze tezgahında çalışıyormuş gibi düz çizgiler veya dairesel konturlar programlamasına olanak tanır. Özel konfigürasyonların kaybı olmadan kurtarma işleminin her zaman güvenli bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlamak için Fanuc SYS ALM195 196 197 System Alarms rehberine başvurun.

Bununla birlikte, dönüş fiziği, takım yolu iş parçasının merkezine yaklaştıkça önemli bir matematiksel kısıtlama getirir. Dönüş başına doğrusal mesafe kutup merkezinin yakınında hızla azaldığından, doğrusal eksen programlanan yüzey ilerleme hızını korumak için agresif bir şekilde hızlanmalıdır. Bir programcı merkez boyunca sabit bir ilerleme hızı komutu verirse, ortaya çıkan hız hesaplaması en nihayetinde makinenin fiziksel sınırlarını aşacak ve servo sürücünün fiziksel bilyalı milleri (ballscrews) ve kılavuz rayları korumak için hareketi durdurmasına neden olacaktır. Yüksek eksen ivmelenmesi ve koordinat izleme sorunları SV0411 Servo Deviation Alarm içeriğinden de kontrol edilebilir.

Komut Yapısı

Polar koordinat enterpolasyonunu etkinleştirme ve iptal etme sözdizimi, G-kodu Grup 15'ten bir modal komut çifti ile tanımlanır. G12.1 komutu, Kartezyen-polar koordinat dönüşümünü başlatarak doğrusal eksenin sanal X eksenini ve döner eksenin sanal C eksenini temsil ettiği sanal işleme düzlemini kurar. Kontrolörü normal koordinat sistemine döndürmek için, programcı ayrı bir blokta G13.1 komutunu vererek tüm aktif polar hesaplamalarını iptal etmelidir.

G12.1 komutu verilmeden önce takım yarıçap telafisi tamamen devre dışı olmalıdır. Takım yarıçap telafisi aktifken G12.1 programlamak, NCK'nin bloğu derhal reddetmesine neden olur. G12.1 moduna girildiğinde, takım yolları doğrusal enterpolasyon G01 ve dairesel enterpolasyon G02 veya G03 ile sınırlandırılır. Boşta hızlı hareket (rapid traverse) komutları veya koordinat sistemi döndürme komutları vermeye yönelik her türlü girişim, ani bir sözdizimi hatası ve güvenlik duruşuyla sonuçlanacaktır.

Kontrol sözdizimi ve yazılım arayüzü komutları şu şekilde yapılandırılmıştır:

• G40: Takım yarıçap telafisini iptal etme (polar moda girmeden önce zorunludur).
• G12.1: Polar koordinat enterpolasyon modunu etkinleştirme.
• G01 X... C... F...: Kartezyen-polar dönüşümü kullanarak doğrusal enterpolasyon.
• G13.1: Polar koordinat enterpolasyon modunu iptal etme.

Koordinat düzlemlerini ve kesme ilerleme hızı sınırlarını kontrol eden kritik makine parametreleri aşağıda özetlenmiştir:

• Parameter No. 5460: Doğrusal ekseni tanımlayan düzlem seçim parametresi (Değer aralığı: 1'den toplam kontrollü eksen sayısına kadar).
• Parameter No. 5461: Döner ekseni tanımlayan düzlem seçim parametresi (Değer aralığı: 1'den toplam kontrollü eksen sayısına kadar).
• Parameter No. 1430: İleri beslemeli ivmelenme/yavaşlama devre dışıyken eksen başına maksimum kesme ilerleme hızı (Makineye bağlıdir).
• Parameter No. 1432: İleri beslemeli ivmelenme/yavaşlama etkinken eksen başına maksimum kesme ilerleme hızı (Makineye bağlıdır).

Marka Uygulamaları

Fanuc

Fanuc kontrolleri, polar koordinat enterpolasyonunu yönetmek için son derece katı bir parametre mimarisi kullanır. Doğrusal eksen parametre 5460 kullanılarak tanımlanırken, döner eksen parametre 5461 aracılığıyla bağlanır. Sistem, G12.1 komutunu vermeden önce G40'ın aktif olmasını gerektirir, aksi takdirde kontrolör derhal Alarm 0145 verecektir. Polar koordinat modu aktif olduğunda, kontrolör fiziksel eksenleri sanal koordinat düzlemine eşleyerek G01, G02 ve G03 komutlarına izin verir. Takım yolu, varsayımsal eksen yönü telafisi altında kısıtlı bir bölgeye girerse, sistem hareketi durdurmak için Alarm DS1514'ü tetikleyecektir.

Marka Karşılaştırmaları

Seri / Versiyon	Yapılandırma Yöntemi	Alarm Davranışı ve Derecesi
Fanuc Series 16i / 18i / 21i	Parameter No. 5460 ve No. 5461 aracılığıyla yapılandırılır; eksen indeksleri 1'den kontrollü eksen sınırına kadar değişir.	Kutup merkezine yakın ilerleme hızı hesaplaması parametre 1430 limitlerini aşarsa Alarm DS1512 verir.
Fanuc Series 0i (0i-TD / 0i-TF)	5460/5461 kullanılarak benzer şekilde yapılandırılır, ancak standart maksimum ilerleme hızı sınırları ileri besleme parametreleriyle (No. 1432) sıkı bir şekilde bağlantılıdır.	Düzlem seçimi komut uyumsuzsa veya takım yarıçap telafisi aktifse Alarm 0145 tetikler.
Fanuc Series 15i / 15	Eksen bağlama için eski, özel parametreler kullanır ve değişikliklerden sonra sistemin yeniden başlatılmasını (reset) gerektirir.	Aynı hata kategorileri için torna kontrollerinde Alarm 014 (Illegal Lead Command) ile freze kontrollerinde (Can Not Command G95) görüntüler.

Teknik Analiz

Fanuc'un polar koordinat enterpolasyon mimarisinin analitik bir incelemesi, sistemin farklı model serileri ve uygulama türleri genelinde eksen bağlama ve hata kategorizasyonunu nasıl yönettiğine dair temel farklılıkları vurgular. Yüksek performanslı Fanuc Series 16i, 18i ve 21i CNC'lerde düzlem seçim parametreleri 5460 ve 5461, karmaşık enterpolasyondan önce doğrusal ve döner eksenleri özel olarak bağlamak için kullanılır ve tutarlı bir koordinat dönüşümü sağlar. Kompakt Fanuc Series 0i kontrolörlerinde ise ilerleme hızı kontrolü, parametrelerde ileri beslemeli (look-ahead) ivmelenmenin etkin olup olmadığına büyük ölçüde bağlıdır. İleri besleme etkinleştirilmişse Parameter No. 1432 maksimum kesme ilerleme hızını belirler; standart enterpolasyon ise varsayılan olarak Parameter No. 1430'u kullanır ve bu da dönüş merkezinin yakınındaki hız dalgalanmalarını önlemek için dikkatli bir parametre ayarı gerektirir. Karmaşık dijital döngü tepkilerinin giderilmesine yönelik referans için ayrıca SV0414 Digital Servo System Alarm rehberine bakılabilir.

Modele özgü hız ölçeklendirmenin ötesinde, Fanuc'un dahili sistem mimarisi torna (T-serisi) ve freze (M-serisi) hata tanımlarının kesin olarak ayrılmasını zorunlu kılar. Bu ayrım, aynı alarm kodlarının nasıl çözümlendiği ile açıkça gösterilmektedir; örneğin, Alarm 014 torna kontrollerinde bir 'ILLEGAL LEAD COMMAND' (Geçersiz Hatve Komutu) anlamına gelirken, freze kontrollerinde bir 'CAN NOT COMMAND G95' (G95 Komut Edilemez) hatasını temsil eder. Ayrı güvenlik kilitleri (interlocks), makinenin programlama hatalarına nasıl yanıt vereceğini belirler. Bir programcı, makine taret takım değiştirme yöntemini kullanırken G43 veya G43.1 gibi bir takım boyu ofsetini hatalı bir şekilde komut ederse, NCK indeksleme taretinin tehlikeli bir fiziksel kaymasını önlemek için derhal Alarm 0366'yı tetikler.

Program Örnekleri

; Fanuc: Polar Koordinat Enterpolasyonu ve Güvenli Geri Çekme Sırası
N10 G40 ; Polar moda girmeden önce takım yarıçap telafisini iptal et
N20 G12.1 ; Polar koordinat enterpolasyon modunu etkinleştir
N30 G01 X50.0 C15.0 F200.0 ; Kartezyen-polar dönüşümü kullanarak doğrusal enterpolasyon
N40 G13.1 ; Polar koordinat enterpolasyon modunu iptal et
N50 M30 ; Program sonu ve modal durumları sıfırla

Kuru Çalıştırma (Dry Run) Uygulama Prosedürü

Polar koordinat enterpolasyon rutininin bir kuru çalıştırma işleminin gerçekleştirilmesi, beklenmedik yüksek hızlı eksen ivmelenmesini ve takım kırılmasını önler. Bu adım adım doğrulama prosedürünü takip edin:

1. Parametre Ayarlarını Onaylayın: Parameter No. 5460 ve No. 5461'in geçerli eksen indekslerine ayarlandığını doğrulayın ve maksimum ilerleme hızı parametrelerinin (No. 1430 veya No. 1432) makinenin fiziksel limitleriyle eşleştiğinden emin olun.
2. Takım Radyüs Telafisini Devre Dışı Bırakın (N10 Bloğu): G12.1 okunmadan önce G40 komutunun verildiğinden emin olun. Bir kuru çalıştırma sırasında, kontrolörün aktif telafi register'larının sıfıra düştüğünü doğrulayın.
3. Polar Moda Girin (N20 Bloğu): G12.1 komutunu çalıştırın. Sistem, fiziksel eksen hareketi olmaksızın sanal X-C düzlemine geçiş yapacaktır.
4. Merkez Geçişini İzleyin (N30 Bloğu): Enterpolasyon bloğunu çalıştırın. HMI ekranındaki eksen hız göstergelerini yakından izleyin. Eğer takım yolu kutup merkezine (X0, C0) yakın geçiyorsa, ilerleme hızının anormal şekilde yükselmediğinden veya DS1512 Excess Velocity alarmını tetiklemediğinden emin olun.
5. Polar Modu İptal Edin (N40 Bloğu): Programı sonlandırmadan önce kontrolörü standart Kartezyen koordinat sistemine güvenle döndürmek için G13.1 komutunu verin.

Hata Analizi

Alarm Kodu	Tetiklenme Koşulu	Operatör Belirtisi	Kök Neden ve Pratik Çözüm
DS1512 EXCESS VELOCITY	Polar koordinat enterpolasyonu sırasında doğrusal eksenin ilerleme hızı, maksimum kesme ilerleme hızını matematiksel olarak aştı.	Takım yolu derhal durur; hareket kesim ortasında kesilir ve potansiyel olarak parça yüzeyinde iz bırakır.	Takım dönüş merkezine (kutup) yakın geçerken programlanan ilerleme hızı (F kodu) çok yüksektir. Bu bölgede F kodu ilerlemesini manuel olarak düşürün veya güvenliyse Parameter 1430/1432 değerini artırın.
DS1514 ILLEGAL MOTION	G12.1 modundayken varsayımsal eksen yönü telafisi sırasında kısıtlı bir alana geçiş yapılmaya çalışıldı.	Eksen hareketi derhal devre dışı bırakılarak taretin ilerlemesi engellenir.	Takım yolu koordinatları kısıtlı bir girişim bölgesine girdi. Takım yolu koordinatlarını kontrol edin ve parametrelerdeki sınır limitlerini ayarlayın.
0145 ILLEGAL CONDITIONS	Takım yarıçap telafisi aktifken G12.1 veya G13.1 komutu verildi ya da düzlem seçim parametreleri No. 5460 ve No. 5461 yanlış yapılandırıldı.	NCK bir program sözdizimi alarmı verir ve blok yürütmeyi reddeder.	G12.1/G13.1 komutundan önce G40 komutunun verilmemesi veya 5460/5461 parametrelerinde geçersiz eksen indekslerinin ayarlanması. G40'ın aktif olduğundan emin olun ve parametre değerlerini denetleyin.
0366 IMPROPER G-CODE	Taret takım değiştirme yöntemi seçilmişken G43 veya G43.1 komutu verildi.	Taret çalışmayı durdurur ve takım kaydırma işlemini engeller.	Parametrede taret takım değiştirme yöntemi yapılandırılmış bir makinede takım boyu ofsetlerinin hatalı şekilde komutlandırılması. G-kodu programını G43/G43.1 komutunu içermeyecek şekilde düzeltin.

Uygulama Notu

Fener milinin aniden kilitlenmesi ve taret üzerindeki canlı takımın iş parçasını oyarak yüksek maliyetli hurda oranlarına yol açması, G12.1 polar koordinat enterpolasyonuna geçmeden önce G40 ile takım yarıçap telafisinin iptal edilmemesinin doğrudan bir sonucudur. Operatörler G40 komutunu vermeden polar modu başlattığında, Fanuc sistemi derhal 0145 alarmı tetikleyerek program akışını durdurur. Benzer şekilde, iş parçasının dönüş merkezinden (kutup noktası) yüksek ve sabit bir ilerlemeyle geçilmeye çalışılması, doğrusal ekseni fiziksel limitlerinin ötesinde hızlanmaya zorlayarak DS1512 Excess Velocity alarmı üretir. Parçanın hurdaya ayrılmasını önlemek amacıyla, programcıların merkez geçişlerinde F kodunu (ilerlemeyi) manuel olarak düşürmeleri, teknisyenlerin ise doğrusal eksen için Parameter No. 5460 ve döner eksen için Parameter No. 5461 ayarlarını kontrol etmeleri gerekir. Yanlış yapılandırılan eksen indeksleri veya taret takım değiştirme yöntemi etkinken G43 veya G43.1 ile takım boyu ofseti verilmesi, taretin dönmesini engelleyen 0366 alarmını tetikleyerek atölyenizde saatlik maliyeti son derece yüksek plansız duruş sürelerine (downtime) yol açar.

İlişkili Komut Ağı

• G12.1: Polar koordinat enterpolasyonunu etkinleştirerek kontrolü sanal X-C koordinat düzlemine kaydırır.
• G13.1: Polar koordinat enterpolasyon modunu iptal eder ve makineyi standart Kartezyen programlama koordinatlarına döndürür.
• G40: Aktif takım yarıçap telafisini iptal eder; bu, Alarm 0145 tetiklenmeden G12.1'in etkinleştirilebilmesi için mutlak bir önkoşul komutudur.
• G01: Doğrusal eksen enterpolasyonu yürütür ve G12.1 modu aktifken izin verilen tek hareket komutlarından biridir.
• G43 / G43.1: Takım boyu ofset telafisini komutlandırır; taret takım değiştirme yöntemi kullanan makinelerde belirtilirse Alarm 0366'yı tetikler.

Sonuç

CNC torna tezgahlarında canlı takım operasyonlarının güvenliğini garanti altına almak, polar enterpolasyon sınırlarındaki ilerleme kontrolüne ve parametre doğruluğuna bağlıdır. İş parçası merkezinden geçen takım yollarında programlanan ilerleme hızlarının (F kodu) manuel olarak düşürülmesi, doğrusal eksen bilyalı millerinin (ball screws) ve kılavuz raylarının aşırı zorlanmasını önleyerek makinenin mekanik ömrünü uzatır. Parameter No. 5460 ve Parameter No. 5461'in doğru eksen numaralarıyla eşleştirilmesi ve G12.1 öncesi G40 iptalinin standart bir yazım kuralı olarak benimsenmesi, plansız duruş sürelerini ortadan kaldırarak parça başı hurda oranlarını en düşük seviyede tutmanızı sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Fanuc CNC torna tezgahında canlı takım ile yüzey işlerken taret merkeze yaklaştığında neden DS1512 Excess Velocity alarmı alıyorum?

Bu arıza, polar enterpolasyon esnasında takımın dönüş merkezine (X0, C0) yaklaştıkça programlanan yüzey ilerleme hızını korumak adına eksenin teorik olarak sonsuz hıza ulaşmaya çalışmasından kaynaklanır. Hız limiti aşıldığında servo sürücü taret ve kılavuz rayları korumak için hareketi aniden keser ve parçayı hurdaya ayırır. Bu sorunu aşmak için, parça merkezinden (kutuplardan) geçen 1-2 mm'lik dar alanda F ilerleme değerini manuel olarak en az %50 oranında düşürün ve bu bölgedeki milimetrik ilerlemeyi sınırlandırarak üretiminizi kesintiye uğramadan tamamlayın.

Polar koordinat enterpolasyonunu etkinleştirirken oluşan 0145 (Illegal Conditions) alarmı nasıl çözülür ve parametre ayarları nasıl doğrulanmalıdır?

Bu alarm genellikle G12.1 komutunu vermeden önce takım yarıçap telafisinin (G41/G42) aktif olmasından veya eksen tanımlama parametrelerindeki hatalardan kaynaklanır. Fanuc sistemlerinde polar modu başlatmadan hemen önceki satırda G40 komutunun etkin olduğundan emin olun. Eğer alarm devam ediyorsa, kontrolörden sistem parametre ekranını açarak Parameter No. 5460 (doğrusal eksen endeksi) ve Parameter No. 5461 (döner eksen endeksi) değerlerinin 1 ile toplam eksen sayısı arasında geçerli değerler olarak ayarlandığını doğrulayın.

Taret takım değiştirme yöntemi aktif olan makinelerde polar enterpolasyon sırasında 0366 alarmı almamak için ne yapılmalıdır?

Bu hata, parametrelerde ATC (Otomatik Takım Değiştirici) taret yöntemi seçilmişken program içinde G43 veya G43.1 takım boyu ofset komutunun yanlışlıkla kullanılması durumunda tetiklenir. Sistem, taret mekanizmasının güvenliğini korumak amacıyla hareketi tamamen bloke eder ve bu durum plansız duruş sürelerine yol açar. G-kodu programınızı inceleyin, taret indeksleme bölgesinde G43/G43.1 komutlarını kaldırın ve takım boyu düzeltmelerini doğrudan kontrol ünitesindeki takım ofset tablosuna girerek sorunu ortadan kaldırın.