G50 ve G92 G-Kodu: Fener Mili Devir Sınırlama ve Koordinat Ayarlama

Giriş

CNC tornada Sabit Kesme Hızı (G96) kontrolü aktifken fener mili maksimum devir sınırlaması (G50/G92/LIMS) programlanmadığında, kesici takım parça merkezine (X0) yaklaştıkça iş mili devri kontrolsüz şekilde artar; bu hızlanmanın yarattığı muazzam merkezkaç kuvveti, iş parçasını döner ayna çenelerinden (chuck jaws) fırlatarak takım taretine (tool turret) veya tezgah kabinine şiddetle bindirir. Kesici takımların parçalanmasına ve eksen aşırı yük alarmlarının tetiklenmesine yol açan bu katastrofik çarpışma, sadece fener milini durdurmakla kalmaz; aynı zamanda iş parçasını anında pahalı bir hurdaya (scrap) çevirir ve değerli çevrim süresinin kaybolmasına neden olur. Bu nedenle, güvenli bir imalat süreci sağlamak ve operasyonel riskleri en aza indirmek için programcılar, G96 komutunu etkinleştirmeden önce veya bu komutla aynı satırda fener mili devir sınırını mutlaka tanımlamalıdır.

Operatörlerin, koordinat sistemi ayarı (G92/G50) içeren programları çalıştırırken son derece dikkatli olması gerekir. Koordinat ön ayarları modal olup herhangi bir fiziksel eksen hareketi üretmeden doğrudan mutlak konum kayıtlarını kaydırdığından, program ortasından kontrolsüz başlatmalar büyük risk taşır. Üretimden önce ilgili parametrelerin (örneğin Fanuc Parameter No. 3401 veya Mitsubishi Parameter #1448) doğrulanması, bu komutta en sık karşılaşılan plansız duruş süresi (downtime) kaynağını ortadan kaldırır. Eğer koordinat sistemi hatalı ayarlanırsa, fener mili veya kesici takım telafisiz bir yörünge izleyerek tabla pabuçlarına (table clamps), punta kelepçelerine (tailstock clamps) veya dönen aynaya bindirir. Bu programsal sapmaları önlemek amacıyla, otomatik çalışmaya geçmeden önce G ve F modallarının, devir sınırlamalarının ve koordinat ofsetlerinin doğruluğu kuru çalıştırma (dry run) ile test edilmelidir.

Teknik Özet

Teknik Özellik	Detaylar
Komut Kodu	G50 (Fanuc A, Mitsubishi Listeler 2/4/6) / G92 (Fanuc B/C, Mitsubishi Listeler 3/5/7, Siemens ISO Dialect) / LIMS (Yerel Siemens)
Modal Grup	Torna koordinat ayarları ve fener mili devir sınırlamaları için Grup 00 (Non-modal / one-shot). Yerel Siemens LIMS modal komuttur.
Desteklenen Markalar	Fanuc, Siemens, Mitsubishi
Kritik Parametreler	Maksimum Fener Mili Hızı (S), Minimum Fener Mili Hızı (Mitsubishi için Q)
Temel Kısıtlama	Fener mili sınırlama komutları ve koordinat ön ayarları fiziksel eksen hareketi üretmez. Servo gecikmesinden (servo lag) kaynaklı adım hatalarını önlemek için Sabit Kesme Hızı (G96) kontrolü, diş açma çevrimleri (G33/G76/G78) veya senkronize kılavuz çekme çevrimleri (G84/G88) sırasında aktif olmamalıdır.

Hızlı Okuma

• Kontrolsüz fener mili hızlanmasını önlemek için G50/G92/LIMS fener mili sınırlamasını daima G96 Sabit Kesme Hızı aktivasyonundan önce veya onunla eş zamanlı olarak programlayın.
• Koordinat sistemi ayarları (G92/G50) fiziksel hareket üretmeden konum kayıtlarını kaydırdığından, bu komutları yürütmeden önce takımı güvenli bir başlangıç noktasına konumlandırın.
• G96 Sabit Kesme Hızı aktifken ilerleme hızlarını doğrusal ilerleme (G94) yerine mm/dev cinsinden devir başına ilerleme (G95) olarak programlayın.
• Doğru konum telafisinin uygulanmasını sağlamak için takım değiştirme T-kodlarını veya takım ofsetlerini G50/G92 koordinat ayarlama komutlarıyla aynı blokta belirtmekten kaçının.
• Servo gecikmesinden kaynaklanan adım hatalarını önlemek için diş açma (G33/G32) veya senkronize kılavuz çekme (G84/G88) işlemlerini yürütmeden önce Sabit Kesme Hızını (G96) devre dışı bırakın.
• Makine parametrelerinin kullanılan G-kodu sistemiyle eşleştiğini doğrulayın (örneğin Fanuc için Parameter No. 3401, Mitsubishi için cmdtyp #1037, Siemens için MD 18800).

Temel Kavramlar

Sabit Kesme Hızı (G96) kontrolü altında iş parçası işlenirken fener mili hız sınırlamasının uygulanması kritik bir güvenlik sınırı görevi görür. Takım değiştirme taşıyıcısı veya taret üzerindeki kesici takım iş parçasının merkez çizgisine yaklaştıkça (X0'a yaklaşırken), CNC, kesici uçta üniform bir yüzey hızı sağlamak için iş milinin dakikadaki devrini sürekli olarak hesaplar ve artırır. Önceden tanımlanmış bir maksimum fener mili hız sınırı (G50, G92 veya LIMS aracılığıyla programlanan) olmadığında, iş mili aşırı derecede hızlanarak iş parçası bağlama ekipmanının mekanik sınırlarını aşabilir. Bu kontrolsüz hızlanma, iş parçasının fener mili aynasından veya iş parçası bağlama aparatlarından kurtularak fırlamasına neden olan yüksek merkezkaç kuvvetleri üretir; bu durum ciddi hasara yol açar, eksen aşırı yük alarmlarını tetikler ve iş parçasını tahrip eder.

Kurulum operatörleri, koordinat sistemi ayarlarını (G92/G50) içeren programları başlatırken son derece dikkatli olmalıdır. Koordinat ön ayarları modal olduğundan ve fiziksel eksen hareketi olmaksızın mutlak konum kayıtlarını kaydırdığından, G ve F modallarının, fener mili sınırlamalarının ve koordinat ofsetlerinin uygun olduğunu doğrulamadan otomatik çalışmayı bir programın ortasından başlatmak son derece tehlikelidir. Koordinat sistemi operatör tarafından hatalı ayarlanırsa, sonraki hareket komutları sapma gösterecektir. Takım tareti telafisiz bir yörünge boyunca ilerleyerek fener milini veya kesici takımı tabla pabuçlarına, punta kelepçelerine veya dönen fener mili aynasına doğru sürükleyecek ve sert bir çarpışmaya yol açacaktır.

Bu tür kazaları önlemek için kurulum operatörleri, fener mili aynası ve takım tareti çevresinde koruma bölgeleri oluşturmak amacıyla programlanabilir çalışma alanı sınırlamaları (G25/G26 komutlarını veya eksene özel ayar verilerini kullanarak) tanımlayabilirler. Bu sınırlamalar, bir çarpışma meydana gelmeden önce eksen hareketini durdurarak takım tareti ve ölçüm istasyonları gibi çevre birimleri fiziksel hasara karşı korur. Ek olarak programcılar, kesici takımı aşırı yükleyebilecek aşırı malzeme ilerleme hızlarını önlemek için G96 aktifken ilerleme hızının doğrusal ilerleme (G94) yerine mm/dev cinsinden devir başına ilerleme (G95) olarak programlandığından emin olmalıdır.

Komut Yapısı

Koordinat sistemi ayarı ve fener mili devir sınırlaması komutu, G-kodu Grup 00 içindeki unmodal (non-modal) hazırlık fonksiyonları kullanılarak programlanır. İş parçası koordinat sistemi ayarı için kullanıldığında, bu komut program sıfırından takımın mevcut konumuna olan mutlak mesafeyi kaydeder. Bu ön ayar işlemi, herhangi bir eksen hareketi başlatmadan torna tezgahında varsayımsal bir koordinat sistemi oluşturur. Eğer bir takım değişimi veya konum kayması aktifse, kontrol ünitesi gerekli ofset değerlerini hesaba katarak koordinat sistemini kaydeder.

Aynı hazırlık komutu bir S adresiyle birleştirildiğinde, fener mili devir sınırlamasını tanımlar. Bu ayar, sabit kesme hızı (G96) kontrolü sırasında ana fener milinin maksimum dönüş hızını kısıtlar. Mitsubishi gibi bazı kontrollerde, minimum fener mili hızını sınırlamak için bir Q adresi de belirtilebilir. Programcılar koordinat ön ayarını ve fener mili sınırlamasını ayrı ayrı beyan edebilir veya bunları tek bir komut bloğunda birleştirebilir.

Koordinat ofsetlerini ve maksimum fener mili devir sınırlamalarını yapılandırma sözdizimi kontrollere göre değişiklik gösterir:

• Fanuc Sistem A Sözdizimi: G50 X_ Z_ S_ ; (veya Sistem B/C için G92 X_ Z_ S_ ;)
• Siemens Yerel Sözdizimi: LIMS = <değer> veya LIMS[<mil_numarası>] = <değer>
• Mitsubishi Sözdizimi: G92 X_ Z_ S_ Q_ ; (veya cmdtyp değerine bağlı olarak G50 X_ Z_ S_ Q_ ;)

Adres / Belirleyici	Açıklama	Sistem Uygunluğu
X	Takım konumunu önceden ayarlamak için X ekseni koordinat değeri (tornalarda çap değeri).	Fanuc, Siemens (G291), Mitsubishi
Z	Takım konumunu önceden ayarlamak için Z ekseni koordinat değeri.	Fanuc, Siemens (G291), Mitsubishi
S	Dakikada devir (RPM) cinsinden maksimum fener mili devir sınırlama değeri.	Fanuc, Siemens (G291), Mitsubishi
Q	RPM cinsinden minimum fener mili devir sınırlama değeri.	Mitsubishi
LIMS	Yerel Siemens fener mili hız limiti ataması. Dizi alt simgesi (örneğin LIMS[2]) belirli bir fener milini belirtir.	Siemens (Yerel G290)

Marka Uygulamaları

Fanuc

Fanuc kontrolleri, G50/G92 komut eşlemesini iki ana parametre kullanarak yapılandırır: Parameter No. 3401 (G-kodu Sistemi A, B veya C'yi seçer) ve Parameter No. 3402 (modal G-kodlarının temizlenme durumunu seçer). Bu parametreler, G50'nin bir konum kaydı (register) ve fener mili sınırlaması olarak mı yoksa bir ölçeklendirme iptal (scaling cancel) komutu olarak mı davranacağını belirler.

G-kodu Sistemi A için yapılandırılmış bir Fanuc tornasında programcı, `G50 X9.0 Z5.0 S1500 ;` bloğunu programlayarak iş parçası koordinatlarını makine sıfırında ayarlar ve maksimum fener mili hızını 1500 r/min ile sınırlar. Ek olarak, Parameter No. 5000 Bit 3 (GNI), alet hareketi olmayan G40 iptal bloklarının (bakınız g40-compensation-cancel) yörüngesini kontrol eder. Takım yarıçapı ve ofset telafilerini uyguladığımızdan da emin olmalıyız. Örneğin, takım ucu radyus telafisi G42 (bakınız g42-tool-nose-radius-compensation) ile etkinleştirilir ve takım boyu telafisi G43 (bakınız g43-tool-length-compensation) kullanılarak ayarlanır.

Kategori	Referans / Kod	Açıklama / Değer
Parametre	Parameter No. 3401	GSC ve GSB bitleri G-kodu sistemi A, B veya C'yi seçer.
Parametre	Parameter No. 3402	Bit 6 (CLR), açılışta/reset sırasında modal G-kodlarının temizlenme durumunu ayarlar.
Parametre	Parameter No. 5000	Bit 3 (GNI), takım hareketi olmayan G40 iptal bloklarının yörüngesini kontrol eder (0 veya 1).
Alarm	Alarm PS0245	Aynı blokta alet değiştirme T-kodu ile birlikte G28, G29, G30, G30.1 veya G53 belirtilirse tetiklenir.
Alarm	Alarm PS0509	Diş açma (G32, G34, G35, G36) bloğunda bir takım ofseti belirtilirse tetiklenir.
Alarm	Alarm PS5330	Aynı blokta bir T-kodu ve G50.9 formatı belirtilirse tetiklenir.
Alarm	Alarm PS0010	Uygun olmayan bir G-kodu belirtildiğinde tetiklenir.
Sürüm Farkı	G-Code Sistemi A ve B/C Karşılaştırması	Sistem A, koordinat ayarı ve devir sınırlaması için G50 kullanır. Sistem B/C bunun yerine G92 kullanır (G50 ölçeklendirme iptalidir).
Sürüm Farkı	Series 30i/31i/32i-B Plus ve Eski Sistemler	30i kontrollerinde, GNI=0 olması takım hareketi olmayan G40 iptal bloklarında aşırı kesmeye (overcutting) neden olabilir. Eski 16i/18i/21i davranışıyla eşleşmesi için GNI=1 olarak ayarlayın.

Uyarı: Programcılar, G50 koordinat ayarlama komutunu asla bir takım değiştirme T-kodu ile aynı blokta programlamamalıdır; çünkü bu durum takım konum telafisinin doğru şekilde uygulanmasını engeller ve ciddi koordinat kaymalarına neden olabilir.

Siemens

Siemens SINUMERIK kontrolleri, harici ISO Dialect bloklarını MD 18800 ($MN_MM_EXTERN_LANGUAGE) parametresinde tanımlanan derleyici ayarlarını kullanarak işler. Yerel Siemens modunda, aktif takım boyu ve takım yarıçap telafileri, MD 10760 ($MN_G53_TOOLCORR) parametresine bağlı olarak bastırma komutları kullanılarak bastırılabilir.

Yerel Siemens modunda ana fener mili hızını 1500 RPM ile sınırlamak için LIMS=1500 ; programlayın veya ISO moduna geçip koordinatları önceden ayarlamak ve devri sınırlamak için G291 ; G92 X100.0 Z50.0 S2000 ; programlayın.

Kategori	Referans / Kod	Açıklama / Değer
Parametre	MD 18800	$MN_MM_EXTERN_LANGUAGE harici ISO dil lehçesi derleyicisini etkinleştirir (0 veya 1).
Parametre	MD 10760	$MN_G53_TOOLCORR, G53/SUPA içindeki takım telafilerini bastırır (1) veya korur (0).
Parametre	MD 20734	$MC_EXTERN_FUNCTION_MASK harici dil ayarlarını kontrol eder (örneğin Bit 2 dwell birimi).
Alarm	Alarm 61800	Harici CNC sistemi eksik. MD 18800 devre dışıyken G291 veya G50/G92 çalıştırılırsa tetiklenir.
Alarm	Alarm 12080	Harici ISO bloklarının çevirisinde sözdizimi hatası.
Alarm	Alarm 14800	Aktif hareket sırasında kanal teğetsel ilerleme hızı sıfıra eşit veya sıfırdan küçüktür.
Sürüm Farkı	840D sl ve 802D sl Karşılaştırması	802D sl üzerinde MD 10604 ve MD 10706 salt okunurdur ve değiştirilemez.
Sürüm Farkı	840D sl ve 802D sl Karşılaştırması	Çok köşeli torna G51.2 (AÇIK) ve G50.2 (KAPALI) yalnızca 840D sl üzerinde desteklenir.

Uyarı: Bir diş açma çevrimi (G33) aktifken fener mili devir sınırlamasını veya dişli kademesini değiştirmeye çalışmayın; çünkü diş açma sırasında fener mili hızı değişiklikleri, servo gecikmesi nedeniyle hatve hassasiyetinin kaybolması riskini taşır.

Mitsubishi

Mitsubishi torna sistemleri, fener mili sınırlama ve koordinat ön ayar fonksiyonlarını G-kodu listesi yapılandırma parametresi #1037'yi kullanarak eşleştirir. Maksimum fener mili devir sınırlaması programlanmadan bir G96 Sabit Kesme Hızı komutunun yürütülmesine yönelik güvenlik tepkisi parametre #1448 tarafından belirlenir.

G-kodu Listesi 3'ü kullanan bir Mitsubishi tornasında, maksimum fener mili hızını 3500 r/min ve minimum fener mili hızını 150 r/min ile sınırlamak için G92 S3500 Q150 ; programlayın.

Kategori	Referans / Kod	Açıklama / Değer
Parametre	Parametre #1146	Sclamp, 1 olarak ayarlanırsı G96 etkinleştirilmeden önce devir sınırlamasına izin verir (0 veya 1).
Parametre	Parametre #1227	aux11/bit5, fener mili devir sınırlamasının G97 modunda aktif olup olmadığını belirler (0 veya 1).
Parametre	Parametre #1210	RstGmd/bit19, fener mili devir sınırlama değerlerinin reset sırasında korunup korunmayacağını belirler (0 veya 1).
Parametre	Parametre #1448	Sclamp_err_cancel, devir sınırlaması olmadan G96 verildiğinde yapılacak işlemi belirler (0 = Program Hatası P134, 1 = Çalışma Hatası M01 1043).
Parametre	Parametre #1279	ext15/bit5, manuel referans konumuna ulaşıldığında G92 kaymasını temizler (0 veya 1).
Parametre	Parametre #3129	cax_spec/bit5, C eksenine geri dönerken koordinat ofsetlerini korur (0 veya 1).
Parametre	Parametre #1037	cmdtyp, G-kodu listesi yapılandırmasını belirler (Listeler 2/4/6 G50 kullanır; Listeler 3/5/7 G92 kullanır).
Alarm	Program Hatası (P134)	Sabit Kesme Hızı (G96) devir sınırlaması olmadan çalıştırıldı ve parametre #1448 = 0. G96 bloğu yoksayılır.
Alarm	Çalışma Hatası (M01 1043)	Sabit Kesme Hızı (G96) devir sınırlaması olmadan çalıştırıldı ve parametre #1448 = 1 veya sınırlama mil için geçersiz.
Alarm	Çalışma Hatası (M01 1113)	Diş açma/kılavuz çekme çevrimleri çalıştıran fener miline G96 verildi veya tersi yapıldı.
Alarm	Program Hatası (P481)	Aktif G07.1 veya G12.1/G13.1 interpolasyonu sırasında G96 verildi.
Alarm	Program Hatası (P485)	Aktif G96 Sabit Kesme Hızı modu sırasında interpolasyon komut edildi.
Alarm	Program Hatası (P182)	G96 aktifken senkronize kılavuz çekme yürütüldü.
Alarm	Program Hatası (P186)	Senkronize kılavuz çekme sırasında G96 aktif komutu verildi.
Alarm	Program Hatası (P33)	G92/G50 ile aynı blokta G20/G21 komutu verildi.
Sürüm Farkı	Listeler 2, 4, 6 ve 3, 5, 7 Karşılaştırması	Listeler 2, 4, 6 üzerinde G50 Fener Mili Sınırlaması/Koordinat Ayarıdır. Listeler 3, 5, 7 üzerinde G92 Fener Mili Sınırlaması/Koordinat Ayarıdır. Parametre #1037 cmdtyp aracılığıyla yapılandırılır.
Sürüm Farkı	Torna ve Freze Karşılaştırması	Torna, G50/G92'yi unmodal Grup 00 olarak kullanır. Freze, G50'yi modal Grup 11 ölçeklendirme iptali olarak kullanır.
Sürüm Farkı	C80 Serisi	Referans fener milinin senkronize hızlanması, #1300 ext36/bit7 aracılığıyla senkronize edilmiş fener miline uygulanır.

Uyarı: Bir inç/metrik değişim komutu (G20/G21), G92/G50 koordinat sistemi ayarı veya fener mili sınırlaması ile aynı blokta programlanırsa Program Hatası (P33) meydana gelecektir. Bu komutlar ayrı bloklarda programlanmalıdır.

Marka Karşılaştırmaları

Karşılaştırma Konusu	Fanuc	Siemens	Mitsubishi
Komut Kodu	G50 (Sistem A) / G92 (Sistem B/C)	G291 ISO: G92/G50 · Yerel: LIMS	G92 (Listeler 3/5/7) / G50 (Listeler 2/4/6)
Devir Sınırlama İptali	Modal reset, G50 S0	Modal reset (LIMS=0 veya G92.1)	G92 S0 ile iptal edilemez (S0, maksimum hız olarak Q'nun yerini alır)
Fener Mili Sınırlama	Blokta tekli fener mili sınırlaması	Ayrıştırılmış yerel çoklu fener mili sınırlamaları	Çok bölümlü (multi-part) sistem kontrol hakları seçimi
Programlama Sistemi	Doğrudan blok düzeyinde kayıt (register) ayarlamaları	Modüler çerçeveler (frames) ve yığın (stack) dinamikleri	Doğrudan blok düzeyinde kayıt (register) ayarlamaları

Teknik Analiz

Torna ofsetleri ve koordinat ayarları sırasında üç belirgin programsal davranış Fanuc kontrollerini Siemens ve Mitsubishi kontrollerinden açıkça ayırır: İlk olarak, Fanuc, G50 için parametreye dayalı iki modlu (bimodal) bir fonksiyon eşlemesine dayanır. Parameter No. 3401 (GSC/GSB seçimleri) parametresine bağlı olarak G50, tornadaki Grup 00 konum kaydı ve fener mili devir sınırlamasından (G-kodu Sistemi A), frezedeki (işleme merkezi) veya torna Sistem B/C'deki Grup 11 ölçeklendirme iptal komutuna kayar. Siemens, G50 ve G92 koordinat ayarlama komutlarını tamamen devre dışı bırakır ve bunun yerine programlanabilir çerçeveler (TRANS ve LIMS gibi) kullanır. İkinci olarak, Fanuc, G50/G92 devir sınırlamaları ile T-kodlarının aynı blokta birleştirilmesini yasaklayan katı bir blok formatı kilidi uygular. Fanuc kuralları, bunun yapılmasının takım konum telafisinin uygulanmasını engellediğini belirtir ve Alarm PS0245 tetikleme cezası altında takım değiştirme bloğunda diğer Grup 00 G-kodlarını da yasaklar. Siemens ve Mitsubishi kontrolleri, takım ucu verilerini ve ofsetlerini (D kayıtları aracılığıyla) bağımsız olarak yöneterek, aktif yol telafisini devre dışı bırakmadan daha fazla biçimlendirme esnekliği sağlar. Üçüncü olarak, Fanuc, koordinat sistemi ayarını doğrudan aktif konum kaydı bloğu içinde (G50 X_ Z_ T_;) takım ofset değerlerini gerçek zamanlı olarak çıkararak uygular. Bu durum, takım boyu ve yarıçap ofsetlerini kesme kenarı kayıtları (D kodları) ve bağımsız iş parçası koordinatları aracılığıyla dinamik olarak yöneten ve blok düzeyinde koordinat çıkarmayı tamamen devre dışı bırakan Siemens'ten tamamen farklıdır.

Torna ofsetleri ve koordinat ayarları sırasında üç belirgin programsal ve mimari davranış Siemens kontrollerini Fanuc ve Mitsubishi kontrollerinden açıkça ayırır: İlk olarak, Siemens iki dilli geçişli bir yorumlayıcı modeli (G290/G291) kullanır. Fanuc ve Mitsubishi koordinat ön ayarlarını ve fener mili sınırlamalarını tek bir birleşik G-kodu sistemi içinde yorumlarken, Siemens, G92/G50 bloklarını ayrıştırmak için programcının G291 aracılığıyla derleyiciyi açıkça ISO Dialect moduna geçirmesini gerektirir. Program daha sonra yüksek seviyeli parametrik Siemens çerçevelerini (TRANS / ROT) ve teknolojik olarak gelişmiş çevrimleri işlemek için yerel SINUMERIK moduna geri dönmek amacıyla G290 komutunu vermelidir. İkinci olarak, Siemens yerel olarak fener mili devir sınırlamasını aktif hareket bloklarından tamamen ayrıştırır. Siemens, tek bir sistem fener mili sınırlamasına güvenmek yerine, programcıların genişletilmiş LIMS dizisini (örneğin LIMS=300 LIMS[32]=450 LIMS[33]=800) kullanarak tek bir kanal bloğu içinde en fazla dört farklı fener mili (örneğin bir ana mil, bir karşı mil veya çapraz kızak üzerindeki canlı takımlar) için bağımsız maksimum hız sınırları belirtmelerine olanak tanır. Üçüncü olarak, Siemens koordinat kaymalarını ve ofsetlerini dinamik bir çerçeve yığınının (frame stack) modüler bileşenleri olarak yöneter. Yerel olarak koordinat ayarlamaları programlanabilir çerçeve komutları (TRANS/ATRANS) aracılığıyla yürütülürken, G54 ila G599 ayarlanabilir ofsetleri özel, çok seviyeli bir sıfır ofset hafızasında saklanır. Bu çerçeveler ve aktif takım telafileri, MD 10760 $MN_G53_TOOLCORR parametresinin yapılandırmasına bağlı olarak, suppression komutları (G53, G153, SUPA) kullanılarak küresel veya seçici olarak bastırılabilir; bu da Fanuc ve Mitsubishi'nin katı blok düzeyindeki kayıt ayarlamalarından çok daha fazla programlama esnekliği sağlar.

Torna ofsetleri ve koordinat ayarları sırasında üç temel programsal ve mimari davranış Mitsubishi kontrollerini Fanuc ve Siemens kontrollerinden açıkça ayırır: İlk olarak, Mitsubishi, G92 S0 komut verildiğinde maksimum fener mili devir sınırlamasına koruyucu, iptal edilemez bir ikame mantığı uygular. Eğer operatör bir G92 S_ Q_ maksimum ve minimum fener mili devir sınırlamasını G92 S0 komutu vererek iptal etmeye çalışırsa, Mitsubishi'nin hareket çekirdeği maksimum devir sınırlamasını iptal etmeyi reddeder. Bunun yerine, S0 < Q olduğundan, minimum hız Q otomatik olarak maksimum devir sınırlaması olarak atanır ve S0 minimum hız olarak kabul edilir. Fanuc ve Siemens kontrolleri, S0 beyanları altında bu ters çevrilmiş güvenlik ikamesinden yoksundur. İkinci olarak, Mitsubishi, G92/G50 koordinat sistemi ve fener mili sınırlama modallarını doğrudan manuel isteğe bağlı geri çalıştırma fonksiyonu (G127) ile entegre eder. Manuel isteğe bağlı geri çalıştırma (G127) etkinleştirildiğinde, operatör takımı geri çekmek için el çarkını manuel olarak geriye doğru çevirebilir. Bu manuel ters izleme sırasında, Mitsubishi'nin hareket çekirdeği, özel modal bilgi depolama bloğunu kullanarak G92/G50 koordinat ofsetlerini ve fener mili devir sınırlama modallarını başarıyla kurtarır ve yeniden oluşturur; böylece eksen sapmasını önler ve fener mili hız kısıtlamalarını korur. Siemens, G92/G50 torna komutlarını desteklemez ve Fanuc da bu şekilde unmodal koordinat kayıtlarını dinamik olarak kurtarabilen el çarkı ters izlemesini desteklemez. Üçüncü olarak, Mitsubishi, torna milleri için çoklu sistem fener mili kontrol hakları tahkim sistemi (G43.1 / G44.1) uygular. Çok bölümlü bir torna sisteminde birden fazla fener mili (örneğin bir ana mil, bir karşı mil veya canlı döner takımlar) aktif olduğunda, farklı parça sistemlerinden tek bir fener miline rastgele S (kesme hızı) veya mil M-kodları gönderilmesi hesaplamaları bozabilir. Mitsubishi, fener mili kontrol haklarını en son S komutunu veren parça sistemine dinamik olarak aktararak bu çelişkileri çözer ve G43.1 (1. seçilen fener mili) ve G44.1 (2. seçilen fener mili) modlarının devir sınırlama kayıtlarını bağımsız olarak yönetmesini sağlar. Fanuc ve Siemens, kanal-mil ilişkilerini dinamik program düzeyinde kontrol hakları geçişleri yerine katı parametreye dayalı donanım atamalarıyla yönetir.

Program Örnekleri

Fanuc

G20 T0100 ;
G50 X9.0 Z5.0 S1500 ;
M42 ;
G96 S400 M03 ;
G00 G41 X5.5 Z0.1 T0101 ;
G01 X-0.07 F0.012 ;
G00 Z0.2 ;
G40 X9.0 Z5.0 T0100 ;
M30 ;

Kuru çalıştırma: İlk parça kurulumu sırasında operatör kuru çalıştırma anahtarını etkinleştirmeli ve kesici takım iş parçasına göre güvenli bir boşluk mesafesinde konumlandırılmış durumdayken bir test çalıştırması yürütmelidir. Operatör, X ekseni ilerlemesi takımı fener mili merkez çizgisine doğru yaklaştırırken fener mili hızının 1500 r/min değerinde sınırlandığını doğrular ve takım değiştirme koordinatları ile telafilerinin fiziksel bir girişim olmadan doğru şekilde uygulandığını teyit eder.

Siemens

G291 ;
G92 X100.0 Z50.0 S2000 ;
G96 S150 M03 ;
G00 X40.0 Z5.0 ;
G01 Z0 F0.15 ;
X80.0 Z-30.0 ;
G290 LIMS=1500 ;
M30 ;

Kuru çalıştırma: İşlemeden önce operatör kuru çalıştırma ilerleme hızını etkinleştirir ve programı tek blok modunda çalıştırır. Kontrolör, yerel SINUMERIK modu (G290) ile ISO Dialect modu (G291) arasında yorumlayıcı durumlarını değiştirerek koordinat sıfır ön ayarlarının düzgün şekilde kaydedildiğini doğrular. Operatör, G291 altında hızın 2000 RPM ile sınırlandığını doğrulamak ve yerel LIMS moduna geçerken ana mili 1500 RPM ile sınırlandırmak için fener mili hızını izler.

Mitsubishi

G92 S3500 Q150 ;
G96 S220 M03 ;
G00 X150.0 Z80.0 ;
G01 Z-20.0 F0.2 ;
G00 X200.0 Z100.0 ;
M30 ;

Kuru çalıştırma: Kuru çalıştırma testi sırasında operatör, takım iş parçası sıfır koordinatlarını geçerken fener mili dönüş hızını izler. Operatör, fener mili hızının CSS modunda arttığını ancak kesinlikle 3500 r/min maksimum limitinde sınırlandığını ve asla 150 r/min minimum limitinin altına düşmediğini doğrular. Test, hiçbir Program Hatası (P134) veya Çalışma Hatası (M01 1043) tetiklenmediğinden emin olmasını sağlar.

Hata Analizi

Marka	Alarm Kodu	Tetiklenme Koşulu	Operatör Belirtisi	Kök Neden / Çözüm
Fanuc	Alarm PS0245	Aynı blokta alet değiştirme T-kodu ile birlikte G28, G29, G30, G30.1 veya G53 belirtilmesi.	Kontrol ünitesi PS0245 alarm kodunu görüntüler ve aktif bloğun yürütülmesini hemen durdurarak eksen hareketini devre dışı bırakır.	T-kodu ile aynı blokta G50 dışındaki Grup 00 G-kodları belirtilmemelidir. Çözüm, koordinat referans dönüşü veya suppression komutlarını ve T-kodunu ayrı bloklarda programlamaktır.
Siemens	Alarm 61800	Harici derleyici verileri devre dışıyken ISO G-kodlarının (G92/G50 gibi) komut edilmesi.	Program, G291 seçim bloğunda anında iptal edilir ve "External CNC system missing" (Harici CNC sistemi eksik) mesajını görüntüler.	Makine veri parametresi MD 18800 ($MN_MM_EXTERN_LANGUAGE) 0 olarak ayarlanmıştır. Harici lehçe yorumlayıcısını etkinleştirmek için parametreyi 1 yapın ve güç açma reset işlemi uygulayın.
Mitsubishi	Program Hatası (P134)	Parametre #1448 sıfır olarak ayarlandığında, önce bir G92/G50 devir sınırlaması programlamadan Sabit Kesme Hızının (G96) etkinleştirilmesi.	Kontrolör P134 hata kodunu görüntüler ve önceki fener mili hızını koruyarak veya durarak G96 bloğunu yoksayar.	Devir sınırlama komutu atlanmış veya geçersizdir. G96 komutundan önce veya onunla aynı blokta bir G92 veya G50 devir sınırlaması (örneğin G92 S3500 Q150;) ekleyin.

Uygulama Notu

G96 Sabit Kesme Hızı öncesinde maksimum fener mili devir sınırlamasının (G50/G92/LIMS) programlanmaması, iş parçasının ayna çenelerinden fırlayarak kesici takımları parçalamasına, fener mili aynasının hasar görmesine ve iş parçasının doğrudan hurdaya ayrılmasına yol açar. Bu tür ihmaller, imalatçıları çok yüksek tamir maliyetleriyle karşı karşıya bırakırken plansız duruş sürelerine (downtime) yol açarak üretim verimliliğini düşürür. Bu katastrofik hasarları ve maliyet kayıplarını engellemek için, Fanuc ünitelerinde alet değiştirme bloklarında T-kodları ile G50/G92 koordinat komutlarının birleştirilmesinden kaçınılmalı ve Parameter No. 3401 bimodal eşlemesi üretim öncesinde doğrulanmalıdır. Mitsubishi torna sistemlerinde de G96 komutunun devir sınırlaması olmadan işlenmesi durumunda tetiklenecek reaksiyonu denetleyen parametre #1448 kontrol edilmelidir. Mitsubishi üniteleri, G127 manuel keyfi geri çalıştırma modu ile el çarkı retract hareketlerinde koordinat kaymalarını önleyen modal kurtarma korumasına sahiptir. Siemens sistemlerinde ise devir limitleri yerel LIMS dizisi ile çoklu miller için ayrıştırılırken, koordinat dönüşümleri dinamik frame yığını içindeki TRANS/ATRANS komutları ve MD 10760 $MN_G53_TOOLCORR parametresine bağlı suppression modları ile yönetilerek esneklik sağlanır.

İlişkili Komut Ağı

• G96: Küçük iş parçası çaplarında aşırı dönüş hızlarını önlemek için önceden tanımlanmış bir fener mili devir sınırlaması gerektiren Sabit Kesme Hızı kontrolünü etkinleştirir.
• G97: Sabit Kesme Hızı kontrolünü devre dışı bırakır ve kontrolü sabit devir (RPM) moduna döndürür.
• G52: Aktif iş parçası koordinat sistemine göre geçici bir ofset kayması tanımlayarak yerel koordinat sistemi ayarı oluşturur.
• G54 ila G59: Tezgahtaki program sıfır referanslarını tanımlayan birincil iş parçası koordinat sistemlerini seçer.
• G92.1: Koordinat sistemi ön ayarlarını sıfırlayarak iş parçası koordinat sistemini aktif sıfır ofsetleri tarafından tanımlanan referans konumuna döndürür.

Sonuç

Torna tezgahının, pahalı kesici takımların ve operatörün güvenliğini sağlamak için, her sabit kesme hızı (G96) operasyonundan önce fener mili devir sınırlamasının (G50/G92/LIMS) programlanması zorunludur. Koordinat ön ayarlarının (G50/G92) kaydırılması ise taret çarpışmalarını ve parça hurdaya ayırma risklerini önlemek için mutlaka doğrulanmış bir fiziksel konumda ve kuru çalıştırma etkinleştirilerek gerçekleştirilmelidir. Kontrol ünitelerinin parametre eşlemelerinin ve yorumlayıcı modlarının üretim öncesinde titizlikle kontrol edilmesi, plansız duruş sürelerini (downtime) ortadan kaldırırken parça kalitesini korur ve imalat maliyetlerini doğrudan düşürerek yüksek maliyet tasarrufu sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

CNC tornada G96 aktifken fener mili devrinin kontrolsüz yükselmesi ve parça fırlaması riskini tamamen ortadan kaldırmak için hangi parametre ayarları yapılmalıdır?

Fener milinin kontrolsüz hızlanmasını ve merkezkaç kuvveti nedeniyle parçanın aynadan fırlayarak hurdaya çıkmasını önlemek için Mitsubishi kontrollerinde parametre #1146 (Sclamp) 1 olarak ayarlanarak G96 öncesi sınırlama zorunlu kılınmalı ve parametre #1448 değeri 0 yapılarak devir sınırlaması olmayan durumlarda sistemin otomatik olarak P134 hatasıyla durması sağlanmalıdır. Fanuc'ta ise Parameter No. 3402 Bit 6 (CLR) ayarlanarak reset sonrası modal durumlar denetlenmelidir. Pratik Eylem: Üretime başlamadan önce tezgah parametre ekranından Mitsubishi için #1448 parametresini 0, Fanuc için Parameter No. 3402 Bit 6 değerini kontrol ederek tezgahın devir sınırlaması eksik olduğunda çalışmasını donanımsal olarak engelleyin.

Torna tezgahında G50/G92 ile koordinat sistemi ayarlarken takım ofset değerlerinin (T-kodu) aynı satırda yazılması neden tehlikelidir ve Alarm PS0245 hatası nasıl çözülür?

Fanuc ve bazı Mitsubishi kontrollerinde koordinat ayarlama (G50/G92) bloğunda aynı anda bir T-kodu (takım numarası ve ofseti) belirtildiğinde, kontrol ünitesi takım boyu/radyus telafisi hesaplamaları ile mutlak koordinat kaydırma matematiksel işlemlerini aynı anda yürütemez ve bu çelişki koordinat kaymalarına ya da Alarm PS0245 / PS5330 alarmlarına yol açar; bu durum taretin aynaya veya puntaya bindirerek ağır maddi hasar vermesine sebep olur. Pratik Eylem: G50 veya G92 koordinat tanımlama satırını her zaman takım değiştirme ve ofset çağırma komutlarından tamamen ayrı bir blokta programlayın.

Siemens SINUMERIK kontrollerinde external ISO G92/G50 komutlarının çalışmaması ve Alarm 61800 vermesi nasıl giderilir?

Siemens üniteleri yerel modda koordinat dönüşümleri için TRANS/ATRANS ve devir sınırlaması için LIMS modal komutlarını kullanır; eğer harici Fanuc/Mitsubishi G-kodları (G52, G50, G92) doğrudan koşturulmak istenirse ISO lehçe derleyicisi aktif olmadığı için Alarm 61800 tetiklenir ve program yürütmesi durarak çevrim zamanı kaybına sebep olur. Pratik Eylem: Kontrolörün makine veri parametrelerinden MD 18800 ($MN_MM_EXTERN_LANGUAGE) değerini 1 yaparak ISO Dialect yorumlayıcısını etkinleştirin ve programın başına G291 komutunu ekleyin.