G69 Koordinat Döndürme İptali: Modal Kodlar, Alarmlar ve Kurulum

Giriş

G68 ayna koordinatları aktifken bir operatörün reset tuşuna basması veya el çarkı (jog) ile manuel eksen kaydırması yapması durumunda, koordinat yazmaçları kesici mesafesi kadar sapar. Bu sapmalar doğrulanmadan otomatik çalışmaya tekrar başlandığında, taret ekseni kaymış bir yörüngede ilerleyerek takımı doğrudan mengene çenelerine, tabla pabuçlarına veya aynanın dönen çenelerine bindirir. Bu şiddetli çarpışma sadece kesici takımları parçalamakla kalmaz, M01 1036 gibi yüksek akım aşırı yük alarm kodlarını tetikler, bilyeli millere zarar verir ve iş parçasını anında hurdaya ayırarak ciddi üretim maliyeti kaybına yol açar.

Teknik Özet

Hızlı Okuma

• G69 koordinat aynalamayı devre dışı bırakır ve yazmaçları ana tarete geri döndürür.
• G14 denge kesme (balance cut) modu senkronizasyonunu iptal eder.
• Parametre #1202 mirofs, ana taret ile karşı taret arasındaki mesafeyi tanımlar.
• Mitsubishi, ayna aktivasyonuna doğrudan T komutu üzerinden izin verir.
• Ayna imajı modu aktifken program derleyici formatını (G188) asla değiştirmeyin.
• Aktif aynalama sırasında eksenleri manuel kaydırmak, yeniden başlatmadan önce kesin koordinat doğrulaması gerektirir.

Temel Kavramlar

Torna merkezlerinde modal G68 ayna imajı işlevinin uygulanması, karşı taretlerde simetrik parçalar işlenirken programcılara koordinat esnekliği sağlar. G68, X-ekseninin koordinat işaretini otomatik olarak tersine çevirerek ve program koordinat sistemini karşı taret tarafına kaydırarak, operatörlerin koordinatları yeniden hesaplamadan ana taret için yazılmış programları karşı taret üzerinde parça kesmek için kullanmalarına olanak tanır. Benzer şekilde, G15 denge kesme (balance cut) komutu her iki tarette de talaş ilerlemesinin başlangıcını senkronize eder.

Uzun ve ince iş parçalarını işlerken, ham malzemenin her iki tarafından eş zamanlı olarak kesici takımlar uygulamak iş parçasının esnemesini önler, yapısal boşlukları bastırır, titreşimleri ortadan kaldırır ve çevrim sürelerini önemli ölçüde azaltır. Otomatik çevrimleri başlatmadan önce, kurulum operatörü ham malzemeyi mengene çenesi, tabla pabucu veya fener mili aynasının dönen çeneleri gibi iş parçası bağlama ekipmanlarına fiziksel olarak yerleştirmeli ve sabitlemelidir.

Komut Yapısı

G69 komutu, G68 tarafından oluşturulan aktif ayna imajı modunu iptal eder. Bu işlem, koordinat çerçevesini karşı taret tarafından tekrar ana tarete kaydırır. Sözdizimi bağımsız bir hazırlık kodu olarak çalışır ve blok üzerinde ek eksen tanımlamaları gerektirmez.

Denge kesme (balance cut) modları ayrı bir yapı izler; senkronizasyonu etkinleştirmek için G15, devre dışı bırakmak için G14 gerektirir. Senkronizasyon işlem numarası L adresi kullanılarak belirtilir. Operatörler, takım seçimi maskelemesi ve koordinat kaydırma için uygun parametrelerin yapılandırıldığından emin olmalıdır.

G69 ;
G14 ;

Marka Uygulamaları

Fanuc

Fanuc kontrolleri, karşı taret aynalarını açık G68 ve G69 hazırlık bloklarını kullanarak yönetir. Kontrol ünitesi, standart koordinat işlemini geri yüklemek için aktif G69 komutuna güvenir.

G68 ;
G69 ;

Fanuc, doğrudan T komutu aynalama entegrasyonundan yoksundur ve programcının standart G-kodu blokları eklemesini gerektirir.

Siemens

Siemens, koordinat döndürmelerini ve aynaları aktif çerçeve (frame) yönetimini kullanarak işler. Çerçeveler iptal edildiğinde, yerel çerçeve geri alma işlemi aktif modalları tamamen devreden çıkarır.

G68 ;
G69 ;

Siemens, yerel çerçeve geri alma sırasında aktif çerçeveleri ve modalları tamamen devreden çıkarır.

Mitsubishi

Mitsubishi, karşı taretlerin ayna imajının hazırlık G-kodları yerine doğrudan takım seçimi (T komutu) üzerinden AÇILMASINA ve KAPATILMASINA izin verir. #1119 Tmiron ve #1203 TmirS1 gibi parametrelerle yönlendirilir.

G68 ;
G14 ;

Mitsubishi, takım kompanzasyonunu doğru bir şekilde izlemek için G68/G69 torna modallarını manuel serbest ters çalışma (G127) işleviyle dinamik olarak entegre eder.

Marka Karşılaştırmaları

Teknik Analiz

Üç temel programlama ve koordinat davranışı, torna işlemlerinde Mitsubishi'nin ayna imajı ve denge kesme (balance cut) yönetimini Fanuc ve Siemens kontrollerinden net bir şekilde ayırır. Mitsubishi, karşı taretlerin ayna imajının hazırlık G-kodları yerine doğrudan takım seçimi T komutu üzerinden AÇILMASINA ve KAPATILMASINA izin verir. #1119 Tmiron, #1203 TmirS1 ve #1204 TmirS2 parametreleriyle yönlendirilen belirli bir takım numarasının seçilmesi, iş parçası koordinat sistemlerini ve aşınma ofsetlerini dinamik olarak kaydırır. Fanuc ve Siemens kontrolleri bu T komutu aynalama entegrasyonundan yoksundur ve parça programında açık G68/G69 hazırlık blokları gerektirir.

Mitsubishi, G68/G69 torna modallarını manuel serbest ters çalışma (G127) işleviyle dinamik olarak entegre eder. Manuel serbest ters çalışma aktifken, operatör takımı geri çekmek için el çarkını manuel olarak geriye doğru döndürebilir. Bu ters izleme sırasında Mitsubishi'nin hareket çekirdeği, özel modal bilgi depolama bloğunu kullanarak aktif G68 koordinat kaymalarını, takım yönü kompanzasyonlarını (#1118 mirr_A) ve ofsetleri başarıyla izler ve korur, eksen kaymasını önler ve koordinat güvenliğini sağlar. Siemens, yerel çerçeve geri alma sırasında aktif çerçeveleri ve modalları tamamen devreden çıkarır.

Mitsubishi, aktif aynalama altında çift modlu program formatı değiştirme için parametre kilitli bir doğrulama bayrağı uygular. Aktif olarak T kodu ayna imajı modunda olan bir parça sisteminde G188 komutu verilirse, kontrol ünitesi derleyici geçişini derhal engeller ve Program Hatası (P29) üretir. Bu durum, derleyicileri değiştirmeden önce koordinat tablolarının temiz ve başlatılmış olmasını sağlar; bu koruyucu yazmaç kilidi Fanuc veya Siemens kontrolleri tarafından izlenmez.

Program Örnekleri

Fanuc Örneği

O1001
G68 ; Karşı taret için ayna imajını AÇ
T0202 ; Takımı çağır
G69 ; Ayna imajını iptal et

kuru çalıştırma (dry run): Bloğu fiziksel malzeme olmadan çalıştırın. Koordinat kaymasının G68 ile etkinleştiğini ve G69 okunduktan sonra tamamen kalktığını doğrulayın.

Siemens Örneği

N10 G68 ; Ayna imajını etkinleştir
N20 T2 D1 M6 ; Takımı ve ofseti çağır
N30 G69 ; Ayna imajını iptal et

kuru çalıştırma: Çevrimi güvenli bir makine durumunda adım adım çalıştırın. G69 yürütüldükten sonra aktif çerçevelerin kalıntı ofsetler olmadan sorunsuzca geri döndüğünden emin olun.

Mitsubishi Örneği

G68 ; Karşı takım taretleri için ayna imajını AÇ
T0202 ; Karşı taret seçimi
G69 ; Ayna imajını iptal et
G15 L10 ; Denge kesme modunu etkinleştir
G14 ; Denge kesme modunu iptal et

kuru çalıştırma: Çevrimi grafik kullanarak simüle edin. T0202'nin parametre odaklı kaymayı tetiklediğini ve G14'ün yol senkronizasyonunu başarıyla iptal ettiğini onaylayın.

Hata Analizi

Uygulama Notu

Denge kesme (balance cut) işlemlerinde en maliyetli programlama hatası, kontrol ünitesinin çevrim boyunca yol senkronizasyonunu sürekli koruduğunu varsaymaktır. Gerçekte G15 denge kesme komutu yalnızca talaş ilerlemesinin başlangıcını senkronize eder; sonrasındaki eksen hareketlerini veya override durumlarını dinamik olarak koordine etmez. Şiddetli tezgah duruş sürelerini ve yüksek hurda oranlarını önlemek için programcı; her iki taretin strok mesafelerini, ilerleme hızlarını (feedrate), override durumlarını ve kilit anahtarlarını birebir aynı şekilde programlamalıdır. Koordinat uyuşmazlığı oluştuğunda karşıt taretlerdeki dengesiz kuvvetler iş parçasının şiddetle titremesine, tırnak zıplamasına, kesici takım kırılmasına ve parçanın anında hurdaya ayrılmasına neden olur. Ayrıca aktif G68 aynalamasında iş parçası koordinatları kesici mesafesi (#1202 mirofs) kadar kaydırılır. Operatörün reset basması veya el çarkı ile jog yapması durumunda yazmaçlar sapar; bu ofsetler doğrulanmadan çevrime devam edilirse taret doğrudan torna aynasına veya mengene çenelerine çarparak bilyeli millere zarar verir ve yüksek duruş maliyeti yaratır.

İlişkili Komut Ağı

• G68: Ayna imajı koordinat kaydırmasını etkinleştirir.
• G14: Denge kesme (balance cut) senkronizasyonunu iptal eder.
• G188: Ayna modları sırasında yürütülmemesi gereken program formatlarını değiştirir.

Sonuç

Özellikle el çarkı (jog) ile yapılan manuel ayarlamalardan veya reset işlemlerinden sonra otomatik çevrimi yeniden başlatmadan önce koordinat kaymalarını ve aktif modalları mutlaka doğrulayın. Program sonlarında G69 ve G14 komutlarının eksiksiz kullanılması, hatalı taret konumlandırmalarını engeller, takım kırılması ile iş parçası hurda oranını sıfıra indirir ve üretim hatlarında plansız duruş sürelerinin önüne geçer.

Sıkça Sorulan Sorular

G69 komutu kullanmadan ayna imajı ofsetini nasıl iptal edebilirim?

Mitsubishi kontrol ünitelerinde #1119 Tmiron parametresi 1 yapılandırılarak ana taret üzerinden takım seçimi yapıldığında T komutunun ayna imajını doğrudan yönetmesi ve otomatik iptal etmesi sağlanabilir. Üretim sürecinde bu parametrenin doğrulanması, manuel G69 unutulmasından kaynaklanan taret çarpmalarını ve hurda maliyetlerini engeller.

Takım değiştirme sırasında tezgah neden P29 alarmı verir?

Takım sistemi aktif T kodu ayna imajı modundayken G188 program formatı değiştirme komutu verildiğinde kontrol sistemi işlemi durdurarak P29 hatası üretir. Derleyici değiştirmeden önce G69 ile ayna modunu kapatmak taret kilitlenmelerini çözer ve parça işleme akışının kesintisiz devam etmesini sağlar.

Denge kesme sırasında reset basıldıktan sonra taret çarpmasına ne sebep olur?

G68 ayna koordinatları aktifken reset basılması veya manuel jog yapılması durumunda yazmaçlar kesici mesafesi kadar sapar. Ofsetler kontrol edilmeden çevrime devam edilirse taret fener mili aynasına çarpar; bu nedenle yeniden başlatma öncesinde POS ekranından mutlak koordinatların doğrulanması zorunludur.