G50 Ölçeklendirme İptali: Fanuc, Siemens ve Mitsubishi CNC Rehberi

Giriş

Aktif koordinat ölçeklendirme (G51) modunun iptal edilmeden fener milinin referans noktasına gönderilmesi veya sıfırlama (reset) sonrasında çevrimin telafisiz başlatılması, kesici takımın iş parçası pabuçlarına (clamps), mengene çenelerine veya döner aynaya (chuck) doğrudan bindirmesine yol açar. G51 modunda bir program sıfırlaması veya acil durdurma tetiklendiğinde, kontrol ünitesi güvenlik gereği otomatik olarak G50 ölçeklendirme iptali (scaling cancel) moduna geçer. Operatör, G51 satırını yeniden çağırmadan çevrimi kaldığı yerden başlatırsa, takım programlanan küçültme oranı yerine 1:1 ölçekte hareket eder. Bu durum, hedef koordinat sınırlarının aniden genişlemesine ve takımın fiziksel fikstürlere dalmasına neden olarak karbür kesici ucu (cutting insert) parçalar, fener mili eksenine (spindle axis) kalıcı hasar verir ve iş parçasını hurdaya (scrap) çevirir.

Bu tür programsal hatalar yalnızca fener milinin durmasına neden olmakla kalmaz, aynı zamanda yüksek tamir maliyetleri yaratır, çevrim süresini kaybettirir ve hurda oranlarını artırır. İmalat sürecinde maliyet tasarrufu sağlamak ve plansız duruş sürelerini (downtime) sıfıra indirmek için, parça işleme tamamlandığında fener mili güvenli bir uzaklaşma noktasındayken koordinat ölçeklendirme modunun G50 (veya Siemens için SCALE) komutu ile sistemli bir şekilde iptal edilmesi kritik bir öneme sahiptir. CNC frezeleme işlemlerinde G50 komutunun parametrik davranışlarını, marka bazlı sözdizimi farklarını ve alarm çözümlerini anlamak, güvenli ve maliyet etkin bir imalatın temelidir.

Teknik Özet

Özellik	Spesifikasyon
Komut Kodu	G50 (Fanuc, Mitsubishi, Siemens ISO Dialect) / SCALE (Siemens Native)
Modal Grup	Grup 11 (Fanuc/Mitsubishi modal), Grup 18 (Siemens ISO Dialect modal) veya yerel Siemens frame deaktivasyonu (SCALE)
Desteklenen Markalar	Fanuc, Siemens, Mitsubishi
Kritik Parametreler	Fanuc Parametre No. 3401 (GSC/GSB bitleri), Parametre No. 8072 (SCALING P); Siemens MD 22914 ($MC_AXES_SCALE_ENABLE), MD 18800 ($MN_MM_EXTERN_LANGUAGE); Mitsubishi Parametre #8072 SCALING P, Parametre #1151 rstint
Ana Kısıtlama	Ölçeklendirme, cutter compensation (tool length offset veya tool radius compensation) miktarlarına uygulanmaz. G50 komutunu güvenli bir clearance konumunda, ayrı bir blokta programlayın. Aktif ölçeklendirme eşitsiz olduğunda veya düzlem konfigürasyonlarının yalnızca tek bir ekseninde etkinleştirildiğinde circular interpolation (G02/G03) kısıtlanır ve program hatalarını tetikler. Feedrate (F) ve spindle hızları (S) ölçeklenmeden kalır ve manuel olarak yeniden hesaplanmalıdır.

Hızlı Okuma

• Makine home dönüşlerini yürütmeden önce tüm aktif G51 ölçeklendirme koordinatlarını iptal etmek için G50 komutunu güvenli bir yükseklikte ayrı bir blokta programlayın.
• G51 yalnızca geometri eksenlerini etkilediği ve F değerlerini ölçeklendirilmemiş bıraktığı için, aktif ölçeklendirme sırasında programlanan feedrate değerlerini manuel olarak yeniden hesaplayın ve ölçeklendirin.
• G-code program hatalarını önlemek için, circular interpolation (G02/G03) yürütmeden önce düzlemin her iki eksenine de eşit ölçeklendirme faktörleri uygulayın.
• Siemens SINUMERIK kontrollerinde G50 veya G51 programlamadan önce external language parametresi MD 18800'ün etkinleştirildiğinden emin olun.
• Path hesaplama hatalarını önlemek için, koordinat ölçeklendirmeyi etkinleştirmeden önce daima aktif cutter compensation (G40) modunu iptal edin.
• Bir program reset, M30 komutu veya emergency stop, controller ünitesini otomatik olarak G50 Scaling Cancel moduna dönmeye zorlar.

Temel Kavramlar

Bir frezeleme CNC ünitesinde G51 scaling işleminin etkinleştirilmesi, programlanan iş parçası geometrisini büyütmek veya küçültmek için güçlü bir matematiksel araç sağlar. Programcılar, bir pivot merkezi ve bir scaling faktörü belirterek, koordinat noktalarını yeniden hesaplamadan bir toolpath yörüngesini malzeme çekme paylarına uyarlayabilir veya ardışık özdeş unsurları işleyebilir. G50 komutu bu koordinat dönüşümünü iptal ederek koordinat hesaplamalarını standart 1:1 ölçeğe geri döndürür.

Ölçeklendirme merkezleri ve ölçeklendirme faktörleri, G51 bloğundaki belirli adresler aracılığıyla tanımlanır. Ölçeklendirme pivot merkezinin koordinatları, aktif koordinat sistemine (G54 ila G59) göre girilir. Ölçeklendirme faktörleri, P parametresi veya I, J, K adresleri kullanılarak tüm eksenlere küresel olarak veya tek tek eksenlere bağımsız olarak uygulanabilir. Minimum komut artışları kontrol çözünürlük sistemlerine göre değişir ve hassas ölçeklendirme faktörleri için tipik olarak altı ondalık basamağa kadar destek sunar.

Takım yarıçap ve boy telafileri, scaling hesaplaması tamamlandıktan sonra fiziksel şekil üzerinden hesaplanır. Bu, ölçeklendirme faktörlerinin doğrudan G41/G42 cutter radius compensation gibi ofsetlere uygulanmadığı anlamına gelir. Standart programlama pratikleri, scaling moduna girmeden önce tüm cutter radius ofsetlerinin G40 kullanılarak iptal edilmesini ve G50 standart boyutları geri yüklediğinde yeniden yüklenmesini gerektirir.

Komut Yapısı

Koordinat ölçeklendirme iptalinin sözdizimi basittir, ancak çalışması aktif derleyici moduna ve marka konfigürasyonuna bağlıdır. Fanuc, Mitsubishi ve ISO Dialect modundaki Siemens sistemlerinde G50, Grup 11 veya Grup 18 modal ölçeklendirmeyi iptal eder. Yerel Siemens SINUMERIK modunda ise mutlak ölçeklendirme iptali, SCALE komutunun parametresiz olarak verilmesiyle gerçekleştirilir.

G50 programlandığında, tüm eksenler için aktif ölçeklendirme modunu küresel olarak sonlandırır. Ölçeklendirme merkezini ve faktörlerini bildirmek için G51 komutunun önceden aktif olması gerekir. Atölye ortamında en iyi sonuçları elde etmek için G50, referans konumlarına dönmeden veya programı sonlandırmadan önce daima güvenli bir clearance konumunda ayrı bir blokta programlanmalıdır.

• G50 ; - Ölçeklendirme modu iptali (Fanuc, Mitsubishi, Siemens ISO modu)
• G51 X__ Y__ Z__ P__ ; - X, Y, Z merkezinde ortak P faktörü ile ölçeklendirme AÇIK
• G51 X__ Y__ Z__ I__ J__ K__ ; - Eksene özel I, J, K faktörleri ile ölçeklendirme AÇIK
• SCALE ; - Yerel Siemens mutlak ölçeklendirme iptali (tüm ölçeklendirme faktörlerini 1:1 oranına sıfırlar)
• SCALE X__ Y__ Z__ ; - Yerel Siemens mutlak ölçeklendirme AÇIK
• ASCALE X__ Y__ Z__ ; - Yerel Siemens eklemeli ölçeklendirme AÇIK

Komut parametreleri ve adres register'ları program yürütme sırasında ölçeklendirme merkezini ve faktörlerini yapılandırır:

• X: X eksenindeki ölçeklendirme merkezinin mutlak koordinatı.
• Y: Y eksenindeki ölçeklendirme merkezinin mutlak koordinatı.
• Z: Z eksenindeki ölçeklendirme merkezinin mutlak koordinatı.
• P: Tüm temel eksenlere uygulanan ortak ölçeklendirme faktörü çarpanı (minimum giriş artışı 0.000001'dir).
• I: Temel 1. eksen (X ekseni) için ölçeklendirme faktörü.
• J: Temel 2. eksen (Y ekseni) için ölçeklendirme faktörü.
• K: Temel 3. eksen (Z ekseni) için ölçeklendirme faktörü.

Marka Uygulamaları

Fanuc

Fanuc kontrolleri, koordinat ölçeklendirmesini yönetmek için G-code Grup 11 modal komutlarına dayanır. Aktif G-code sistemi Parametre No. 3401 (GSC/GSB bitleri) ile yapılandırılır ve Parametre No. 8072 varsayılan arka plan ölçeklendirme faktörü P'yi ayarlar. Parametre No. 1013'ün ayarlanması, ölçeklendirme hesaplamaları için artış sistemini yapılandırır.

Ölçeklendirmeyi etkinleştirmek için ölçeklendirme merkezi koordinatları ve faktör adresi P ile G51 kullanılır, G50 ise aktif ölçeklendirme modunu iptal eder. Aktif düzlem eksenlerinden yalnızca birinde ölçeklendirme etkinken bir dairesel interpolasyon komutu (G02/G03) yürütülürse, kontrol Program Error (P70) ile durur.

• Parametre No. 3401 (GSC/GSB bitleri): G50'nin modal grubunu belirleyen G-code sistemi A, B veya C'yi seçer.
• Parametre No. 8072 (SCALING P): G51 bloğından P veya I/J/K çıkarıldığında varsayılan ölçeklendirme faktörüdür. Değer aralığı: -99999999 ila 99999999 (-99.999999 ila 99.999999 katı temsil eder).
• Parametre No. 1013: Ölçeklendirme koordinat hesaplamaları için artış sistemini tanımlar.
• Program Error (P70): Düzlemin yalnızca tek bir ekseninde ölçeklendirme etkinken dairesel interpolasyon (G02/G03) programlanmıştır.
• Program Error (P35): Komut verilen ölçeklendirme faktörü sınırları aşıyor (-99.999999 ila 99.999999 dışı).
• Program Error (P350): G51 ölçeklendirmesi komut verildi ancak opsiyon kurulu değil.
• Torna ve Freze Farkı: Tornalarda G50, spindle hız sınırlaması veya koordinat ön ayarları için Grup 00 unmodal'dır. Frezelemede G50, Grup 11 modal ölçeklendirme iptalidir (scaling cancel).
• Series 15 Program Formatı: Parametre No. 0001 Bit 1 (FCV) değerinin 1 olarak ayarlanması, tekrarlayan hazır çevrimler (canned cycles) sırasında ölçeklendirme parametre değerlendirmelerini geçersiz kılan Series 15 formatını zorunlu kılar.

Aktif ölçeklendirme sırasında zero-return komutlarının (G28 veya G30) yürütülmesi, Fanuc kontrollerinin ara nokta vektörünü ölçeklendirmesine neden olur. Eksen çarpmasını önlemek için home dönüşlerinden önce daima G50 programlayın.

Siemens

Siemens SINUMERIK kontrolleri, koordinat ölçeklendirmesini dinamik bir frame bellek yapısının bağımsız bir bileşeni olarak yönetir. Programcılar, G50/G51'i etkinleştirmek için G291 aracılığıyla interpreter'ı ISO Dialect moduna geçirir; bu işlem makine veri parametresi MD 18800'ün 1 olarak ayarlanmasını gerektirir. Yerel ölçeklendirme, SCALE ve ASCALE blokları üzerinden yönetilir ve yalın bir SCALE komutu ölçeklendirme faktörlerini devre dışı bırakır.

Sıfır ofset bastırma komutlarının (G53, G153, SUPA) çağrılması, MD 10760'a bağlı olarak takım ofsetlerini bastıracaktır. Program iptallerini önlemek için teknoloji çevrimlerini (technology cycles) çağırmadan önce ofsetlerin yeniden yüklendiğinden emin olun.

• MD 22910 $MC_WEIGHTING_FACTOR_FOR_SCALE: Programlanan ölçeklendirme faktörlerinin temel birimini tanımlar.
• MD 22914 $MC_AXES_SCALE_ENABLE: Belirtilen eksenler için eksenel ölçeklendirme faktörü işlevselliğini etkinleştirmek amacıyla 1 olarak ayarlanır.
• MD 10760 $MN_G53_TOOLCORR: Koordinat frame bastırma (G53, G153, SUPA) sırasında takım boyu ve yarıçapı ofsetlerinin bastırılmasını veya korunmasını belirler. Değer aralığı: BYTE (2 ila 4, varsayılan 2).
• MD 18800 $MN_MM_EXTERN_LANGUAGE: G291, G50 ve G51 için harici NC derleyicisini (external NC compiler) etkinleştirmek amacıyla 1 olarak ayarlanır.
• Alarm 12080 "Syntax error": Yerel Siemens modunda (G290) programlanmış G50 bloğu, veya ölçeklendirme sırasında programlanmış blok skip karakterleri ya da geçersiz biçimlendirme.
• Alarm 14800: Sıfıra eşit veya sıfırdan küçük bir path hızı (feedrate F) programlandı.
• Alarm 14011: G10.6 rapid retract komutu verildi ancak geri çekilme alt programı (retraction subroutine) CYCLE3106.spf NC belleğinde eksik.
• Alarm 61800: MD 18800 devre dışıyken G291'e geçilmeye veya G50/G51 komutları programlanmaya çalışıldı.
• SINUMERIK 840D sl ve 802D sl Karşılaştırması: Blok skip seviyeleri ve kuru çalıştırma (dry run) davranışları için dinamik ayarlamalar 840D sl'de mevcuttur ancak 802D sl'de donanımsal olarak kilitlidir.
• Donanım Özellikleri: Üst düzey 840D sl, küçültülmüş yan ekranlara sahip multi-touch paneller ve kompakt/eski modellerde desteklenmeyen özel bir "Collision avoidance" (çarpışma önleme) seçeneği sunar.

Yerel modda yalnızca ölçeklendirmeyi iptal etmek için yalın bir SCALE komutu çağırmak tüm frame bileşenlerini sıfırlayarak aktif sıfır kaydırmalarını (TRANS) ve koordinat rotasyonlarını (ROT) anında temizler.

Mitsubishi

Mitsubishi kontrolleri, ölçeklendirme iptalini aktif format parametrelerine ve reset ayarlarına göre yürütür. Modal reset davranışı, reset sırasında ölçeklendirme iptal modal G50'nin başlatılıp başlatılmayacağını belirleyen Parametre #1151 rstint ve #1210 RstGmd tarafından yönetilir. Aktif giriş birimlerinin ayarlanması ise Parametre #1003 iunit ve Parametre #1041 I_inch aracılığıyla yönetilir.

Ölçeklendirmeyi etkinleştirmek için ölçeklendirme merkezi koordinatları ve faktör adresi P ile G51 kullanılır, G50 ise aktif ölçeklendirme modunu iptal eder. Ölçeklendirme ofsetleri için sistem değişkenleri, torna sistemlerinde devre dışı bırakılan #30080 ila #30097 değişkenlerine eşlenmiştir.

• Parametre #8072 SCALING P: G51 bloğından ölçeklendirme faktörü çıkarıldığında varsayılan arka plan ölçeklendirme faktörüdür. Değer aralığı: -99999999 ila 99999999.
• Parametre #1151 rstint: Reset ilk yapılandırması: 0 (modalları korur) veya 1 (modalları iptal eder).
• Parametre #1210 RstGmd: Modal G-code reset ayarı: reset sırasında Grup 11 ölçeklendirme durumunun başlatılıp başlatılmayacağını veya korunup korunmayacağını kontrol eder.
• Parametre #1003 iunit: Komut çözünürlük sistemini ve aktif giriş birimi sistemini seçer.
• Parametre #1041 I_inch: Aktif giriş birimi sistemini (metrik/inç boyutları) seçer.
• Program Error (P350): Ölçeklendirme yazılım seçeneği kontrol sisteminde kurulu veya etkin değilken G51 ölçeklendirmesi komutu verilmiştir.
• Program Error (P35): İzin verilen sınırların dışında bir ölçeklendirme faktörü değeri programlanmıştır (-99.999999 ila 99.999999 dışı veya sıfır hariç -0.000001 ile 0.000001 arası).
• Program Error (P70): İki aktif düzlem ekseninden yalnızca biri için ölçeklendirme etkinken G02 veya G03 dairesel interpolasyon komutu verilmiştir.
• Torna ve Freze Farkı: Tornalarda G50, spindle sınırlama hızı veya koordinat ayarları için Grup 00 unmodal'dır. Frezelemede G50, Grup 11 modal ölçeklendirme iptalidir (scaling cancel).
• M800/M80 Serisi Değişkenleri: #30080 ila #30097 değişkenlerine eşlenen ölçeklendirme sistem değişkenleri, frezeleme (M) sistemlerinde tamamen etkinken Torna (L) sistemlerinde tamamen devre dışıdır (× ile işaretlenmiştir).

Aktif ölçeklendirme sırasında bir iş parçası koordinat ön ayarı (G92) gerçekleştirmek, fiziksel ölçeklendirme merkezini tam ofset miktarı kadar kaydırarak sonraki toolpath sapmasına neden olur.

Marka Karşılaştırmaları

Konu	Fanuc	Siemens	Mitsubishi
Ölçeklendirme etkinleştirme G-kodu	G51 (frezeleme Grup 11)	Yerel: SCALE/ASCALE; ISO Dialect Modu: G51 (Grup 18)	G51 (frezeleme Grup 11)
Ölçeklendirme iptal komutu	G50	Yerel: SCALE (eksenel veya küresel deaktivasyon); ISO Dialect Modu: G50	G50
Torna G50 eşlemesi	Spindle sınırlama hızı ayarı veya koordinat sistemi ayarı (Grup 00 unmodal)	— (no source)	Spindle sınırlama hızı ayarı veya koordinat sistemi ayarı (Grup 00 unmodal)
Manuel geri çalıştırma ile entegrasyon	— (no source)	— (no source)	Aktif ölçeklendirme vektörleri geçerli kalır ve modal bilgi depolama bloğu (G127) kullanılarak başarıyla geri yüklenir
Çift Dilli Program Formatı Seçici derleyicisi	— (no source)	G290/G291 aracılığıyla interpreter değiştirme	G188/G189 G-kodları aracılığıyla torna ve frezeleme formatı arasında geçiş yapar
Küresel bastırma kontrolü	Referans dönüşleri sırasında (G28/G30) ara noktada bastırılır	MD 10760 tarafından yönetilen G53, G153, SUPA frame'leri aracılığıyla bastırma	Referans dönüşleri sırasında (G28/G30) ara noktada bastırılır

Teknik Analiz

Koordinat ölçeklendirme iptalinin analizi, G-code dönüşümlerini yönetmek için üç farklı mimari yöntemi ortaya koymaktadır. İlk olarak, Fanuc ve Mitsubishi kontrolleri, ölçeklendirme modlarını değiştirmek için G-code Grup 11 modal G-kodlarına (G50/G51) dayanır; bu da G50'nin diğer modal grupları veya ofset register'larını etkilemeden yalnızca ölçeklendirmeyi iptal ettiği anlamına gelir. Siemens SINUMERIK kontrolleri, yerel modda G50/G51'i devre dışı bırakarak ölçeklendirmeyi bağımsız bir frame dönüşümü (SCALE veya ASCALE) olarak ele alır. Yerel Siemens modunda yalın bir SCALE komutuyla ölçeklendirmenin iptal edilmesi, aktif programlanabilir frame'in tüm frame bileşenlerini sıfırlar, yani aktif sıfır ofsetleri (TRANS) ve koordinat rotasyonları (ROT) aynı onda temizlenir.

İkinci olarak, interpreter geçiş metodolojileri Siemens'i Fanuc ve Mitsubishi'den ayırır. Siemens, G50 ve G51 bloklarını derlemek için interpreter'ı G291 aracılığıyla ISO Dialect moduna geçiren çift dilli bir derleyici modeli kullanır. Interpreter'ı tekrar yerel SINUMERIK moduna döndürmek, cep çevrimleri (pocket cycles) ve üst düzey frame hesaplamalarının yürütüldüğü bir G290 komutunu gerektirir. Mitsubishi, torna ve işleme merkezi kod düzenleri arasında geçiş yapmak için standart G-code seçicileri G188 ve G189'u kullanır ve bu da G-code tablolarını dinamik olarak sıfırlar. Fanuc, G-code sistem modalitelerini kalıcı olarak yapılandırmak için tamamen arka plan parametrelerine (Parametre No. 3401) güvenerek, bu tür tek programlı derleyici geçişlerinden yoksundur.

Üçüncü olarak, gelişmiş makine fonksiyonlarıyla entegrasyon, Mitsubishi'nin manuel müdahaleler sırasındaki benzersiz modal yönetimini vurgular. Manuel keyfi geri çalıştırma (G127) etkinken, Mitsubishi'nin hareket çekirdeği, eksen sapmasını önlemek için özel modal bilgi depolama bloğunu kullanarak aktif ölçeklendirme vektör koordinatlarını korur ve geri yükler. Siemens, MD 10760 makine verisi tarafından yönetilen SUPA, G153 veya G53 hareketleri sırasında frame'leri küresel olarak bastırır. Fanuc ise unmodal koordinatlar için entegre bir el çarkı (handwheel) geri alma kurtarması olmaksızın, koordinat dönüşümlerini kesinlikle G28 veya G30 home dönüşleri sırasındaki ara noktada bastırır.

Program Örnekleri

Fanuc G-Code Program Örneği

N10 G90 G00 G54 X-100.0 Y-100.0 ; Mutlak başlangıç konumuna rapid konumlandırma
N20 G51 X-100.0 Y-100.0 P0.5 ; X-100 Y-100 merkezinde 0.5 faktörüyle ölçeklendirmeyi etkinleştir
N30 G01 X0 Y0 F150 ; Profili %50 ölçekte işle
N40 G40 G50 X0 Y0 ; Referans koordinatlarına dönmeden önce cutter compensation ve ölçeklendirme modunu iptal et
N50 G91 G28 X0 Y0 Z0 ; Referans home konumuna dön

kuru çalıştırma (dry run)

• N10 Bloğu: Eksenleri G54 koordinat sisteminde mutlak koordinatlara (X-100.0, Y-100.0) rapid olarak konumlandırır.
• N20 Bloğu: Fiziksel pivot noktasında (X-100.0, Y-100.0) merkezlenmiş, 0.5 faktörlü (programlanan toolpath boyutunu yarıya indiren) koordinat ölçeklendirmesini etkinleştirir.
• N30 Bloğu: Takımı 150 mm/min hızla düz bir çizgide hedef koordinatlara (X0, Y0) hareket ettirir. Ölçeklendirme 0.5 faktörü ile aktif olduğundan, gerçek fiziksel hareket 100 mm yerine 50 mm olur.
• N40 Bloğu: Takım yarıçap telafisini (G40) ve ölçeklendirme modunu (G50) iptal ederek koordinat çarpanlarını standart 1:1 oranına geri döndürür.
• N50 Bloğu: Z, X, Y home konumuna artımlı bir makine referans dönüşü gerçekleştirerek ara koordinat hesaplamasının ölçeklenmeden yapılmasını sağlar.

Siemens G-Code Program Örneği

N10 G17 G54 T01 D01 M03 S1500 ; Düzlem seç, sıfır ofseti, takım ucu, spindle'ı çalıştır
N20 TRANS X15 Y15 ASCALE X0.7 Y0.7 ; Yerel mod: Sıfır ofsetini kaydır ve XY konturunu 0.7 oranında ölçeklendir
N30 SCALE ; Yerel mod: Ölçeklendirme faktörlerini iptal et ve aktif programlanabilir frame'i sıfırla
N40 G291 ; Eski kodları derlemek için interpreter'ı ISO Dialect Moduna geçir
N50 G51 X0 Y0 P0.5 ; ISO modu: X0 Y0 merkezinde 0.5 faktörüyle ölçeklendirmeyi etkinleştir
N60 G50 ; ISO modu: Ölçeklendirmeyi devre dışı bırak ve 1:1 path hesaplamasını geri yükle

kuru çalıştırma

• N10 Bloğu: Aktif çalışma düzlemini XY (G17) olarak seçer, G54 iş parçası sıfır ofsetini etkinleştirir, D01 takım ucunu yükler ve spindle dönüşünü 1500 RPM hızında başlatır.
• N20 Bloğu: Mevcut sıfır noktasını X ve Y eksenlerinde 15 mm kaydırır ve her iki geometri eksenine 0.7 oranında eksenel ölçeklendirme faktörü ekler.
• N30 Bloğu: Ölçeklendirme faktörünü temizler ve programlanabilir frame koordinat dönüşümünü sıfırlar (N20'de programlanan TRANS kaydırma ofsetini temizler).
• N40 Bloğu: SINUMERIK kontrol derleyici interpreter'ını ISO Dialect moduna geçirir.
• N50 Bloğu: (X0, Y0) merkezli, 0.5 ölçeklendirme faktörü çarpanına sahip (toolpath boyutlarını yarıya indiren) ölçeklendirmeyi etkinleştirir.
• N60 Bloğu: Ölçeklendirmeyi devre dışı bırakmak ve kontrolü ISO Dialect modunda standart 1:1 path hesaplamasına döndürmek için G50 komutunu verir.

Mitsubishi G-Code Program Örneği

N10 G90 G00 G54 X-100.0 Y-100.0 ; Mutlak koordinat clearance değerlerine rapid konumlandırma
N20 G51 X-100.0 Y-100.0 P0.5 ; X-100 Y-100 merkezinde 0.5 faktörüyle ölçeklendirmeyi etkinleştirir
N30 G01 X0 Y0 F200 ; Profili ölçeklendirilmiş boyutta işle
N40 G50 G40 X0 Y0 M30 ; Ölçeklendirmeyi ve cutter compensation'ı iptal eder, orijinal koordinatlara döner ve programı bitirir

kuru çalıştırma

• N10 Bloğu: G54 sisteminde mutlak clearance koordinatlarına (X-100.0, Y-100.0) rapid bir konumlandırma hareketi yürütür.
• N20 Bloğu: Koordinat pivot noktasında (X-100.0, Y-100.0) merkezlenmiş, 0.5 ölçeklendirme faktörü çarpanıyla (toolpath hareket mesafelerini yarıya indiren) koordinat ölçeklendirmesini etkinleştirir.
• N30 Bloğu: Hedef koordinata (X0, Y0) 200 mm/min hızla doğrusal bir ilerleme hareketi yürütür. Fiziksel takım hareket yolu %50 boyuta ölçeklendirilir.
• N40 Bloğu: Koordinatları standart 1:1 oranına sıfırlarken aktif ölçeklendirme modunu (G50) ve takım yarıçap telafisini (G40) iptal eder ve program yürütülmesini sonlandırır (M30).

Hata Analizi

Marka	Alarm Kodu	Tetiklenme Koşulu	Operatör Belirtisi	Kök Neden & Çözüm
Fanuc	Program Error (P70)	Düzlemin yalnızca tek bir ekseninde ölçeklendirme etkinken circular interpolation (G02/G03) programlanmış olması.	Çevrim anında durur ve düzlem hesaplama alarm ekranı belirir.	Yay komutlarından önce G50 kullanarak ölçeklendirme modunu iptal edin veya her iki düzlem eksenine de eşit ölçeklendirme faktörü programlayın.
Fanuc	Program Error (P35)	Programlanan ölçeklendirme faktörü değeri kontrol sınırlarını aşıyor (birim dönüşümünden sonra -99.999999 ila 99.999999 aralığının dışında).	Controller, komut sınırı aşıldı mesajı görüntüler ve programı durdurur.	Ölçeklendirme faktörü çarpanını izin verilen sınırlar içine girecek şekilde düzeltin.
Fanuc	Program Error (P350)	Ölçeklendirme opsiyonu kontrolörde etkin değilken programda G51 ölçeklendirme komutu çağrılmış olması.	CNC program hatası kodu gösterimiyle durur.	Ölçeklendirme yazılım opsiyonunu etkinleştirin veya ölçeklendirme bloklarını programdan kaldırın.
Siemens	Alarm 12080 "Syntax error"	Yerel Siemens modunda (G290) programlanmış G50 bloğu, veya ölçeklendirme sırasında programlanmış blok skip karakterleri ya da geçersiz biçimlendirme.	Spindle durur ve sözdizimi hatası (syntax error) uyarısı görüntülenir.	G50'yi yalnızca ISO Dialect modunda (G291) programlayın veya biçimlendirme sözdizimini düzeltin.
Siemens	Alarm 14800	Sıfıra eşit veya sıfırdan küçük olarak hesaplanan bir path hızı (feedrate F) programlanmış olması.	Program yürütülmesi path hızı uyarısıyla durur.	Programda sıfır olmayan bir feedrate F değerinin komut verildiğinden ve aktif olduğundan emin olun.
Siemens	Alarm 61800	MD 18800 (external NC language) devre dışıyken G291 veya G50/G51 komutları yürütülmüş olması.	NC, eksik external language interpreter uyarısıyla durur.	ISO Dialect derleyicisini etkinleştirmek için MD 18800 parametresini 1 olarak ayarlayın.
Mitsubishi	Program Error (P350)	Ölçeklendirme opsiyonu kontrol sisteminde kurulu veya etkin değilken G51 ölçeklendirme komutu çağrılmış olması.	Tezgah çevrimi opsiyon eksik alarmıyla durur.	Ölçeklendirme yazılım opsiyonunu etkinleştirin veya program dosyalarını düzenleyin.
Mitsubishi	Program Error (P35)	İzin verilen sınırların dışında bir ölçeklendirme faktörü değeri programlanmış olması (sıfır hariç -99.999999 ila 99.999999 dışı veya -0.000001 ile 0.000001 arası).	Kontrol, faktör parametresi aralık dışı mesajıyla durur.	Ölçeklendirme faktörünü güvenli sınırlar içine girecek şekilde ayarlayın.
Mitsubishi	Program Error (P70)	İki aktif düzlem ekseninden yalnızca biri için ölçeklendirme etkinken G02 veya G03 circular interpolation komutu verilmiş olması.	Program yürütülmesi iptal edilir ve ekranda alarm gösterimi belirir.	Her iki düzlem eksenine de eşit ölçeklendirme uygulayın veya yay interpolasyonundan önce ölçeklendirmeyi iptal etmek için G50 komutu verin.

Uygulama Notu

G51 koordinat ölçeklendirme modu etkinken yalnızca tek bir eksende ölçeklendirme yapılması veya eksen çarpanlarının eşitsiz olması durumunda circular interpolation (G02/G03) programlanması, Fanuc ve Mitsubishi kontrollerinde Program Error (P70) alarmını tetikleyerek makine hareketini anında kilitler. Benzer şekilde, Siemens SINUMERIK sistemlerinde MD 18800 ($MN_MM_EXTERN_LANGUAGE) parametresinin etkinleştirilmeden G50/G51 komutlarının çağrılması Alarm 61800 hatasına yol açar ve NC programının derlenmesini engeller. Bu programsal duraklamalar, spindle çevrim sürelerinin boşa gitmesine, parça maliyetlerinin artmasına ve tezgahın plansız duruş süreleriyle (downtime) karşı karşıya kalmasına sebob olur. Bu riskleri bertaraf etmek amacıyla, Fanuc No. 8072 veya Mitsubishi #8072 parametrelerindeki varsayılan arka plan ölçeklendirme çarpanı (SCALING P) değerlerinin doğrulanması ve dairesel interpolasyonlardan önce G50 ile ölçeklendirmenin iptal edilmesi gerekir. Mitsubishi kontrollerinde sıfırlama sonrası modal durumun korunması #1151 rstint ve #1210 RstGmd parametrelerine bağlıyken, Siemens'te deaktif edilen SCALE komutunun TRANS veya ROT gibi diğer aktif programlanabilir çerçeve (frame) bileşenlerini de sıfırlayacağı unutulmamalıdır.

İlişkili Komut Ağı

• G51: Workpiece geometrisini bir pivot merkezine göre büyütmek veya küçültmek için koordinat ölçeklendirmeyi (Fanuc/Mitsubishi frezeleme Grup 11, Siemens ISO Dialect için Grup 18) etkinleştirme.
• SCALE / ASCALE: Yerel Siemens frame dönüşümlerinde mutlak veya eklemeli programlanabilir koordinat ölçeklendirme komutları.
• G290 / G291: Eski G-kodlarını derlemek için Siemens kontrollerinde yerel SINUMERIK modu veya ISO Dialect modu interpreter geçiş komutları.
• G188 / G189: Mitsubishi kontrollerinde torna ve frezeleme G-code sistemleri arasında komut formatını değiştirme.
• G28 / G30: Ara nokta koordinatlarındaki aktif ölçeklendirme faktörlerini geçici olarak bastıran referans noktası dönüşleri.
• G52 / G92: Aktif ölçeklendirme merkezi register'ını kaydıran lokal koordinat sistemi ayarı ve koordinat ön ayarı komutları.
• g40-compensation-cancel: Ölçeklendirmeyi başlatmadan önce yürütülmesi gereken, takım yarıçap telafisini devre dışı bırakan komut. Link: g40-compensation-cancel
• g41-cutter-radius-compensation: Ölçeklendirilmiş toolpath koordinatlarına göre hesaplanan, takım yarıçap telafisini sola uygulayan komut. Link: g41-cutter-radius-compensation
• g49-tool-length-compensation-cancel: Güvenli clearance konumlarında yürütülmesi gereken başka bir kritik iptal G-kodu olan, aktif takım boyu ofsetlerini iptal eden komut. Link: g49-tool-length-compensation-cancel

Sonuç

Güvenli ve düşük hurda oranlı bir CNC frezeleme süreci için, G50 koordinat ölçeklendirme iptal komutunun her çevrim sonunda, fener mili güvenli bir uzaklaşma yüksekliğindeyken bağımsız bir blokta programlanması standart bir imalat kuralı haline getirilmelidir. Fanuc, Siemens ve Mitsubishi kontrol ünitelerinin reset ve parametre davranışlarının (özellikle Fanuc No. 8072 ve Siemens MD 22914 parametreleri) üretim öncesinde doğrulanması, koordinat kaymalarından kaynaklı çarpışma risklerini sıfıra indirir. Operatörlerin ve programcıların ölçeklendirme iptal protokollerini disiplinli bir şekilde uygulaması, makine aksamını korurken parça kalitesini güvence altına alır ve plansız duruş sürelerini önleyerek doğrudan maliyet tasarrufu sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

CNC frezede G51 etkinken tek eksende dairesel interpolasyon (G02/G03) yapıldığında alınan P70 alarmı nasıl önlenir?

Bu alarm, dairesel hareketlerin (G02/G03) yapılabilmesi için aktif çalışma düzlemindeki her iki eksenin de eşit oranlarda ölçeklendirilmesini şart koşan kontrolör korumasından kaynaklanır. Tek eksenli veya eşitsiz ölçeklendirme, yayın geometrik bütünlüğünü bozar ve sistemin kilitlenmesine neden olur. Pratik Eylem: Dairesel işleme satırlarına girmeden önce ya G51 satırında her iki eksen için aynı P (veya I, J) çarpanlarını tanımlayın ya da yay hareketinden hemen önce G50 ile ölçeklendirmeyi iptal edip yayı 1:1 ölçekte işleyin.

G50 ölçeklendirme iptali sonrasında takım yarıçap (G40) ve boy (G49) telafilerinin durumu ne olur?

G50 veya SCALE komutu yalnızca koordinat yörüngesindeki geometrik ölçek çarpanlarını iptal eder; aktif takım yarıçapı telafisi (G41/G42) veya boy ofsetlerini (G43) doğrudan etkilemez. Ancak ölçeklendirme aktifken yapılan kesici telafi hesaplamaları, ölçeklenmiş nihai parça geometrisi üzerinden hesaplandığı için G50 sonrasında beklenmeyen koordinat sıçramaları yaşanabilir. Pratik Eylem: Herhangi bir boy veya yarıçap telafisi (G40/G49) iptal işlemini daima G51 ölçeklendirmesini açmadan önce tamamlayın ve G50 ile ölçeklendirmeyi kapattıktan sonra telafileri güvenli bir satırda yeniden yükleyin.

Acil durdurma (E-stop) veya reset sonrasında G50 modunun otomatik devreye girmesi iş parçası hurda riskini nasıl artırır?

Fanuc ve Mitsubishi ünitelerinde reset veya acil durdurma tetiklendiğinde modal parametreler sıfırlanarak kontrolör otomatik olarak G50 moduna geri döner. Operatör programı kaldığı yerden (örneğin çevrimin ortasından) başlattığında G51 satırı atlanırsa, makine 1:1 ölçekte hareket ederek hedeflenen boyutların çok dışına çıkar ve fikstürlere çarparak parçayı hurdaya çevirir. Pratik Eylem: Reset veya duruş sonrasında çevrimi kaldığı yerden başlatmak yerine, programı daima G51 ölçeklendirme başlangıç satırından veya takım değiştirme noktasından itibaren çalıştırın.